ဗောဓိစိတ်

ဗုဒ္ဓဘာသာ အတွေးအခေါ်၏ ကျယ်ပြန့်ပြီး နက်ရှိုင်းသော ရုပ်ပုံတွင် ဗောဓိစိတ် သည် ဝိညာဉ်ရေး ကျင့်စဉ်၏ အထွတ်အထိပ် ရတနာ ဖြစ်သည်၊ အထူးသဖြင့် မဟာယာန ရိုးရာတွင်။ စာလုံးအရ ဉာဏ်ပွင့်သော စိတ် သို့မဟုတ် နိုးကြားသော နှလုံး ဟု ဘာသာပြန်ပြီး၊ သတ္တဝါအားလုံးအတွက် ဉာဏ်ပွင့်ရန် ကတိပြုသော ဗောဓိသတ် ၏ လမ်းနှင့် ပန်းတိုင် နှစ်ခုစလုံး ဖြစ်သည်။ ၎င်းသည် သုညတာ ၏ နက်ရှိုင်းစွာ ထိုးထွင်းသိမြင်မှုနှင့် အဆုံးမရှိ ကရုဏာ၏ လွှမ်းမိုးသော လှိုင်းတက်မှု ပေါင်းစပ်ခြင်းမှ ပေါ်ပေါက်သည်။ တစ်ဦးက ဗောဓိစိတ် ကို ဖြစ်ပေါ်စေသောအခါ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင် ဝိညာဉ်ရေးခရီးသည် တစ်ဦးချင်း လွတ်မြောက်ရေး ကို ကျော်လွန်ပြီး၊ သတ္တဝါအားလုံးကို သံသရာ သမုဒ္ဒရာ ဖြတ်ကျော်ကာ အမြင့်ဆုံး ငြိမ်းချမ်းမှု ကမ်းသို့ ပို့ဆောင်ရန် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကတိတစ်ခု ဖြစ်လာသည်။ ဤစိတ်ကို ချီးမွမ်းပြီး ကျင့်ကြံရန် အထူး ဆုံးမထားသော အိန္ဒိယ ကျမ်းဖြစ်သည့် အာစရိယ ရှန္တိဒေဝ ၏ ဗောဓိစရျာဝတာရ သည် ပထမ အခန်းတစ်ခုလုံးကို ဗောဓိစိတ်၏ ဂုဏ်ထူးအတွက် အပ်နှံထားသည်။ အဝတံသက သုတ်၏ ဂဏ္ဍဗျူဟ၊ အခန်း ၃၉ က ဗောဓိစိတ်သည် ဗုဒ္ဓဂုဏ်အားလုံး၏ မျိုးစေ့ ဖြစ်ပြီး၊ သတ္တဝါတိုင်း၏ ကောင်းမွန်သော အရည်အသွေးများ ကြီးထွားနိုင်သည့် လယ်ကွင်း ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြသည်။

ဗုဒ္ဓဘာသာ အတွေးအခေါ်သည် သမ္မုတိ ဗောဓိစိတ် နှင့် ပရမတ္ထ ဗောဓိစိတ် ကို ခွဲခြားသည် — မဟာယာန ဆရာများက ကွဲပြားသော ရရှိမှုနှစ်ခုအဖြစ်မဟုတ်ဘဲ၊ အပြန်အလှန် လုံးဝ မှီခိုနေသော အရာနှစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်။ သမ္မုတိ ဗောဓိစိတ်သည် သူတစ်ပါး၏ အကျိုးကို သဘာဝအလျောက် ရှာဖွေသော ကရုဏာ ဆန္ဒ ဖြစ်ပြီး၊ သတ္တဝါတိုင်း၏ ကောင်းကျိုးအတွက် မပင်ပန်းဘဲ လုပ်ဆောင်ရန် နှလုံးသားမှ ဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်သည်။ ပရမတ္ထ ဗောဓိစိတ်သည် သုညတာ ၏ တိုက်ရိုက် သိမြင်မှု ဖြစ်ပြီး၊ သူတစ်ပါးနှင့် ခွဲခြားထားသော တည်ရှိသည့် အတ္တ ၏ အမှားကို ပျော်ဝင်စေသည်။ ဆရာများက ပြည့်စုံသော ကရုဏာကို ကျင့်ကြံခြင်းမပြုဘဲ သုညတာ၏ အမှန်တကယ် သိမြင်မှု မဖြစ်နိုင်ကြောင်း၊ အတ္တနှင့် သူတစ်ပါးကို ပုံသေ ခွဲခြားတည်ရှိမှု ကင်းသော အရာများဟု မြင်သော ပညာမပါဘဲ ကရုဏာ ပြည့်စုံစွာ ဖြစ်မည်မဟုတ်ကြောင်း ယူဆကြသည်။ ဤနှစ်ခုကို တူညီသော ငှက်တစ်ကောင်၏ တောင်ပံ နှစ်ဖက်အဖြစ် သင်ကြားကြပြီး၊ တစ်ခုတည်းဖြင့် ကျင့်သုံးသူကို နိုးကြားရေးသို့ ဆောင်ယူနိုင်ခြင်း မရှိပေ။

သမ္မုတိ ဗောဓိစိတ်အတွင်း ရိုးရာက ရည်ရွယ်သော ဗောဓိစိတ် နှင့် ကျင့်သုံးသော ဗောဓိစိတ် ကို ထပ်မံ ခွဲခြားသည်။ ရည်ရွယ်သော ဗောဓိစိတ်သည် သတ္တဝါအားလုံးအတွက် ဉာဏ်ပွင့်ရန် နှလုံးသားမှ ဆန္ဒ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုရည်ရွယ်ချက်ကို ပြည့်စုံစေရန် လုပ်ဆောင်ချက်မပြုမီ ပြုလုပ်သော ကတိ ဖြစ်သည်။ ကျင့်သုံးသော ဗောဓိစိတ်သည် ထိုကတိကို ပြည့်စုံစေသော ကျင့်စဉ်များတွင် တကယ် ပါဝင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် ပါရမီ ခြောက်ပါး — ဒါန၊ သီလ၊ ခန္တီ၊ ဝီရိယ၊ ဈာန နှင့် ပညာ — ဖြစ်သည်။ ဗောဓိသတ်သည် ဤကျင့်စဉ်များဖြင့် သူတစ်ပါးကို အကျိုးပြုနိုင်သော စွမ်းရည်ကို တဖြည်းဖြည်း ပြည့်စုံစေသည်။ ရှန္တိဒေဝက ဤကွဲပြားမှုကို ခရီးသွားလိုခြင်း နှင့် ခရီးလမ်းပေါ် တကယ် ထွက်ခွာခြင်း တို့၏ ကွဲပြားမှုနှင့် နှိုင်းယှဉ်သည် — ဆန္ဒသည် အလွန်စစ်မှန်သော်လည်း ၎င်းအမည်ပေးထားသော လမ်း၏ အစသာ ဖြစ်ကြောင်း ကျင့်သုံးသူများကို သတိပေးသည့် နှိုင်းယှဉ်ချက် ဖြစ်သည်။

ဗောဓိစိတ်ကို ပွားများရန် ရိုးရာ နည်းလမ်းများထဲတွင် ခုနစ်ချက်ပါ အကြောင်းနှင့် အကျိုး ညွှန်ကြားချက် ရှိသည် — မေတ္တေယျ ဗောဓိသတ် မှ အသင်္ဂ ကဲ့သို့ ဆရာများ ဆက်ခံလာသော ကျင့်စဉ်မျိုးရိုး ဖြစ်သည်။ နည်းလမ်းသည် စိတ်ကို အဆင့်ဆင့် လေ့ကျင့်ပေးသည်။ သတ္တဝါအားလုံးကို ဘဝအနန္တ အတွင်း မိခင်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်ဟု မှတ်ယူခြင်းဖြင့် စတင်ပြီး၊ သူတို့၏ ကရုဏာကို အမှတ်ရခြင်း၊ ထိုကရုဏာကို ပြန်ဆပ်ရန် ဆန္ဒ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ သူတို့အပေါ် မေတ္တာနှင့် ကရုဏာ ပွားများခြင်း၊ ၎င်းတို့ကို ကိုယ်တိုင် ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်စေရန် အထူး ဆုံးဖြတ်ချက် ချခြင်းတို့ ပြီးနောက် ရလဒ်အဖြစ် ဗောဓိစိတ် ကိုယ်တိုင်သို့ ရောက်ရှိသည်။ ဤနည်းလမ်းသည် ကရုဏာကို တစ်ပြိုင်နက် ပေါ်လာရန် မတောင်းဆိုဘဲ၊ စနစ်တကျ ကြိုတင်ဆင်ခြင်မှု အစဉ်အလာဖြင့် တဖြည်းဖြည်း တည်ဆောက်သည်။

ရှန္တိဒေဝ၏ သင်ကြားချက်အရ စစ်မှန်သော ဗောဓိစိတ် ၏ ဖြစ်ပေါ်မှုသည် အဆုံးမရှိ ကမ္ဘာဆင့် ကာလများ စုဆောင်းထားသော အကုသိုလ်ကံကို ချက်ချင်း မီးလောင်စေသည် — ခြောက်သွေ့သော မြက်ပင်ကြီးများကို လောင်ကျွမ်းစေသည့် မီးပွင့်တစ်ပွင့်ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။ ဤပြောင်းလဲစေနိုင်သော စွမ်းအားကို ပြင်ပအင်အားကြောင့်မဟုတ်ဘဲ၊ ဆန္ဒ၏ အရွယ်အစားကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည် — သတ္တဝါအားလုံးကို လွတ်မြောက်စေရန် ဆန္ဒသည် စိတ်တစ်ခု ကိုင်ဆောင်နိုင်သော အကြီးမားဆုံး၊ အရေးကြီးဆုံး အတွေးဖြစ်ကြောင်း မဟာယာန ဆရာများက ဖော်ပြသည်။ ရှန္တိဒေဝ၏ စာသားသည် သီးခြား ကောင်းမှုလုပ်ရပ်များ၏ သာမန် ကုသိုလ်ကို ဗောဓိစိတ်၏ ထူးခြားသော ကုသိုလ်နှင့် မကြာခဏ နှိုင်းယှဉ်ထားပြီး၊ ဗောဓိစိတ်သည် နောက်ဆက်တွဲ လုပ်ဆောင်ချက်ရှိသမျှ၊ သေးငယ်စေကာမူ၊ ကမ္ဘာလုံး လွတ်မြောက်ရေးသို့ ပံ့ပိုးသော အကြောင်းတရား အဖြစ် ပြောင်းလဲစေသည်။

ဗောဓိစိတ်ကို မဟာယာန စာပေတွင် မကြာခဏ ဆန္ဒပြည့်စေသော ရတနာ သို့မဟုတ် အမှောင်ဆုံး အဝိဇ္ဇာကို ပယ်ဖျက်သော နေထွက်ချိန်နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြသည် — သတ္တဝါအားလုံး၏ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်မှုကို လင်းလက်စေသည်။ ပုံနှစ်ခုစလုံးသည် တူညီသော အရည်အသွေးကို ညွှန်ပြသည် — သေးငယ်သော ပုံသဏ္ဍာန်ထက် ပိုကြီးမားသော အကျိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော အကြောင်းတစ်ခု။ ကျောက်မျက်ရတနာသည် လက်တစ်ဖက်တည်းဖြင့် ကိုင်ထားနိုင်သော်လည်း ကန့်သတ်ချက်မဲ့ ဆန္ဒများကို ပေးနိုင်သည်ဟု ဆိုကြပြီး၊ နေထွက်ချိန်သည်လည်း အပို ကြိုးပမ်းမှု မလိုဘဲ လျှပ်စီးလောက်ရှိသော ရှုခင်းတစ်ခုလုံးကို အလင်းဖြင့် ပြည့်စေသည်။ ဗောဓိစိတ်သည်လည်း ထိုနည်းတူ၊ တစ်သက်တာတစ်ခုလုံး၊ နောက်ဆုံးတွင် ဘဝအနန္တများကိုပင် သူတစ်ပါး၏ ကောင်းကျိုးဆီသို့ ပြန်လည် ဦးတည်စေနိုင်သော တစ်ခုတည်းသော စိတ်ဖြစ်ရပ် ဟု ယူဆသည်။

ဗောဓိစိတ်ကို တရားဝင် ဖြစ်ပေါ်စေသူများသည် များသောအားဖြင့် ဆရာ သို့မဟုတ် ရုပ်ပုံရှေ့တွင် ကတိများ ရွတ်ဆိုသော အခမ်းအနားတစ်ခုဖြင့် ပြုလုပ်ကြပြီး၊ ထို့နောက် တစ်သက်တစ်လျှောက်၊ မဟာယာန နားလည်မှုတွင် ဘဝများစွာ၊ ဤဆန္ဒကို အပြုအမူဖြင့် အမှန်တကယ် ဖြစ်စေရန် ကြိုးပမ်းကြသည်။ တိုင်းတာမရနိုင်သော လေးပါး ဆန္ဒ — သတ္တဝါအားလုံး ချမ်းသာမှုရှိစေရန်၊ ဒုက္ခမှ ကင်းလွတ်စေရန်၊ ဝမ်းမြောက်မှုကို သိစေရန်နှင့် တည်ငြိမ်မှုတွင် တည်ရှိစေရန် — ကဲ့သို့သော နေ့စဉ် လေ့ကျင့်မှုများကို ဆန္ဒကို လန်းဆန်းစေရန် နှင့် နက်ရှိုင်းစေရန် သုံးကြသည်၊ ထို့ကြောင့် ရှေးတုန်းက မှတ်မိခဲ့သော ကတိတစ်ခုတည်းသာမဟုတ်ဘဲ နှလုံး၏ ဦးတည်ချက်ကို အဆက်မပြတ် ပြန်လည်လန်းဆန်းစေသည်။ ဤနေ့စဉ် ပြန်လည်လန်းဆန်းခြင်းကို အရေးကြီးသည်ဟု ယူဆသည် — ကတိ၏ ကျယ်ပြန့်မှု၊ ခြွင်းချက်မရှိ သတ္တဝါအားလုံးကို လွတ်မြောက်စေခြင်းသည် တစ်ခုတည်းသော လုပ်ဆောင်ချက်ဖြင့် ပြည့်စုံစေ၍ မရနိုင်ဘဲ၊ ဝိညာဉ်ရေးဘဝတစ်လျှောက် ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားသော ဦးတည်ချက်ဖြင့်သာ ပြည့်စုံနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

မဟာယာန ဆရာများက ဗောဓိစိတ် ၏ လမ်းကြောင်းကို ကိုယ်ပိုင် လွတ်မြောက်ရေးကိုသာ ရည်ရွယ်သော လမ်းကြောင်းများနှင့် ခွဲခြားပြသည် — ရည်ရွယ်ချက်၏ နယ်ပယ်ကို ညွှန်ပြခြင်းဖြင့်၊ နားလည်သော ပညာ၏ ကွဲပြားမှုကြောင့် မဟုတ်ပေ။ ကိုယ်ပိုင် ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရန်သာ ရှာဖွေသော ကျင့်သုံးသူနှင့် ဗောဓိစိတ်ကို ကျင့်ကြံသော ဗောဓိသတ်တို့ နှစ်ဦးစလုံး တူညီသော သုညတာကို နားလည်နိုင်သော်လည်း၊ ဗောဓိသတ်၏ နားလည်မှုသည် ကိုယ်အတွက်သာ မဟုတ်ဘဲ ရှာဖွေခြင်းကြောင့် အလေးချိန် ကွဲပြားသည်ဟု ဆိုသည်။ ဤကြောင့် ရှန္တိဒေဝသည် သူ၏ စာသားကို ကျင့်စဉ်ညွှန်ကြားချက်များဖြင့် မစတင်ဘဲ ချီးမွမ်းကဗျာများဖြင့် စတင်ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဤဆန္ဒကို ပေါ်ပေါက်စေခြင်းကိုယ်တိုင် (ထိုဆန္ဒအပေါ် တည်ဆောက်ထားသော ကျင့်စဉ်မတိုင်မီ) သည် ဝိညာဉ်ရေးဘဝတစ်ခုလုံး၏ ဆုံးဖြတ်ချက် အပြောင်းအလဲ အရေးပါဆုံး အမှတ်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆသည်။ တိဗက်၊ တရုတ်နှင့် အခြား မဟာယာန မျိုးရိုးများ၏ မှတ်ချက်ရေးဆရာ အများအပြားက ထိုဖွင့်လှစ်အခန်းကို ဤတစ်ခုတည်းသော ဆန္ဒသည် ဘာကြောင့် ဉာဏ်ပွင့်စိတ် ဟု ယူဆခံရသည်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားသော ကျန်ရစ်သည့် အကောင့်ဟု ဆက်လက် သဘောထားကြသည်။