ಸುಪಾರ್ಶ್ವನಾಥ ಮತ್ತು ಬೀಳುವ ಎಲೆಗಳು

ಪುರಾತನವೂ ಶಾಶ್ವತವೂ ಆದ ವಾರಾಣಸಿ ನಗರದಲ್ಲಿ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ರಾಜ ಪ್ರತಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ರಾಣಿ ಪೃಥ್ವಿ ಒಬ್ಬ ಮಗನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು; ಅವನ ಜನನವನ್ನು ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶುಭ ಸ್ವಪ್ನಗಳು ಗುರುತಿಸಿದವು. ಅವರ ಜೀವನವು, ತಮಗೆ ಮುಂಚೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬಂದ ತೀರ್ಥಂಕರರ ಜೀವನಗಳಂತೆಯೇ, ಕಲ್ಪ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಆಚಾರ್ಯ ಹೇಮಚಂದ್ರರ ತ್ರಿಷಷ್ಟಿಶಲಾಕಾಪುರುಷಚರಿತ್ರದ ಮೂರನೆಯ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅವರಿಗೆ ಸುಪಾರ್ಶ್ವ ಎಂದು ಹೆಸರಿಡಲಾಯಿತು; ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಆ ಕಾಲದ ರಾಜಕುಮಾರನಿಗೆ ದೊರೆಯಬಹುದಾದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಪಡೆದರು. ಕಾಲಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವರು ವಿವಾಹವಾದರು, ಕೊನೆಗೆ ತಂದೆಯ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿದರು; ಸ್ಪಷ್ಟ ನ್ಯಾಯಪರತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಜೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿಯೊಂದಿಗೆ ಆಳಿದರು.

ಅವರ ಜೀವನದ ತಿರುವು ಯಾವುದೇ ನಾಟಕೀಯ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರಲಿಲ್ಲ, ಅತ್ಯಂತ ಮೌನವಾದ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಗಮನಿಸುವಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಬಂತು. ಒಂದು ದಿನ, ತಮ್ಮ ಅರಮನೆಯ ಮಾಳಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದ ರಾಜ ಸುಪಾರ್ಶ್ವರು ಋತುಗಳ ಬದಲಾವಣೆ ತಮ್ಮ ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರು. ಒಂದು ಋತುವಿನ ಹಿಂದೆ ಹಸಿರಾಗಿ ಜೀವಂತಿಕೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳು ಈಗ ಉದುರುತ್ತಾ, ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಚದುರುತ್ತಿದ್ದವು; ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಬಣ್ಣದಲ್ಲಿ ಅರಳಿದ್ದ ಹೂವುಗಳು ಈಗ ಬಾಡಿ, ಗಾಳಿಗೆ ದಳಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಯಾರಾದರೂ ಯೋಚನೆಯೇ ಇಲ್ಲದೆ ನೋಡಬಹುದಾದ ದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಅದು; ಆದರೆ ಸುಪಾರ್ಶ್ವರಿಗೆ ಅದು ಒಂದು ದಿವ್ಯ ಬೆಳಕಿನ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಹೊಡೆಯಿತು. ಜೀವಿಸುವ ಎಲ್ಲವೂ, ಎಷ್ಟೇ ಸುಂದರ ಅಥವಾ ಬಲಶಾಲಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ಪತನಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿದೆ; ಎಷ್ಟೇ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಆಳಲ್ಪಡುವ ರಾಜ್ಯವಾದರೂ ಅವರನ್ನು ಈ ನಶ್ವರತೆಯಿಂದ ಹೊರತುಪಡಿಸಲಾರದು.

ಜೈನ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಕೇಂದ್ರ ಸತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಅನಿತ್ಯವನ್ನು ಈ ಹಠಾತ್, ಸ್ಪಷ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸಿ, ಸುಪಾರ್ಶ್ವರು ತಮ್ಮ ಮೂಲದವರೆಗೆ ಕದಲಿದರು; ಇನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಿಂಹಾಸನ, ಅರಮನೆ, ಕೊನೆಗೆ ತಮ್ಮ ದೇಹವನ್ನೂ ಕೂಡ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾದದ್ದೆಂದೇ ಅವರಿಗೆ ಕಾಣಿಸಿತು. ಅವರು ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಅದರ ಆಡಳಿತವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿ, ಒಮ್ಮೆ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತೋರಿದ್ದ ಅದೇ ಗಾಂಭೀರ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತಪಸ್ವಿ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡರು. ಒಂಬತ್ತು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ಅವರು ಕಠಿಣ ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಆತ್ಮನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು; ಫಾಲ್ಗುಣ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದ ಆರನೆಯ ದಿನ ಕೇವಲಜ್ಞಾನ, ಅಂದರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ, ಸರ್ವಜ್ಞ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು ಏಳನೆಯ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದರು.

ಸುಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ದೀರ್ಘ ಕಾಲವನ್ನು ತ್ಯಾಗ, ಸಮ್ಯಕ್ ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ಜ್ಞಾನದ ಜೈನ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾ ಕಳೆದರು. ಅವರ ಅನುಯಾಯಿ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ತೊಂಬತ್ತೈದು ಪ್ರಧಾನ ಶಿಷ್ಯರಾದ ಗಣಧರರು, ಹಾಗೂ ಅನೇಕ ಲಕ್ಷ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಭಿಕ್ಷು, ಭಿಕ್ಷುಣಿ ಮತ್ತು ಗೃಹಸ್ಥ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಇದ್ದರು ಎಂದು ಜೈನ ಪರಂಪರೆ ದಾಖಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರು ಶಿಖರ್ಜಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಿಮ ಮುಕ್ತಿ, ಮೋಕ್ಷ, ಪಡೆದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಪವಿತ್ರ ಶಿಖರದಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಿ ಪಡೆದರೆಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ತೀರ್ಥಂಕರರ ದೀರ್ಘ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅವರೂ ಸೇರಿದರು.

ಅವರ ಲಾಂಛನವಾದ ಸ್ವಸ್ತಿಕ, ಭಾರತೀಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಾದ್ಯಂತ ಅತ್ಯಂತ ಪುರಾತನ ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು; ಇದು ನಾಲ್ಕು ಸಂಭಾವ್ಯ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಗತಿಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ: ದೈವಿಕ ಜೀವಿ, ಮನುಷ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿ, ಅಥವಾ ನರಕ ಜೀವಿ; ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮೀರಿದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಅವರ ಬೋಧನೆ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರ ಸ್ವಂತ ಯುಗಕ್ಕೆ ಸಹಸ್ರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೇ ಜೈನ, ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಬೌದ್ಧ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ಮಂಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗೆ, ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ರಾಜಕೀಯ ದುರುಪಯೋಗದೊಂದಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಜೈನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಗಮನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಜೈನ ದೇವಾಲಯಗಳು ಮತ್ತು ತಾಳೆಗರಿ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅದನ್ನು ಮೊದಲಿನಂತೆಯೇ, ಮಂಗಳದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ನಾಲ್ಕು ಗತಿಗಳ ಸೂಚನೆಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಲೇ ಇವೆ.

ತೀರ್ಥಂಕರ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಸುಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರ ಸ್ಥಾನ, ತಮ್ಮ ಹೆಸರಿಗೇ ಕಾರಣವಾದ ಕೆಂಪು ಕಮಲಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪದ್ಮಪ್ರಭರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ; ಚಂದ್ರದ ಬೆಳಕಿನಂತಿದ್ದ ಎಂಟನೆಯ ತೀರ್ಥಂಕರರಾದ ಚಂದ್ರಪ್ರಭರಿಗೆ ಮುಂಚೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪದ್ಮಪ್ರಭರ ಸಂಕೇತವು ಕೆಸರು ನೀರಿನಿಂದ ಮುಟ್ಟದೆ ಮೇಲೇರುವ ಕಮಲವನ್ನು ಆಧರಿಸಿದ್ದರೆ, ಸುಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರ ಸ್ವಂತ ಜಾಗೃತಿ ಒಂದು ಸಸ್ಯದ ಜೀವನದ ವಿರುದ್ಧ ತುದಿಯ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು: ಅರಳುವ ಹೂವಿನ ಬದಲು ಉದುರುವ ಎಲೆ. ಪ್ರತಿ ಗುರುವಿನ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರತಿಮಾಶಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕಥೆ, ಪ್ರತಿ ತೀರ್ಥಂಕರರೂ ಕೊನೆಗೆ ಮೀರುವ ಅದೇ ನಶ್ವರತೆಯ ಬೇರೆ ಮುಖವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ಆಡಳಿತಗಾರನ ಕಣ್ಣುಗಳು ನಶ್ವರತೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡ ತಾಣವಾಗಿ ಮಾಳಿಗೆಯನ್ನು ಜೈನ ಕಥಾ ಪರಂಪರೆ ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಬಾರಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ; ಸುಪಾರ್ಶ್ವನಾಥರ ಕಥೆ ಈ ಮಾದರಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಆರಂಭಿಕ ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚು ಪುನರಾವರ್ತಿತ ಉದಾಹರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆಯ ಮೆರವಣಿಗೆ, ಮರಣ ಹೊಂದುತ್ತಿರುವ ಹಿರಿಯ, ಅಥವಾ ರಣರಂಗದ ಸೋಲಿನ ಸುತ್ತ ರಚಿತವಾದ ತ್ಯಾಗ ಕಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ, ಆ ದಿನ ಅವರ ಮೇಲೆ ಈ ಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಹೇರಿದ ಬಾಹ್ಯ ಶಕ್ತಿ ಯಾವುದೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅವರ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ಋತುಗಳು ಬದಲಾಗಿದ್ದವು; ಅವರು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರತಿ ಶರತ್ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅದೇ ಅರಮನೆಯ ಮಾಳಿಗೆಯಿಂದ ಎಲೆಗಳು ಉದುರಿದ್ದವು. ಬದಲಾದದ್ದು ಅವರ ಸುತ್ತಲಿನ ಪ್ರಪಂಚವಲ್ಲ, ಅವರು ಅದರ ಮೇಲೆ ತಂದ ಗಮನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಮಾತ್ರ. ಈ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಜೈನ ಗುರುಗಳು, ಜಾಗೃತಿಗೆ ಬೇಕಾದ ವಸ್ತು ಯಾವಾಗಲೂ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಎತ್ತಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅದನ್ನು ಕೇವಲ ದಾಟಿ ಹೋಗದೆ ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡಬಲ್ಲಷ್ಟು ಸಿದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಅದು ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.

ಜಾಗೃತಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಪತ್ತು, ದುಃಖ ಅಥವಾ ನಷ್ಟ ಬೇಕಿಲ್ಲ ಎಂದು ನೆನಪಿಸುವ ಜೈನ ಪರಂಪರೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದು ಸ್ಮರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ಕಥೆಯೂ ಒಂದಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಉದುರುವ ಎಲೆಯನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿ ಸಾಕು; ಯಾವುದೇ ಋತುವಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಎಷ್ಟೇ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಪ್ರತಿ ರಾಜ್ಯ, ಪ್ರತಿ ದೇಹ, ಪ್ರತಿ ಕ್ಷಣಭಂಗುರ ಸುಖವನ್ನು ಆಳುವ ಅದೇ ನಶ್ವರತೆಯನ್ನು ಅದರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲು ಈಗಾಗಲೇ ಸಿದ್ಧವಾದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅದು ಸಾಕು. ಇಂದು ಅವರ ನಾಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಭಕ್ತರು ಇದೇ ಗುಣದ ಗಮನವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಲು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ತೀರ್ಥಂಕರರ ಸ್ವಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಾಳಿಗೆಯ ನೋಟವನ್ನು, ತಮ್ಮ ದೈನಂದಿನ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಶಾಂತ ಪಾಠವನ್ನು ಗಮನಿಸಲು ಕರೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾ; ಒಮ್ಮೆ ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜನನ್ನು ಮುಕ್ತಿಯ ಸಾಧಕನನ್ನಾಗಿ ಬದಲಿಸಿದ ಅದೇ ಪಾಠ ಅದು.