পঞ্চ কেদাৰ

• •
  ইয়াৰ পৰিচয়: পঞ্চ কেদাৰ হ'ল উত্তৰাখণ্ডৰ গড়ৱাল হিমালয়ত থকা পাঁচটা উচ্চতাৰ শিৱ মন্দিৰৰ এক পবিত্ৰ পৰিক্ৰমা। পবিত্ৰ ঐতিহ্য অনুসাৰে, কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধৰ পিছত পাণ্ডৱসকলৰ পৰা ৰক্ষা পাবলৈ ভগৱান শিৱে এটা দিব্য ষাঁড়ৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল। ভীমে তেওঁক ধৰিবলৈ চেষ্টা কৰোঁতে, সেই দিব্য দেহ মাটিত বিলীন হৈ গড়ৱাল জুৰি পাঁচটা পবিত্ৰ ৰূপত প্ৰকাশ পায়। কুঁজ কেদাৰনাথত, বাহু তুংগনাথত, মুখ ৰুদ্ৰনাথত, নাভি মধ্যমহেশ্বৰত আৰু জটা কল্পেশ্বৰত পূজিত হয়।
• •
  দৰ্শন আৰু জপৰ ফল: পঞ্চ কেদাৰ যাত্ৰাই বহু জন্মৰ সঞ্চিত কৰ্ম শুদ্ধ কৰে, গোত্ৰ হত্যা আৰু ব্ৰহ্ম হত্যাৰ আধ্যাত্মিক কলংক দূৰ কৰে, ধৰ্মসম্মত কামনা পূৰণ কৰে আৰু শেষত শিৱলোকত মুক্তিত পৰিণত হয়।
• •
  কেতিয়া যাব: তীৰ্থযাত্ৰাৰ বাবে পবিত্ৰ সময় মে মাহৰ পৰা অক্টোবৰ বা নৱেম্বৰৰ আৰম্ভণি পৰ্যন্ত। শীতৰ আগমনৰ লগে লগে তুংগনাথ, ৰুদ্ৰনাথ, কেদাৰনাথ আৰু মধ্যমহেশ্বৰৰ মন্দিৰ বন্ধ হয়; সিহঁতৰ উৎসৱ মূৰ্তিবোৰ মক্কুমঠ, গোপেশ্বৰ আৰু ঊখীমঠৰ শীতকালীন আসনলৈ যায়। কল্পেশ্বৰ বছৰটোৱে খোলা থাকে। অক্ষয় তৃতীয়াৰ আশে-পাশে মন্দিৰ খোলা হয় আৰু দীপাৱলী আৰু ভাই-ফোঁটাৰ আশে-পাশে বন্ধ হয়।
• •
  ক'ত: গড়ৱাল হিমালয় অঞ্চল, উত্তৰাখণ্ড, ভাৰত (ৰুদ্ৰপ্ৰয়াগ আৰু চামোলী জিলা)। মন্দাকিনী আৰু অলকনন্দা নদীৰ উপত্যকাৰ মাজত, কল্পেশ্বৰত ২,২০০ মিটাৰৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বিশ্বৰ সৰ্বোচ্চ শিৱ মন্দিৰ বুলি গণ্য তুংগনাথত ৩,৬৮০ মিটাৰলৈকে উচ্চতাত। প্ৰৱেশদ্বাৰ কেন্দ্ৰসমূহ হ'ল ঋষিকেশ, হৰিদ্বাৰ আৰু দেৰাদূন।
• •
  কেনেকৈ (বিধি আৰু নিয়ম):
• •
  ঐতিহ্যগত ক্ৰম: কেদাৰনাথ, তুংগনাথ, ৰুদ্ৰনাথ, মধ্যমহেশ্বৰ আৰু কল্পেশ্বৰ, ঐতিহ্যই যি ক্ৰমত সিহঁতক গণনা কৰে সেই ক্ৰমত।
• •
  পৰিক্ৰমা আৰু স্নানৰ নিয়ম: প্ৰতিটো গৰ্ভগৃহত প্ৰৱেশৰ আগতে তীৰ্থযাত্ৰীসকলে মন্দাকিনীৰ দৰে পবিত্ৰ হিমনদী ধাৰাত স্নান কৰে। বিল্বপত্ৰ, গংগাজল, কেঁচা দুধ আৰু ভস্ম নামৰ পবিত্ৰ ছাই অৰ্পণ কৰা হয়।
• •
  মন্দিৰৰ মৰ্যাদা: মৌন ৰাখক, যাত্ৰাৰ সময়ত কঠোৰ ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰক, শালীন ঐতিহ্যগত পহিৰন পিন্ধক আৰু গৰ্ভগৃহৰ পৰিক্ৰমা ঘড়ীৰ কাঁটাৰ দিশত কৰক।

পঞ্চ কেদাৰৰ আখ্যান গড়ৱালৰ প্ৰিয় ভক্তি আৰু লোকপৰম্পৰা। ইয়াৰ ঘটনাটো স্কন্দ পুৰাণৰ কেদাৰখণ্ডত প্ৰশংসিত কেদাৰ অঞ্চলত সংঘটিত হয় আৰু মহাভাৰতৰ সৈতে সংযুক্ত। মহাকাব্যখনে পাণ্ডৱসকলৰ শেষ হিমালয় যাত্ৰা ইয়াৰ মহাপ্ৰস্থানিক পৰ্বত (১৮ পৰ্বৰ ভিতৰত ১৭ নং পৰ্ব) বৰ্ণনা কৰে; কিন্তু ষাঁড়ৰ ৰূপৰ ঘটনাটো এটা আঞ্চলিক ঐতিহ্য, মহাকাব্যৰ পাঠৰ অংশ নহয়। বিশাল কুৰুক্ষেত্ৰৰ যুদ্ধৰ পিছত, জয়ী পাণ্ডৱসকল নিজৰ আত্মীয় আৰু শ্ৰদ্ধেয় গুৰুজনক বধৰ পাপত গভীৰ অনুশোচনাত ভাগি পৰে। ভগৱান শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু মহৰ্ষি ব্যাসে তেওঁলোকক উপদেশ দিয়ে যে সম্পূৰ্ণ মুক্তি কেৱল তপস্যা আৰু কৰুণাৰ পৰম প্ৰভু মহাদেৱেহে দিব পাৰে। পাঁচজন ভাই দ্ৰৌপদীৰ সৈতে ৰাজ্য ত্যাগ কৰি শিৱ দৰ্শনৰ সন্ধানত হিমালয়ৰ দুৰ্গম শিখৰ অতিক্ৰম কৰে।

ভগৱান শিৱে, পাণ্ডৱসকলৰ আধ্যাত্মিক দৃঢ়তা আৰু সংকল্প পৰীক্ষা কৰিবলৈ ইচ্ছা কৰি, গুপ্তকাশীৰ ওখ চৰণভূমিত সাধাৰণ গৰুৰ মাজত চৰা এটা বিশাল দিব্য ষাঁড়ৰ ৰূপত লুকাই থাকিল। বলৱান পাণ্ডৱ ভীমে প্ৰভুৰ উজ্জ্বল আভা চিনি পালে আৰু দুটা ওখ পৰ্বত শিখৰত ভৰি বিস্তাৰ কৰি থিয় দিলে, যাতে সাধাৰণ জুইটোৱে তেওঁৰ ভৰিৰ তলেদি পাৰ হ'ব পাৰে। কিন্তু দিব্য ষাঁড়টোৱে একেলেথাৰিকৈ পাৰ হ'বলৈ অস্বীকাৰ কৰিলে। নিজে ধৰা পৰিছে বুলি জানি মহাদেৱে মাটিত ডুব যাবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। ভীমে সন্মুখলৈ ডাঙি আহি, প্ৰভুৱে যাতে অদৃশ্য হ'ব নোৱাৰে তাৰ বাবে মহা ভক্তিৰে ষাঁড়টোৰ কুঁজ শক্তভাৱে ধৰি ৰাখিলে।

পাণ্ডৱসকলৰ ভক্তি, তপস্যা আৰু অনুশোচনাৰ চকুপানীত সন্তুষ্ট হৈ মহাদেৱে তেওঁলোকৰ ভাৰ লাঘৱ কৰিলে আৰু নিজৰ দিব্য ৰূপ প্ৰকাশ কৰিলে। তেওঁৰ কুঁজ কেদাৰনাথত, বাহু নামে পৰিচিত বাহু তুংগনাথত, মুখ নামে পৰিচিত মুখ ৰুদ্ৰনাথত, নাভি নামে পৰিচিত নাভি মধ্যমহেশ্বৰত আৰু জটা নামে পৰিচিত জটা কল্পেশ্বৰত প্ৰকাশ পায়। বিশ্বৰূপী ষাঁড় শিৱৰ মুণ্ড নেপালৰ কাঠমাণ্ডুৰ পশুপতিনাথত প্ৰকাশ পাইছিল বুলি ঐতিহ্যই বিশ্বাস কৰে; এইদৰে পবিত্ৰ হিমালয়ী বিস্তাৰত দিব্য প্ৰকাশ সম্পূৰ্ণ হয়।

অষ্টম শতাব্দীত জগদ্গুৰু আদি শংকৰাচাৰ্যক, পঞ্চ কেদাৰৰ মন্দিৰসমেত হিমালয়ী উপাসনাৰ মহান পুনৰুদ্ধাৰক হিচাপে ঐতিহ্যই স্মৰণ কৰে। কেদাৰনাথ আৰু মধ্যমহেশ্বৰৰ মুখ্য পুৰোহিতসকল কৰ্ণাটকৰ জংগম সম্প্ৰদায়ৰ পৰা আহে; তুংগনাথত মক্কুমঠ অঞ্চলৰ স্থানীয় ব্ৰাহ্মণসকলে সেৱা আগবঢ়ায়। ৰুদ্ৰনাথ আৰু কল্পেশ্বৰত আদি শংকৰাচাৰ্যৰ সৈতে সংযুক্ত সন্ন্যাস পৰম্পৰাৰ দশনামী গোসাঁইসকলে সেৱা আগবঢ়ায়।

হিমালয়ী নাগৰ শৈলীত নিৰ্মিত পঞ্চ কেদাৰৰ শিলৰ মন্দিৰসমূহ শতাব্দীৰ পিছত শতাব্দী স্থানীয় সম্প্ৰদায়ৰ ভক্তি আৰু গড়ৱালৰ পৃষ্ঠপোষকসকলে ৰক্ষা কৰি আহিছে। উৎসৱ মূৰ্তিবোৰ যেতিয়া ওখ ধাম আৰু শীতকালীন আসনৰ মাজত যাতায়াত কৰে, তেতিয়াও সিহঁতৰ দৈনিক দীপ আৰু আচাৰ অব্যাহত থাকে।

পঞ্চ কেদাৰৰ প্ৰথমটো কেদাৰনাথক স্মৰণ কৰোঁতে, ভক্তসকলে আদি শংকৰাচাৰ্যক আৰোপিত দ্বাদশ জ্যোতিৰ্লিংগ স্তোত্ৰৰ এই শ্লোকটোৰে স্মৰণ কৰে:

হিমাদ্ৰিপাৰ্শ্বেঽপি তটে ৰমন্তং সম্পূজ্যমানং সততং মুনীন্দ্ৰৈঃ ।

সুৰাসুৰৈৰ্যক্ষমহোৰগাদ্যৈঃ কেদাৰসংজ্ঞং শিৱমেকমীডে ॥ (দ্বাদশজ্যোতিৰ্লিংগস্তোত্ৰম্, শ্লোক ৭)