දසණ්ණක ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 401 වන මෙම කථාව භගවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්, සංඝයා අතරට පැවිදි වූ පසුව තමා අතහැර ගිය භාර්යාව ගැන ඉතිරි වූ ආලය නිසා කලබල වූ භික්ෂුවක් ගැන වදාළ සේක. භික්ෂුවගේ සැලෙන සිත සන්සිඳුවීම සඳහා, බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේ ද එවැනි ශෝකයක් විඳි රජෙකු ගැන වූ පුරාණ කථාවක්ද, ඒ ශෝකයෙන් ආරක්ෂිතව ගලවා ගත් ඇමතියාගේ ප්‍රඥාව ගැන ද සිහිපත් කළ සේක.

එක් කාලයක බරණැස රජ කළේ මද්දව රජුය. ඔහුගේ ශෝකය ඔහුගේ ඇමතිවරුන් දන්නා තරමට වඩා ගැඹුරු විය. ඔහුගේ ප්‍රධාන රැජින ඔහුව අත්හැර තරුණයෙකු සමඟ පලා ගොස් තිබුණි. රජු එතරම් විෂාදයට පත් වූයේ, ඔහු ඉදිරියට ගෙන ආ කිසිම දෙයකින් සතුටක් ලැබිය නොහැකි විය. ඔහුගේ ඇමතිවරු, එක් දහවලක් වුවත් රජුගේ අවධානය ශෝකයෙන් ඉවතට ගත හැකි ඕනෑම දෙයක් සෙවූහ.

රජුගේ ඇමතිවරුන් අතර සේනක නම් ඉගෙනුම්ලත් බ්‍රාහ්මණයෙක් සිටියේය. ඔහු පසුව බෝධිසත්වයන් වහන්සේ වීමට නියමිතව සිටි අතර, දර්ශනයක් ඉක්මවා එහි සැඟවුණු ගැඹුරු පාඩම දකින ප්‍රඥාවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. සංචාරක කුසලතා දක්වන්නෙක් රාජසභාව ඉදිරියේ කඩුවක් ගිලීමට ඉදිරිපත් වූ විට, සේනක මෙම ප්‍රදර්ශනයෙහි රජුගේ සිත ශෝකයෙන් ඔසවා තැබීමට අවස්ථාවක් හඳුනා ගත්තේය. වැදගත් වූයේ කුසලතාවම නොව, එම කුසලතාවෙන් උගන්විය හැකි දෙයයි.

කුසලතා දක්වන්නා දිග, දෙපැත්තෙන් මුවහත් වූ කඩුවක් ගෙන ගොස්, රැස් ව සිටි වංශවතුන් ඉදිරියේ තම හිස පිටුපසට ඇල කර, කඩුව තම උගුර තුළට මන්දගාමීව ගිලවා ගත්තේය. දත් අතරේ පැවතුණේ කඩුවේ අත පමණකි. රාජසභාව විස්මයෙන් හුස්ම හෙළූ අතර, ක්ෂණිකව මද්දව රජුගේ ශෝකය කිසිම මනුෂ්‍යයෙකුට ජීවතුන් අතර රැඳිය හැකියැයි හෝ මනරංජනය සඳහා එයම කළ හැකියැයි කිසිදා නොසිතූ කාර්යයක් ගැන පුදුමයට පත් විය.

රජුගේ අවධානය අවසානයේ ශෝකයෙන් වෙනත් යමක් මත පිහිටීම දුටු සේනක, එම මොහොත ඉගැන්වීමක් බවට පත් කළේය. ඔහු තම සහායක ඇමතිවරු දෙදෙනා වන අයුර සහ පුක්කුස සමඟ, ලෝකයේ සැබවින්ම ජනකායක් ඉදිරියේ කඩුවක් ගිලීමට වඩා දුෂ්කර කාර්යයක් තිබේද යන්න විමසීය. එක් එක් ඇමතියා, පෙර පිළිතුරට වඩා දුෂ්කර කාර්යයක් වෙත ළඟා වන පිළිතුරක් දුන්නේය.

අයුර පළමුව කථා කළේය. යම් තැනැත්තෙකුට තෑග්ගක් පොරොන්දු වීම සහ එය අවංකව අදහස් කිරීම පමණක්ම, කිසිදු කඩුවක් ගිලීමකට වඩා හදවතෙන් වැඩි දෙයක් ඉල්ලන බව ඔහු පැවසීය. පුක්කුස තව දුරටත් ගොස්, පොරොන්දු වූ තෑග්ග ඇත්තටම ඉටු කිරීම, කළ පොරොන්දුවේ දෙයින් වෙන්වීම, පොරොන්දුව පමණකට වඩා තවත් දුෂ්කර බව අවධාරණය කළේය. සේනක තුන් දෙනාගෙන් දුෂ්කරම පිළිතුර ලබා දුන්නේය. තෑග්ගක් දී එය අත්හැර දමා, පසුව කිසිම පසුතැවිල්ලක් නොමැතිව, ඒ ගැන නිහඬව නැවත තබා ගැනීමේ ආශාවක් පවා නොමැතිව සිටීම, එදින විස්තර කළ සියලු දේ අතුරින් වඩාත්ම දුෂ්කර කාර්යය විය.

පිළිතුරු තුන දුෂ්කරතාවයේ ඉහළ නැගෙන පිළිවෙළට ඉදිරිපත් වූ ආකාරය ඇසූ මද්දව රජු, සේනක ඔහුට සැබවින්ම ඉගැන්වූයේ කුමක්ද යන්න එකවර තේරුම් ගත්තේය. ඔහුගේ තමන්ගේම ශෝකය, දැනටමත් දී ආපසු ගත නොහැකි වූ හදවතේ තෑගියක් ගැන ඇති පසුතැවිල්ල පමණක් විය. පසුතැවිල්ලක් නැතිව ලබා දීමට පුද්ගලයෙකුට ඉඩ දුන් ඒ විනයම, ඔහුට දැන් ද්වේෂයක් නැතිව තම ශෝකය මුදා හැරීමට අවශ්‍ය වූ විනයයි.

ප්‍රහේලිකාවේ පාඩම තම ශෝකය වෙත යොමු කළ විට, මද්දව රජු දුටුවේ පලා ගිය රැජින කෙරෙහි තිබූ ආශාව, සරල අවධානය විසින් කිසිදා ලිහිල් කළ නොහැකි ආකාරයෙන් ලිහිල් වී ඇති බවයි. උත්සවය ඔහුව මනරම් කළ නිසා නොව, සේනකගේ ඉගැන්වීම ඔහුගේ දුකේ මූලය කොතැනද යන්න නිශ්චිතව පෙන්වූ නිසා ඔහු තම මානසික ස්ථිරභාවය නැවත ලැබුවේය. ඒ මූලය තිබුණේ, ඔහු පසුතැවිල්ලක් නැතිව මුදා හැරීමට කිසිදා ඉගෙන නොගත් හදවතේ තෑගියෙහිය.

කථාවේ අවසානයේ භගවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ ශෝකී රජු, තම පෙර භාර්යාව ගැන තවමත් දුක්වන භික්ෂුව සමඟ අනන්‍ය කළ සේක. තම ශ්‍රාවකයන් අතර අයුර මොග්ගල්ලාන ලෙසත්, පුක්කුස සාරිපුත්ත ලෙසත් නම් කළ සේක. තමන් වහන්සේම සේනක, එනම් ප්‍රහේලිකාව මගින් එක් කලෙක රජුගේ ශෝකය අවබෝධයක් බවට පත් කළ ඇමතියා වූ බව ප්‍රකාශ කළ සේක. මෙය ඇසූ, කලකිරුණු භික්ෂුව මද්දව රජු සියවස් ගණනාවකට පෙර අත්හැරියා සේම, තමාගේ නොකියූ පසුතැවිල්ල අත්හැරියේය.