ගජකුම්භ ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 345 වන මෙම කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේදී වදාළේ, තමන්ගේම භාවනා පුහුණුවේ ලිහිල් ව අලස ව වැටුණු භික්ෂුවක් ගැන ය. ඔහු තම පුහුණුවට අවශ්‍ය උත්සාහයෙන් තොරව එක් එක් දිනය ගෙවා යාමෙන් සතුටු ව සිටියේ ය. ඔහු නිවැරදි කිරීමට බුදුරජාණන් වහන්සේ, එක් ප්‍රශ්නයක් පමණක් මගින් ඉබ්බෙකුගෙන් විමසමින් රජුගේ අලසකම වැනි බෙහෙවින් විශාල අලසකමක් නිවැරදි කළ ඇමතිවරයෙකුගේ පුරාණ කථාව සිහිපත් කළ සේක.

ඒ අතීත ජාතියේ බෝසතාණෝ බරණැස් රජුගේ ඇමතිවරයා ලෙස සේවය කළ සේක. ඒ රජුගේ වැඩෙන අලසකම ඔහුගේ තමන්ගේ රාජකාරි නොසලකා හැරීමෙන් පෙන්වීමට පටන් ගෙන තිබිණ. රජුට සෘජුව ගැරහීම රජුගේ අභිමානය මෘදු කිරීමට කලාතුරකින් පමණක් ඉඩ දෙන බැවින්, ඇමතිවරයා රජුගේ අඩුපාඩුව කිසි විටෙක මුඛයෙන් නම් නොකර, පාඩම ගෙන යා හැකි ආසන්න උදාහරණයක් සෙවී ය.

ඇමතිවරයාට අවශ්‍ය දේ රජුගේම උයනේ හමු විය. එහි වයසට ගිය ඉබ්බෙකු තමාගේම වේගයෙන්, හදිසි නොවී ගමන් කරමින්, සෙවණ හා මෘදු පස ඔහුට වඩාත් ගැළපෙන තැනක ස්ථානගත වෙමින් සිටියේ ය. එහි මන්දගාමීත්වය වසර ගණනාවක් ඔහුව නිරීක්ෂණය කළ ඕනෑම අයෙකුට එතරම් සම්පූර්ණ හා සාමාන්‍ය වූ බැවින්, උයනේ කිසිවෙකු ඉබ්බෙකුගේ සාමාන්‍ය ස්වභාවය ඉක්මවා එහි වෙන යමක් දැකීමට සිතුවේ නැත.

රජුට සහ ඔහුගේ රාජ සභාවට බැලිය හැකි ස්ථානයේදී ඉබ්බා වෙත ළඟා වූ ඇමතිවරයා අර්ථ විරහිත කුතුහලයක් ලෙස වෙස් ගත් ප්‍රශ්නයක් විමසී ය. දැවෙන ගින්නක් මෙම වනාන්තරය හරහා හදිසියේ පැමිණ, පසුපස දැවුණු මාර්ගයක් ඉතිරි කළේ නම්, එතරම් මන්දගාමී ජීවියෙකුට කලින් ආරක්ෂාව කරා ළඟා වන්නේ කෙසේද? ඇමතිවරයා අදහස් කළ පරිදිම ප්‍රශ්නය වාතාවරණයේ එල්ලී ඇත. එය ඉබ්බාට විමසුවත්, ඇසිය හැකි තරම් ළඟ සිටි සියල්ලන්ටම ඉලක්ක කළේ ය.

ඉබ්බා තමා පරීක්ෂා කරනු ලබන බවක් නොදැනීම ඇතිව පිළිතුරු දුන්නේ ය. තමාට ළඟා විය හැකි ගස්වල මුල්වල ඇති ඕනෑම සිදුරක් හෝ ඉරිතලයක් කරා යන බවත්, කලින් කිසිවක් සොයා ගත නොහැකි වුවහොත් උත්සාහයේදීම විනාශ වන බවත් ඔහු සරලව ප්‍රකාශ කළේ ය. පිළිතුරේ උඩඟුකමක් හෝ බලාපොරොත්තු සුන්වීමක් නොවී ය. අනතුර අවසානයේ පැමිණි විට, ඔහුගේ ස්වභාවය තමාට උත්සාහ කිරීමට ඉඩ දෙන දේ පිළිබඳ ඉබ්බාගේම අවංක තක්සේරුව පමණක් විය.

ඇමතිවරයා රජු වෙත හැරී, ඉබ්බාගේ පිළිතුරෙන් එක් පාඩමක් ගත්තේ ය. එය කිසි විටෙක සත්වයෙකුට කොතරම් වේගයෙන් ගමන් කළ හැකිද යන්න පිළිබඳ නොවී ය. ඔහු පද්‍යයෙන් පැහැදිලි කළේ, විවේක ගත යුතු කාලයේදී වේගයෙන් දුවන අය සහ වේගය අවශ්‍ය මොහොතේ ප්‍රමාද වන අය, දෙදෙනාම තමන්ගේම සුභසාධනයේ සියුම් ජාලය එකම ආකාරයට විනාශ කරන බවයි. තම උත්සාහය මොහොතේ සැබෑ ඉල්ලීමට ගළපන අය පමණක් තම අරමුණ සම්පූර්ණතාවයට ගෙන යයි.

සම්පූර්ණ හුවමාරුව ඇමතිවරයා සහ ඉබ්බා අතර සිදු වූ බැවින්, ප්‍රශ්නය නිර්මාණය කර තිබුණු ඒ ම අලසකම සඳහා රජු කෙලින්ම චෝදනා ලබන බව දැනීමෙන් තොරව ඉගැන්වීම සම්පූර්ණයෙන් ග්‍රහණය කර ගත හැකි විය. ඉබ්බාගේ සරල, නොසැලෙන අවංකකම තුළ ඔහු තමාගේ අවඥාවට ලක් වූ රාජකාරි පිළිබඳ පිළිබිඹුවක් හඳුනා ගත්තේ ය. එදින සිට ඔහු අලුත් හා වඩා කාලෝචිත උත්සාහයෙන් පාලනය කළ අතර, වේගය අවශ්‍ය වූ තැන ප්‍රමාදයන් නිවැරදි කරමින්, පාලකයෙකු කලින් කලට පෙන්විය යුතු ඉවසීම කිසි විටෙක නැති නොකරමින් ය.

ඇමතිවරයා රජුට කෙලින්ම පැවසුවා නම්, ඔහුගේ හැසිරීම නොසැලකිලිමත් වී ඇති බවට, රජු ඒ චෝදනාවෙන් කෝපයට පත් වී ඔහුට වඩාත්ම අවශ්‍ය වූ නිවැරදි කිරීමට විරුද්ධ වන්නට ඉඩ තිබුණි. මන්ද අභිමානය තමා ඉදිරියේ ඇති සෘජු චෝදනාවක් කෙරෙහි කලාතුරකින් හොඳින් සවන් දෙයි. ඉබ්බාට රාජ සභාවේ සම්පූර්ණ දෘෂ්ටිය ඉදිරියේ තමාගේම අවංක ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දීමට ඉඩ දීමෙන්, ඇමතිවරයා රජුට වෙනත් මිනිසෙකුගේ විනිශ්චයක් මගින් නොව, තමාගේම පරාවර්තනය මගින් පාඩමට ළඟා වීමට ඉඩ දුන්නේ ය. ඒ නිශ්ශබ්ද ක්‍රමයෙන් ලැබෙන පාඩම, හුදෙක් ලබා දුන් පාඩමකට වඩා ගැඹුරින් මුල් බැසගැනීමට නැඹුරු ය.

කථාවේ අවසානයේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනයේ අලස භික්ෂුව රජුගේ උයනේ ඉබ්බා සමග හඳුනා වදාළ සේක. තමන්ම ප්‍රඥාවන්ත ඇමතිවරයා බව ප්‍රකාශ කළ සේක. ඔහුගේ එක් ප්‍රශ්නයක් වරක් එම රජුව, දැන් තම සංඝයාගේ සාමාජිකයෙකුට බාධා කරන එම අලසකමෙන් අවදි කළ බව ද වදාළ සේක. මෙම පාඩම, කිසි විටෙක ඉක්මන් වීම සැමවිටම ගුණයක් යයි නොව, තමාගේ උත්සාහය නිශ්චිතවම කවදා අවශ්‍ය දැයි දැන, ප්‍රමාද නොවී එයට නැගී සිටීමේ ප්‍රඥාව ඇති බව ය, යන්න ඔහු පැහැදිලි කළේ ය.