होली
रङहरूको पर्व र यसको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्व
होली हिन्दूहरूको एक प्रमुख रङहरूको चाड हो, जसले असल शक्तिको जित र वसन्त ऋतुको स्वागतको प्रतीकका रूपमा मनाइन्छ। यस दिनभन्दा अगाडि होलिका दहन गरिन्छ, जसले प्रह्लाद र होलिकाको पौराणिक कथालाई स्मरण गराउँछ।
होली हिन्दू परम्परामा मनाइने रङहरूको एक जीवन्त र लोकप्रिय चाड हो। सामान्यतया फागुन महिनाको पूर्णिमाको दिन पर्ने यो चाडले जाडोयामको अन्त्य र वसन्त ऋतुको आगमनको घोषणा गर्दछ। यस पर्वले प्रकृतिमा हुने परिवर्तनसँगै मानिसहरूको मनमा उत्साह र खुसीयाली ल्याउने काम गर्छ। होली आउनुभन्दा ठीक अगाडि राولको रातमा 'होलिका दहन' गरिन्छ, जसमा ठूलो आगो बालेर सांकेतिक रूपमा खराब कुराहरूको अन्त्य गरिएको उत्सव मनाइन्छ। यस अनुष्ठानको पछाडि प्रह्लाद र होलिकाको पौराणिक कथा जोडिएको छ। धेरैजसो कथाका संस्करणहरू अनुसार, हिरण्यकशिपु नामका एक दम्भी राजा थिए जो आफूलाई मात्र भगवान मान्न सबैलाई दबाब दिन्थे। तर उनका आफ्नै छोरा प्रह्लाद भने भगवान विष्णुका परम भक्त थिए। राजाले आफ्नो छोरालाई भगवानको भक्ति गर्नबाट रोक्न अनेक प्रयास गरे, तर प्रह्लाद आफ्नो विश्वासमा अटल रहे। अन्त्यमा, राजाकी बहिनी होलिका, जसलाई आगोले छुन नसक्ने बरदान प्राप्त थियो, उनले प्रह्लादलाई काखमा लिएर आगोमा बस्ने योजना बनाइन् ताकि प्रह्लाद जलेर मरुन्। तर दैवी कृपाले, भक्त प्रह्लाद सुरक्षित रहे भने गलत नियत राखेकी होलिका आगोमा भष्म भइन्। यसले अधर्ममाथि धर्मको र खराबमाथि असलको विजय भएको संकेत गर्दछ। होलिका दहनको भोलिपल्ट रंगहरूको ठूलो उत्सव मनाइन्छ, जसलाई सामान्यतया 'धुलेठी' वा रङ खेल्ने दिन भनिन्छ। यस दिन मानिसहरूले जात, पात, उमेर वा वर्गको भिन्नता बिर्सिएर एक-अर्कामाथि रङ दल्छन्, पानी छ्याप्छन् र मिठाइहरू साटासाट गर्छन्। यो दिनले सबैप्रकारका पुराना वैमनस्यलाई मेटेर आपसी सद्भाव, प्रेम र मित्रता बढाउने अवसर प्रदान गर्दछ। यसरी होली केवल रङहरूको मात्र चाड होइन, यो सत्य, निष्ठा र नयाँ सुरुवातको उत्सव पनि हो।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
समय
होली फागुन महिनाको पूर्णिमाको दिन मनाइन्छ, जुन सामान्यतया फेब्रुअरी–मार्चको बीचमा पर्छ। यसले जाडोयामको अन्त्य र वसन्त ऋतुको आगमनको संकेत दिन्छ।
होलिका दहन
होलीको अघिल्लो रात 'होलिका दहन' गरिन्छ, जसमा ठूलो आगो बालेर सांकेतिक रूपमा खराबीको अन्त्य र असल शक्तिको विजय मनाइन्छ। यो पौराणिक कथामा आधारित अनुष्ठानले धर्म र अधर्मबीचको युद्झको सम्झना गराउँछ।
पौराणिक कथा
राजा हिरण्यकश्यपुले आफूलाई देवता मान्न दबाब दिन्थे, तर उनका छोरा प्रह्लाद विष्णु भक्त रहे। दिदीबहिनी होलिकालाई आगोले नछुने वरदान थियो, तर उनको दुष्ट अभिप्रायले प्रह्लादलाई मार्ने षड्यन्त्र असफल भयो – होलिका आफैं जाoin।
धर्मको जित
यसदिनले अच्छा शक्तिको राम्ररी हार्न सक्ने कबिलै नभएको पाठ सिकाउँछ– सत्यइ संकल्पअघि झूठो तागतले काम गर्दैन।
रङ्को सामाजिक प्रतीक
रङ दिने क्रममा जात, उमेर, वर्ग आदिको भिन्नता मेटाएर सवैले खुला रूपमा रङ्ग दल्छन्। यसले सामाजिक ऐक्य र आपसी प्रेमको अनोका सम्भव बनाउँछ।
Vishnu
हिन्दु धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित