ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ
ਨਵਰਾਤਰੇ ਲਈ ਘਰੇਲੂ ਪੂਜਾ
ਨਵਰਾਤਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ, ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਵਿਸਰਜਨ ਤੱਕ।
ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਕਦਮ
1ਆਚਮਨ (ਸ਼ੁੱਧੀ)
ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ, ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹੋਏ ਆਪਣੀ ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਚੁਸਕੀ ਲਓ।
2ਸੰਕਲਪ
ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੋ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੰਕਲਪ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ।
3ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ
ਨਵਰਾਤਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ (ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ) ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੋ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਅੰਬ ਦੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਰੱਖੋ। ਇਹ ਕਲਸ਼ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।
4ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਨਾ
ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ ਰੱਖੋ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਜਿਵੇਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਜਾਂ ਸ਼ੇਰ ਵੀ ਰੱਖੋ। ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਸਜਾਓ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿਓ।
5ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਰਸਮਾਂ
ਸਵੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਫੁੱਲ, ਧੂਪ, ਦੀਵੇ, ਫਲ ਅਤੇ ਮਿਠਾਈ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਲਈ ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਜਾਂ ਨਵਰਾਤਰੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਤੋਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੋ।
6ਅਖੰਡ ਜੋਤ
ਕਲਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਘਿਓ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜਗਾਓ ਅਤੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲਦਾ ਰੱਖੋ, ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਘਿਓ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੋ। ਇਹ ਅਮਰ ਲਾਟ ਦੇਵੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
7ਵਰਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ
ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਅੰਸ਼ਕ ਜਾਂ ਪੂਰਾ ਵਰਤ ਰੱਖੋ, ਸਿਰਫ਼ ਸਾਤਵਿਕ ਭੋਜਨ ਜਿਵੇਂ ਫਲ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਅਨਾਜ ਖਾਓ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅਨਾਜ ਅਤੇ ਮਾਸਾਹਾਰੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਜਾਂ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਰਤ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਹਨ।
8ਗ੍ਰੰਥ ਪਾਠ
ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ (700 ਸ਼ਲੋਕ) ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਜਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹੋ ਜਾਂ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇਵੀ ਦੀਆਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਈਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਵਰਾਤਰਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਇਸਨੂੰ ਅਤਿਅੰਤ ਸ਼ੁਭ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
9ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ
ਅਸ਼ਟਮੀ ਜਾਂ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਨੌਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ (ਜੋ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ) ਨੂੰ ਘਰ ਸੱਦੋ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਵੋ ਅਤੇ ਭੋਜਨ, ਤੋਹਫ਼ੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ ਭੇਟ ਕਰੋ। ਇਹ ਰਸਮ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
10ਖਿਮਾ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ
ਅੰਤਿਮ ਵਿਸਰਜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਹੋਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂ ਕਮੀ ਲਈ ਦੇਵੀ ਤੋਂ ਮਾਫ਼ੀ ਮੰਗਦੀ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ।
11ਸਮਾਪਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸਰਜਨ
ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ (ਦਸ਼ਮੀ) ਅੰਤਿਮ ਆਰਤੀ ਕਰੋ ਅਤੇ ਦੇਵੀ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਕਲਸ਼ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਜਲ-ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਲਿਜਾ ਕੇ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਾਈ ਦਿਓ; ਜੇ ਇਹ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰੋ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨਵਰਾਤਰੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਨੌਂ ਰਾਤਾਂ’, ਮਾਤਾ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਿੰਦੂ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ; ਇਹ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੇਵੀ ਮਾਹਾਤਮਯ, ਅਧਿਆਏ 2 ਤੋਂ 4 ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਮਹਿਸ਼ਾਸੁਰ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਨਵਰਾਤਰੇ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਜਸ਼ਨ ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਸ਼ਾਰਦੀਆ ਨਵਰਾਤਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੁਰਗਾ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ‘ਵਿਧੀ’ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਰਥ ਹੈ ਢੰਗ ਜਾਂ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਜਨਤਕ ਜਸ਼ਨ ਆਮ ਹਨ, ਪਰ ਘਰੇਲੂ ਪੂਜਾ ਵੀ ਓਨੀ ਹੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿਛੋਕੜ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਸੁਲਭ ਹੈ। ਇਸ ਘਰੇਲੂ ਅਭਿਆਸ ਦਾ ਸਾਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਦਣਾ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਨੌਂ ਦਿਨ ਸ਼ਰਧਾ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਅਤੇ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਪੂਜਾ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਆਚਮਨ ਰਾਹੀਂ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸੱਜੀ ਹਥੇਲੀ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਦੀ ਚੁਸਕੀ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਹੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਹੈ ਜੋ ਲਗਭਗ ਹਰ ਹਿੰਦੂ ਘਰੇਲੂ ਰਸਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਵਰਾਤਰੇ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ, ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਘੜਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਸ਼ ਤਾਂਬੇ, ਪਿੱਤਲ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਘੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਭਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਅੰਬ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਪਰ ਨਾਰੀਅਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ਪੂਜਾ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਚੌਲਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਛੋਟੀ ਢੇਰੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਤੇ ਉਪਜਾਊਪਣ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਘਰੇਲੂ ਪੂਜਾ ਦੀ ਰਸਮੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।
ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ
ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਇੱਕ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਨਿਯਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਜਗਾਉਣਾ, ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਧੂਪ ਭੇਟ ਕਰਨਾ, ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸਰਲ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ, ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤ ਰੱਖਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਕਲਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਬਲਦੀ ਰੱਖੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਅਖੰਡ ਜੋਤ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦੌਰਾਨ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਦਮ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਵਾਜ ਜਾਂ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੂਲ ਭਾਵਨਾ ਇੱਕੋ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਕਿਸੇ ਇੱਕਲੀ ਰਸਮ ਦੀ ਥਾਂ ਪੂਰੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਉੱਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ।
ਨੌਂ ਰੂਪ ਅਤੇ ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ
ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ, ਹਰ ਦਿਨ ਅਕਸਰ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੈਲਪੁੱਤਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਿਣੀ ਅਤੇ ਚੰਦਰਘੰਟਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪੂਰੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਉਸਦੇ ਇੱਕੋ, ਸਮੁੱਚੇ ਰੂਪ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸ਼ਟਮੀ ਜਾਂ ਨਵਮੀ ਨੂੰ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਨਿਆ ਪੂਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਨੌਂ ਛੋਟੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭੋਜਨ ਭੇਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਤੋਹਫ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਜੀਵਿਤ ਬੱਚੀਆਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਰਸਮ ਦੇ ਭਾਗੀਦਾਰਾਂ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਅਸਥਾਈ ਰੂਪਾਂ ਵਜੋਂ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।
ਦਸ਼ਮੀ ਅਤੇ ਵਿਸਰਜਨ
ਇਹ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ, ਦਸ਼ਮੀ ਨੂੰ, ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹਿਣ ਦੀ ਰਸਮ ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਕਸਰ ਕਲਸ਼ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਕਾਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਭੇਟਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਜੋਂ ਵੰਡ ਕੇ। ਇਸ ਅੰਤਿਮ ਵਿਸਰਜਨ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਵਿਦਾਈ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੱਦੀ ਗਈ ਦੇਵੀ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਉਸ ਭੌਤਿਕ ਰਸਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਗਮਨ ਨੂੰ ਚਿੰਨ੍ਹਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਸੰਪੂਰਨ ਨਿਭਾਅ ਨਾਲੋਂ ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ
ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਗਾਈਡਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਗੁਰੂ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਕਦਮ-ਦਰ-ਕਦਮ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਪਣੀ ਖੇਤਰੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਾਧੂ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਘਰੇਲੂ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਾਰ ਹਰ ਇੱਕ ਵੇਰਵੇ ਨੂੰ ਬੇਦਾਗ਼ ਨਿਭਾਉਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚੀ ਨੀਅਤ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਸਦਾ ਇਹ ਮੰਨਦੀ ਆਈ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਭੇਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਉਸਦੀ ਬਾਹਰੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ
ਇਹ ਨਵਰਾਤਰੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅੰਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ, ਆਮ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਨਾਰੀਅਲ ਅਤੇ ਕਲਾਵਾ (ਲਾਲ ਧਾਗਾ) ਰੱਖ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਲਸ਼ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉਪਜਾਊ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ
ਨਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਹਰ ਦਿਨ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਇੱਕ ਵੱਖਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਸ਼ੈਲਪੁਤਰੀ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰਣੀ, ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਚੰਦਰਘੰਟਾ, ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡਾ, ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਸਕੰਦਮਾਤਾ, ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਕਾਤਿਆਇਨੀ, ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਕਾਲਰਾਤਰੀ, ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ ਮਹਾਗੌਰੀ ਅਤੇ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਸਿੱਧਿਦਾਤਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਪੂਜਾ ਵਿਧੀ
ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮੰਤਰਾਂ ਦਾ ਜਾਪ, ਧੂਪ-ਦੀਪ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦੁਰਗਾ ਸਪਤਸ਼ਤੀ (ਦੁਰਗਾ ਦੀ 700 ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਕਥਾ) ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੂਜਾ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਕਸਰ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਮਿਲ ਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਖੇਤਰੀ ਭਿੰਨਤਾਵਾਂ
ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਥੋੜ੍ਹੀ ਭਿੰਨਤਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਕਲਸ਼ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਕੁਝ ਮਾਂ ਦੁਰਗਾ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਜਾਂ ਤਸਵੀਰ ਵੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ (ਰਾਮ ਨੌਮੀ) ਜਾਂ ਅਸ਼ਟਮੀ (ਅੱਠਵੇਂ ਦਿਨ) 'ਤੇ ਹਵਨ (ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ) ਕਰਨ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਵੀ ਕਈ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਪ੍ਰਚੱਲਤ ਹੈ।
ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ
ਇਹ ਲੇਖ ਨਵਰਾਤਰੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤਾਂ ਅਤੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਸਮਝ ਸਕਣ। ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਨੌਂ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪਹਿਲੂਆਂ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Devi
ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ