ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ

ଶିଖ ଧର୍ମର ଇତିହାସରେ ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ। ସେ ପଞ୍ଚମ ଗୁରୁ ଅର୍ଜନ ଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ। ଗୁରୁ ଅର୍ଜନ ଦେବଙ୍କୁ ମୋଗଲ ସମ୍ରାଟ ଜାହାଙ୍ଗୀରଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନିର୍ମମ ଭାବରେ ହତ୍ୟା କରାଯାଇଥିଲା। ଏହି ଘଟଣା ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ପ୍ରଭାଵିତ କରିଥିଲା। ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ କେବଳ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶିକ୍ଷା ଓ ଶାନ୍ତି ବଳରେ ଅନ୍ୟାୟ ଓ ଉପଦ୍ରଵର ମୁକାବିଲା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ତେଣୁ ସେ ନିଜ ଶିକ୍ଷା ଓ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକ ନୂତନ ମାର୍ଗ ପ୍ରଚଳନ କଲେ, ଯାହାକୁ 'ମିରୀ-ପିରୀ' କୁହାଯାଏ।

'ମିରୀ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ କ୍ଷମତା ବା ରାଜନୈତିକ ଶକ୍ତି, ଆଉ 'ପିରୀ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କ୍ଷମତା। ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ଦୁଇଟି ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ — ଗୋଟିଏ ନିଜର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଧିକାରକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରୁଥିଲା, ଅନ୍ୟଟି ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ଓ ସାମରିକ କ୍ଷମତାକୁ। ଏହି ଦୁଇଟି ଖଡ୍ଗ ବହନ କରି ସେ ଶିଖ ଧର୍ମର କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱକୁ ଉଭୟ ପାର୍ଥିବ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କଲେ। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଶିଖ ଗୁରୁମାନେ କେବଳ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶିକ୍ଷା ଦେଉଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ବଦଳାଇ ଶିଖ ସମୁଦାୟକୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସଶକ୍ତ କଲେ।

ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ କେବଳ ନିଜେ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କଲେ ନାହିଁ, ବରଂ ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଏକ ସୈନ୍ୟବାହିନୀ ମଧ୍ୟ ଗଠନ କଲେ। ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କଳାରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦେବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ସଂଗ୍ରହ କଲେ, ଏବଂ ଏକ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମାଣ କଲେ ଯାହାକୁ 'ଲୋହଗଡ' କୁହାଯାଏ। ଏହି ଦୁର୍ଗରେ ତାଙ୍କର ସୈନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ନେଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ମୋଗଲ ଶାସନରେ ଶିଖମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା, ତେଣୁ ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା।

ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନେକ ଥର ମୋଗଲ ସୈନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ସୁପରିଚିତ, ଯଥା — ଶ୍ରୀ ହରଗୋବିନ୍ଦପୁର (ବର୍ତ୍ତମାନର ଶ୍ରୀ ହରଗୋବିନ୍ଦପୁର)ର ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଗୁରୁଦାସପୁରର ଯୁଦ୍ଧ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ଶିଖ ସୈନ୍ୟମାନେ ସାହସର ସହ ଲଢ଼ି ବିଜୟ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ସର୍ବଦା କହୁଥିଲେ ଯେ ଯୁଦ୍ଧ କେବଳ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ନିର୍ଦୋଷ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟାଚାର ବନ୍ଦ କରିବା ପାଇଁ। ସେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଶତ୍ରୁତା ବା ଅଧିକାର ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ କରୁନଥିଲେ।

ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ମିରୀ-ପିରୀର ମାର୍ଗ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଶିଖ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ହୋଇଥିଲା। ବିଶେଷ କରି ଦଶମ ଗୁରୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସିଂହ ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଆଗକୁ ବଢ଼ାଇ ଖାଲସା ପନ୍ଥର ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶିଖ ସୈନିକ ଓ ସନ୍ଥ ଉଭୟ ରୂପେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦ ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ନିର୍ଯାତନାର ଶିକାର ହେବାଠାରୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଲେ, ଯାହା କେବଳ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ନୁହେଁ, ବରଂ ପାର୍ଥିବ ମଧ୍ୟ।

ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶିଖ ମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମିରୀ-ପିରୀର ପ୍ରତୀକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପବିତ୍ର। ଶିଖ ଗୁରୁଦ୍ୱାରାରେ ଦୁଇଟି ଖଡ୍ଗ ରଖାଯାଇଥାଏ, ଯାହା ଏହି ତତ୍ତ୍ୱର ସ୍ମୃତି ବହନ କରେ। ଗୁରୁ ହରଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଶିଖମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ସ୍ମରଣ କରାଇଥାଏ ଯେ ଜଣେ ସତ୍ୟ ଓ ନ୍ୟାୟ ପାଇଁ ଠିଆ ହେବା ସମୟରେ ଉଭୟ ଶାନ୍ତି ଓ ଶକ୍ତିର ପ୍ରୟୋଗ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ ହୋଇପାରେ।