ජෛන දර්ශනයේ රත්නත්රය
සම්යක් දර්ශනය, සම්යක් ඥානය, සම්යක් චාරිත්රය - මෝක්ෂයට මාර්ගය
මෙම ලිපිය ජෛන ආගමේ මූලික ධර්මතාවයක් වන රත්නත්රය (මාණික්‍ය තුන) පිළිබඳ විස්තර කරයි: නිවැරදි ඇදහිල්ල (සම්යක් දර්ශනය), නිවැරදි දැනුම (සම්යක් ඥානය), සහ නිවැරදි හැසිරීම (සම්යක් චාරිත්රය) යනුවෙන් ආත්මයේ විමුක්තියට යන මාර්ගයයි.
ජෛන දර්ශනයේ රත්නත්රය යනු මෝක්ෂයට හෙවත් ආත්ම විමුක්තියට යන මාර්ගයේ පදනම වන ධර්මතා තුනකි. ඒවා නම්: සම්යක් දර්ශනය (නිවැරදි ඇදහිල්ල), සම්යක් ඥානය (නිවැරදි දැනුම), සහ සම්යක් චාරිත්රය (නිවැරදි හැසිරීම) ය. "සම්යක්" යන වචනයේ අර්ථය "නිවැරදි" හෝ "සත්ය" යන්නයි. මේ තුන එකිනෙකට සම්බන්ධ වන අතර, එකක් නොමැතිව අනෙක් දෙක සම්පූර්ණ නොවේ. ජෛන ගුරුවරුන්ට අනුව, මේ රත්නත්රය තම ජීවිතයේ අනුගමනය කරන තැනැත්තා ක්‍රමයෙන් කර්ම බන්ධනවලින් නිදහස් වී ආත්මයේ පිරිසිදු ස්වභාවයට ළඟා වේ.
පළමු මැණික වන සම්යක් දර්ශනය යනු ජෛන ධර්මයේ මූලික සත්‍යයන් කෙරෙහි ඇති නිවැරදි ඇදහිල්ලයි. එනම්, ජීවය ඇති සියලු ආත්මයන් (ජීව) සහ ජීවය නැති ද්‍රව්‍ය (අජීව) යන දෙකම පවතින බව, කර්ම නියමය, සහ මෝක්ෂයේ හැකියාව යනාදිය පිළිගැනීමයි. මෙය තාර්කික විශ්වාසයක් මිස අන්ධ භක්තියක් නොවේ. ජෛන සම්ප්‍රදායේ බොහෝ ග්‍රන්ථවල මෙම ඇදහිල්ල "ආත්මයේ ස්වභාවය දැකීම" ලෙස විස්තර කෙරේ. එය තමා තුළම ඇති සත්‍යය හඳුනා ගැනීමේ පළමු පියවරයි.
දෙවන මැණික වන සම්යක් ඥානය යනු මෙම ඇදහිල්ල මත පදනම් වූ නිවැරදි දැනුමයි. ජෛන දර්ශනයට අනුව, දැනුම ප්රධාන වර්ග පහකට බෙදේ: ඉන්ද්‍රියයන්ගෙන් ලැබෙන දැනුම, ලේඛන කියවීමෙන් ලැබෙන දැනුම, අනුමානයෙන් ලැබෙන දැනුම, අන්යයන්ගෙන් ඇසීමෙන් ලැබෙන දැනුම, සහ සෘජුවම ආත්මය දැකීමෙන් ලැබෙන පරම දැනුම. නමුත් නිවැරදි දැනුම යනු තොරතුරු රැස් කිරීම පමණක් නොවේ; එය ඇදහිල්ල සමඟ එක්ව ක්රියා කළ යුතුය. උදාහරණයක් ලෙස, අහිංසාව (අනුන්ට හානි නොකිරීම) පිළිබඳ දැනුම ඇති නමුත් එය ප්‍රායෝගිකව අනුගමනය නොකරන්නේ නම්, එය සම්යක් ඥානයක් නොවේ. දැනුම සහ ඇදහිල්ල එකිනෙකට සහාය විය යුතුය.
තුන්වන මැණික වන සම්යක් චාරිත්රය යනු නිවැරදි ඇදහිල්ල සහ දැනුම මත පදනම් වූ ජීවන රටාවයි. එය ප්රධාන වශයෙන් පංච මහා ව්රත (ප්රධාන ප්රතිඥා පහ) ඇතුළත් වේ: අහිංසා (කිසිදු ජීවියෙකුට හානි නොකිරීම), සත්ය (බොරු නොකීම), අස්තෙය (සොරකම් නොකිරීම), බ්රහ්මචර්ය (කාම සැපයෙන් වැළකීම - ගිහියන්ට එය අනියම් සම්බන්ධතාවලින් වැළකීම ලෙස අදාළ වේ), සහ අපරිග්රහ (අනවශ්‍ය දේ රැස් නොකිරීම). මෙම ව්රත ගිහි ජෛන බැතිමතුන්ට අර්ධ වශයෙන්ද, භික්ෂූන්ට සම්පූර්ණයෙන්ද අදාළ වේ. චාරිත්රය යනු හුදෙක් පිටත ක්රියා පමණක් නොව, අභ්යන්තර සිතුවිලි සහ චේතනාවන්ද පිරිසිදු කිරීමයි.
රත්නත්රයේ ඇති විශේෂත්වය නම් මේ තුන එකිනෙකින් වෙන් කළ නොහැකි වීමයි. ජෛන ගුරුවරුන් බොහෝ විට උදාහරණයක් ලෙස පවසන්නේ: ඇදහිල්ල නැති දැනුම අස්ථාවර වන බවත්, දැනුම නැති ඇදහිල්ල අන්ධ වන බවත්, ඇදහිල්ල හා දැනුම නැති හැසිරීම නිෂ්ඵල වන බවත්ය. තවත් උපමාවක් නම්: ඇදහිල්ල ඇස වැනිය, දැනුම ආලෝකය වැනිය, සහ හැසිරීම පාද වැනිය. මේ තුනම එක්ව පමණක් ආත්මය මෝක්ෂය කරා ගෙන යා හැකිය.
ජෛන සම්ප්‍රදායේ මෙම රත්නත්රය පිළිබඳ විස්තර බොහෝ ප්රාචීන ග්‍රන්ථවල දක්නට ලැබේ. ඒවා අතර තත්ත්වාර්ථ සූත්රය, උත්තරාධ්යයන සූත්රය, සහ ආචාර්ය උමාස්වාතිගේ කෘති ප්‍රමුඛ වේ. කෙසේ වෙතත්, මෙම ධර්මතාවයේ අර්ථකථනය විවිධ ජෛන නිකායන් අතර (උදාහරණයක් ලෙස දිගම්බර සහ ශ්වේතාම්බර) සුළු වශයෙන් වෙනස් විය හැකිය. නමුත් සාරය සෑම තැනම එකමය: නිවැරදි ඇදහිල්ල, නිවැරදි දැනුම, සහ නිවැරදි හැසිරීම යනු ආත්මයේ ගැලවීමට ඇති එකම මාර්ගයයි.
අවසාන වශයෙන්, රත්නත්රය ජෛන ජීවිතයේ කේන්ද්‍රස්ථානයයි. එය හුදෙක් දාර්ශනික සංකල්පයක් නොව, දිනපතා අනුගමනය කළ යුතු ප්රායෝගික මාර්ගෝපදේශයකි. සාමාන්‍ය ජෛන බැතිමතෙකු පවා මෙම මාර්ගයේ පළමු පියවර තබන්නේ තම ගුරුවරයාගෙන් දික්ෂාව ලබා ගැනීමෙන් පසුවය. එතැන් සිට, ඔහු ක්‍රමයෙන් තම ඇදහිල්ල ශක්තිමත් කර, දැනුම වැඩි කර, හැසිරීම පිරිසිදු කරමින් ඉදිරියට යයි. ජෛන දර්ශනයට අනුව, මෙම රත්නත්රය තුනම එක්ව ක්‍රියාත්මක වන විට, ආත්මය ක්‍රමයෙන් කර්ම බන්ධනවලින් මිදී සදාකාලික සමාධියට හෙවත් නිර්වාණයට පත්වේ.
ඔබ දැන සිටියාද?
රත්නත්රයේ අන්යෝන්ය සම්බන්ධතාව
ජෛන දර්ශනයේ රත්නත්රය තුන (සම්යක් දර්ශනය, ඥානය, චාරිත්රය) එකිනෙකින් වෙන් කළ නොහැක. ඇදහිල්ල නැති දැනුම අස්ථාවර වන අතර, දැනුම නැති ඇදහිල්ල අන්ධ වේ. මේ දෙකම නැති හැසිරීම නිෂ්ඵලයි – එබැවින් මේ තුන එකට පමණක් මෝක්ෂයට මඟ පෙන්වයි.
සම්යක් දර්ශනය – අන්ධ භක්තිය නොවේ
පළමු මැණික වන නිවැරදි ඇදහිල්ල, ජීව සහ අජීව පැවැත්ම, කර්ම නියමය, සහ මෝක්ෂයේ හැකියාව පිළිබඳ තාර්කික විශ්වාසයකි. එය 'ආත්මයේ ස්වභාවය දැකීම' ලෙස හැඳින්වෙන අතර, අන්ධ භක්තියට වඩා සත්‍යය හඳුනාගැනීමේ පළමු පියවරයි.
සම්යක් ඥානයේ වර්ග පහ
දෙවන මැණික වන නිවැරදි දැනුම ප්රධාන වර්ග පහකට බෙදේ: ඉන්ද්රිය දැනුම, ලේඛන දැනුම, අනුමාන දැනුම, අන්යයන්ගෙන් ඇසූ දැනුම, සහ ආත්මය සෘජුව දැකීමෙන් ලැබෙන පරම දැනුම. නමුත් තොරතුරු රැස්කිරීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ – එය ඇදහිල්ල හා ප්රායෝගික ජීවිතය සමඟ එක්ව ක්රියා කළ යුතුය.
සම්යක් චාරිත්රයේ පංච මහා ව්රත
තුන්වන මැණික වන නිවැරදි හැසිරීම, ප්රධාන ප්රතිඥා පහක් (අහිංසා, සත්ය, අස්තෙය, බ්රහ්මචර්ය, අපරිග්රහ) ඇතුළත් වේ. ගිහි බැතිමතුන්ට මේවා අර්ධ වශයෙන් ද, භික්ෂූන්ට සම්පූර්ණයෙන් ද අදාළ වන අතර, එය පිටත ක්රියා පමණක් නොව අභ්යන්තර සිතුවිලි පිරිසිදු කිරීම ද වේ.
ප්රාචීන ග්රන්ථ හා නිකාය අතර වෙනස
රත්නත්රය පිළිබඳ විස්තර තත්ත්වාර්ථ සූත්රය, උත්තරාධ්යයන සූත්රය, සහ ආචාර්ය උමාස්වාතිගේ කෘතිවල දක්නට ලැබේ. දිගම්බර හා ශ්වේතාම්බර නිකායන් අතර අර්ථකථනයේ සුළු වෙනස්කම් ඇතත්, සාරය එකමය: නිවැරදි ඇදහිල්ල, දැනුම, හා හැසිරීම ආත්ම විමුක්තියේ එකම මාර්ගයයි.
Mahavira
ජෛන ධර්මය වෙතින් තවත්
සම්බන්ධිත ඉගැන්වීම්
එකම ඉගැන්වීම, විවිධ සම්ප්‍රදායන් හරහා ප්‍රතිධ්වනිත වේ