अनुभवमण्टपः विश्वस्य प्रथमाध्यात्मिकसंसत्

कस्यापि यूरोपीयसंसदः कस्यापि आधुनिकमानवाधिकारघोषणायाः च बहु पूर्वम्, अनुभवमण्टपः, शब्दशः अनुभवस्य सभागृहम्, द्वादशशताब्दस्य कर्णाटके तानि मूलभूतानि तत्त्वानि स्थापितवान् यानि विश्वस्य अधिकांशः शतकेभ्यः पश्चादेव औपचारिकतया स्वीकृतवान्। कल्याणनगरस्य नृपस्य द्वितीयबिज्जलस्य प्रधानमन्त्रिणा बसवण्णेन स्थापितम् इदं सभागृहं शरणान् — प्रत्येकजीवनमार्गात् आकृष्टान् शिवभक्तान् — समाहृतवान्। ते आध्यात्मिकान् सामाजिकान् आर्थिकान् च प्रश्नान् मुक्तसभायाम् एव विचारितवन्तः, न तु पिहितद्वारेषु संस्कृतविद्यायां वा गुप्तान्, यां बहवः न प्राप्तुं शक्नुवन्ति स्म। बसवण्णः शासकस्य नृपस्य मन्त्रित्वेन सत्यं राजनैतिकं सामर्थ्यं धारितवान्। तथापि सः तदेव पदम् उपयुज्य तादृशीं संस्थां निर्मितवान् या स्वकीयपदाधिष्ठितान् वंशानुक्रमान् एव अवमूलयति स्म, चर्मकारान् तन्तुवायान् रजकीश्च आमन्त्रयन् मन्त्रिभिः विद्वद्भिः च समं समत्वेन धर्मं विचारयितुम्, ये अन्यथा तान् सर्वथा अवगणयेयुः।

चत्वारि दृढनिश्चयानि संस्थाम् आधारितवन्तः। जातिः, वंशः, जन्मजन्यक्रमाश्च सर्वथा निराकृताः, येन चर्मकारः ब्राह्मणश्च समत्वेन उपविशेतां वदेतां च। स्त्रियः सभायां पूर्णं धार्मिकम् आध्यात्मिकं सामाजिकं च स्थानं धारितवत्यः, पुरुषैः समं स्ववचनानि विरचयन्त्यः विचारयन्त्यश्च, न तु पृष्ठभूमौ मौनं स्थिताः। प्रवचनानि कन्नडभाषायां — सामान्यजनैः प्रयुक्तायां दैनन्दिनभाषायां — न तु संस्कृतेन कृतानि, या चिरकालं सामान्यजनाय शास्त्रम् अगम्यम् अकरोत्। तथा च अनुभवः, प्रत्यक्षः व्यक्तिगतः अनुभवः, शास्त्रस्य कण्ठस्थीकृतस्य परं कदापि जीविताया सैद्धान्तिकज्ञानात् बहु अधिकं मूल्यवान् मन्यते स्म।

प्रायः सप्तशतसप्तत्यधिकाः (७७०) शरणाः कर्णाटकात् तत्परं च आकृष्टाः अनुभवमण्टपे समवेताः इति स्मर्यन्ते, ये वचनानि — मुक्तछन्दोबद्धानि भक्तिकाव्यानि — रचितवन्तः, यानि सभागृहस्य चिरतमं वारसारूपेण सम्पूर्णस्य साहित्यिकपरम्परायाः उद्गमरूपेण च अभवन्। सभा न तु बसवण्णेन स्वयं, अपितु योगिना अल्लमप्रभुणा अध्यक्षिता। सः तत् आसनम् अधिष्ठितवान् यत् परम्परा शून्यसिंहासनम् इति वदति — शून्यतायाः सिंहासनम्, यस्य नाम स्वयमेव घोषयति यत् तस्य पृष्ठतः अधिकारः शून्यस्य, सर्वसंकल्पनातीतस्य व्योमस्य, न तु कस्यचित् एकस्य व्यक्तेः आसीत्। यदा अल्लमप्रभुः प्रायः ११६२ ईस्वीये प्रस्थितवान्, तदा चन्नबसवण्णः तस्मिन् एव सिंहासने तस्य उत्तराधिकारी अभवत्, सभायाः कार्यम् अग्रे नीतवान्। सिंहासनस्य स्वयं शून्यार्थे नामकरणं न तु कस्यचित् एकस्य अधिष्ठातुः अर्थे अभवत्, येन उत्तराधिकारः सामान्यार्थे कदापि व्यक्तिगताधिकारस्य हस्तान्तरणं न आसीत्, अपितु तस्यैव शून्यस्य निरन्तरता आसीत् यं प्रथमः अध्यक्षः प्रत्येकं अन्वेषकं प्रति पूर्वमेव निर्दिष्टवान्।

सभागृहे समवेतेषु शरणेषु बसवण्णः स्वयं आन्दोलनस्य प्रधानसंयोजकः सुधारकश्च अभवत्। सः स्वमन्त्रिपदं उपयुज्य सभायाः निश्चयान् प्राचीरेभ्यः परं व्यावहारिकं सामाजिकं परिवर्तनं रूपान्तरितवान्, विवाहस्य श्रमस्य तथाकथितनिम्नजातीनां व्यवहारस्य च विषयान् स्पृशन्, यान् सभायाः विचाराः एव कदापि न प्राप्तुं शक्नुयुः। अल्लमप्रभुः, अध्यक्षयोगी, प्रत्येकं तस्य समक्षम् आगतम् अन्वेषकं सैद्धान्तिकसंकल्पनाः सर्वथा अतिक्रम्य शून्यस्य प्रत्यक्षसाक्षात्काराय प्रेरितवान्। अक्कमहादेवी, निर्भीका कवयित्री या रीतिम् अस्वीकृत्य स्वसम्पूर्णसत्तां भगवते चेन्नमल्लिकार्जुनाय समर्पितवती, निरपेक्षभक्त्याः वचनानि रचितवती यानि अद्यापि परम्परायाः सर्वाधिकप्रशंसितेषु गण्यन्ते। चन्नबसवण्णः, बसवण्णस्य भ्रातृपुत्रः, शास्त्रीयधर्मशास्त्रस्य आचार्यत्वेन तथा च अल्लमप्रभोः प्रस्थानात् पश्चात् शरणधर्मसिद्धान्ताय तस्याः स्थायिनी संरचना दत्तवान् व्यवस्थापकत्वेन, आन्दोलनस्य विकीर्णानि वचनानि अन्तर्दृष्टीः च एकं सुसंगतं शिक्षासमूहं संघटयन् यं भाविपीढ्यः वस्तुतः अध्येतुं संचारयितुं च शक्नुयुः।

अनुभवमण्टपः, द्वादशशताब्दस्य सभागृहः केवलं दृढनिश्चयात् समवेतशरणेभ्यः च निर्मितः, सिद्धं कृतवान् यत् आध्यात्मिकसाक्षात्कारः, सामाजिकसुधारः, बौद्धिकस्वातन्त्र्यं च समं साधयितुं शक्यते, न तु पृथक् वा स्पर्धमानलक्ष्यरूपेण मन्यमानाः। तस्य वचनानि अद्यापि कन्नडसाहित्यस्य केन्द्रे तिष्ठन्ति, सभागृहं स्वयं च विद्वद्भिः लिङ्गायतसाधकैः च स्मर्यते एकतमं प्राचीनतमं लिखितं सभारूपेण यत्र सर्वजातयः उभयलिङ्गे च मुक्ताध्यात्मिकविचारे सचेतनतया समाविष्टाः। कर्णाटकसर्वकारः तदारभ्य बसवकल्याणे आधुनिकं स्मारकं कल्पितवान्, २०१७ तमे वर्षे प्रथमं प्रस्तुतं २०२२ तमात् वर्षात् निर्माणाधीनं च, यस्य ७७० स्तम्भाः प्रत्येकं एकस्य शरणस्य वचनं पाषाणे उत्कीर्णं वहिष्यन्ति — स्मारकं यत् मूलं सभागृहं 'लोकतन्त्रस्मारकम्' इति सम्मानयितुम् अभिप्रेतं तेभ्यः पीढीभ्यः याः तत् कदापि स्थितं न दृष्टवत्यः।