দ্বাদশ জ্যোতিৰ্লিঙ্গ

সনাতন ধৰ্মত জ্যোতিৰ্লিংগ হ’ল এনে এটা পুণ্যক্ষেত্ৰ য’ত শিৱক পোহৰৰ স্তম্ভ ৰূপে আৰাধনা কৰা হয়। ‘জ্যোতি’ শব্দৰ অৰ্থ পোহৰ আৰু ‘লিংগ’ শব্দৰ অৰ্থ চিহ্ন বা লক্ষণ; এই দুটা শব্দৰ সংযোগত নামটো গঠিত। ভাৰতবৰ্ষৰ আটাইতকৈ পবিত্ৰ শিৱ-তীৰ্থ হিচাপে বাৰটা জ্যোতিৰ্লিংগ সন্মানিত।

শিৱপুৰাণে বৰ্ণনা কৰে যে ব্ৰহ্মা আৰু বিষ্ণুৱে কোনজন শ্ৰেষ্ঠ তাক লৈ এবাৰ বিবাদ হৈছিল। তেতিয়া শিৱ দুয়োৰে মাজত এটা অন্তহীন পোহৰৰ স্তম্ভ ৰূপে প্ৰকট হ’ল। বিষ্ণুৱে বিনম্ৰভাৱে স্বীকাৰ কৰিলে যে তেওঁ ইয়াৰ অন্ত বিচাৰি নাপালে। ব্ৰহ্মাই অসত্যভাৱে দাবী কৰিলে যে তেওঁ ইয়াৰ শিখৰ দেখিছে। এই কাহিনীৰ শিক্ষা এয়ে যে পৰম সত্যক অহংকাৰেৰে মাপিব নোৱাৰি, আৰু সততা আৰু বিনয়েই দিব্যতালৈ লৈ যায়। একে পুৰাণৰ কোটিৰুদ্ৰ সংহিতাৰ প্ৰথম অধ্যায়ত সেই বাৰটা স্থানৰ নাম দিয়া আছে য’ত শিৱ জ্যোতিৰ্লিংগ ৰূপে অধিষ্ঠান কৰে বুলি কোৱা হয়।

কিছুমান তীৰ্থত এৰাটাতকৈ বেছি দাবীদাৰ আছে। বৈদ্যনাথক ঝাৰখণ্ডৰ দেওঘৰ আৰু মহাৰাষ্ট্ৰৰ পৰলী দুয়ো দাবী কৰে। নাগেশ্বৰক গুজৰাট, মহাৰাষ্ট্ৰ আৰু উত্তৰাখণ্ডৰ স্থানসমূহে দাবী কৰে। ভীমাশংকৰৰো এৰাটাতকৈ বেছি স্থানে দাবী কৰে। এই পথ-নিৰ্দেশিকাই ওপৰত উল্লেখ কৰা সৰ্বাধিক স্বীকৃত স্থানসমূহ অনুসৰণ কৰে, আৰু প্ৰতিটো দাবীদাৰ স্থানত অৰ্পিত ভক্তিক সন্মান কৰে।

বাৰটাই সকলো তীৰ্থ দৰ্শনৰ বাবে কোনো এটা নিৰ্দিষ্ট ক্ৰম নাই। তলৰ স্তোত্ৰটোৱে পশ্চিমত থকা সৌৰাষ্ট্ৰৰ পৰা উত্তৰত থকা হিমালয়লৈ ভৌগোলিক ক্ৰম অনুসৰণ কৰে। বহুতো তীৰ্থযাত্ৰীয়ে বছৰৰ পিছত বছৰ ধৰি অঞ্চল অনুসৰি কেইটামান তীৰ্থ কৰে। মহাশিৱৰাত্ৰি আৰু শ্ৰাৱণ মাহ দৰ্শনৰ বাবে বিশেষভাৱে শুভ সময়।

প্ৰতিটো তীৰ্থত ভক্তসকলে স্নান কৰে, পানী বা দুধ আৰু বিল্ব পাত অৰ্পণ কৰে, আৰু “ওঁ নমঃ শিৱায়” জপ কৰে। বহুতে দৰ্শনৰ দিনা উপবাস আৰু মৌনব্ৰত পালন কৰে। এই যাত্ৰা হ’ল শিৱৰ আকাৰবিহীন স্বৰূপ স্মৰণ কৰাৰ সময়, যাক জ্যোতিৰ্লিংগই প্ৰতীকীভাৱে প্ৰকাশ কৰে।

বাৰটা জ্যোতিৰ্লিংগ বহু শতিকাৰ পৰা ভাৰতীয় ভক্তিৰ এক জীৱন্ত অংশ হৈ আহিছে।

• •
  পৰম্পৰাই ‘দ্বাদশ জ্যোতিৰ্লিংগ স্তোত্ৰম’ক অষ্টম শতিকাত জীয়াই থকা আদি শংকৰাচাৰ্যৰ ৰচনা বুলি গণ্য কৰে।
• •
  ইন্দোৰৰ মহাৰাণী অহল্যাবাই হোলকৰ (১৭২৫ৰ পৰা ১৭৯৫ লৈ) বহুতো শিৱ-তীৰ্থৰ ৰক্ষণাবেক্ষণত সহায় কৰিছিল। ১৭৮০ চনত কাশী বিশ্বনাথক পুনঃপ্ৰতিষ্ঠা কৰা আৰু সোমনাথ, মহাকালেশ্বৰ, ওঁকাৰেশ্বৰ আৰু ঘৃষ্ণেশ্বৰত কৰা কামৰ বাবে তেওঁ স্মৰণীয়।
• •
  বিভিন্ন অঞ্চলৰ সাধু আৰু কবিসকলে শিৱৰ তীৰ্থস্থানসমূহৰ গীত গাইছে, আৰু সেইবোৰ গীত আজিও তীৰ্থযাত্ৰীসকলে গায়।

আদি শংকৰাচাৰ্যৰ ৰচনা বুলি গণ্য এই পৰম্পৰাগত সংস্কৃত স্তোত্ৰটো পাঠ কৰিলে একেলগে বাৰটা তীৰ্থ স্মৰণ হয়।

শেষ শ্লোকটোৰ অৰ্থ: “যিয়ে ৰাতিপুৱা আৰু সন্ধিয়া এই জ্যোতিৰ্লিংগবোৰ পাঠ কৰে, তেওঁৰ সাত জন্মৰ পাপ সিহঁতৰ স্মৰণত বিনষ্ট হয়।”