সোনাগিৰি

জৈন পবিত্ৰ ভূগোলত সোনাগিৰিক আধ্যাত্মিক মুক্তিৰ এক অবিচ্ছিন্ন শক্তি-ঘূৰ্ণী বুলি সন্মান কৰা হয়। প্ৰাচীন জৈন পৰম্পৰাই লিপিবদ্ধ কৰিছে যে অষ্টম তীৰ্থংকৰ ভগৱান চন্দ্ৰপ্ৰভৰ যুগত ৰাজকুমাৰ নংগ অনংগ কুমাৰে সাঁচতীয়াকৈ এইখনতে শৰ্তহীন মোক্ষ লাভ কৰিছিল, সেইসময়ে তেওঁৰ সৈতে পাঁচ কোটি আৰু আধা কোটি তপস্বী শিষ্যও মুক্ত হৈছিল। পৰম্পৰাই আৰু কয় যে চন্দ্ৰপ্ৰভৰ সমৱসৰণ, অৰ্থাৎ দিব্য উপদেশ সভা, এই পাহাৰত সত্ৰ বাৰ সমবেত হৈছিল। দিগম্বৰ স্মৃতিত এনে বাৰে বাৰে পবিত্ৰতা লাভ কৰা স্থান অতি কমেই আছে। প্ৰাকৃত নিৰ্বাণ কাণ্ড, যিয়ে জৈন মুক্তি-স্থানসমূহৰ তালিকা দিয়ে, বিংশতি তীৰ্থংকৰৰ, চন্দ্ৰপ্ৰভও তেওঁলোকৰ ভিতৰত, নিৰ্বাণ সম্মেদ শিখৰত বুলি দিয়ে (শ্লোক 2); সোনাগিৰিৰ পৰম্পৰা সুকীয়া, যিয়ে মানে যে তেওঁৰ যুগৰ বহু তপস্বীয়ে এই পাহাৰতে মুক্তি লাভ কৰিছিল।

নীলা আকাশৰ বিপৰীতে শিলাময় শৈলশিখৰৰ ওপৰত উঠি অহা মন্দিৰৰ চূড়াবোৰ মুক্ত আত্মা, সিদ্ধৰ, ঊৰ্ধ্বগমনৰ প্ৰতীক। সেইবোৰে অস্তিত্বৰ সৰ্বোচ্চ লোক, সিদ্ধশিলাৰ ফালে নিৰ্দেশ কৰে। দিগম্বৰ তীৰ্থযাত্ৰীৰ বাবে পাহাৰৰ তলৰ পৰা এই ক্ষিতিজ-ৰেখা দৰ্শন কৰাটোৱেই নিজেই এক দৰ্শন-কাৰ্য, আৰোহণ আৰম্ভ হোৱাৰ বহু আগতে। সোনাগিৰি নামটো অৰ্থাৎ সুবৰ্ণ শিখৰ, পৰম্পৰাগতভাৱে ব্যাখ্যা কৰা হয় যে ইয়াৰ শ্বেতবৰ্ণী চূড়াবোৰে ৰাতিপুৱা আৰু গধূলিৰ সূৰ্যৰ পোহৰ ধৰে, আৰু শৈলশিৰাটো ৰাতিপুৱা আৰু গধূলি কোমল সোণালী বৰ্ণ ধাৰণ কৰে।

সোনাগিৰি মধ্যপ্ৰদেশৰ দতিয়াৰ ওচৰত, গোৱালিয়াৰৰ পৰা প্ৰায় ৬৫ কিলোমিটাৰ দূৰত, গোৱালিয়াৰ-ঝাঁসী পথৰ ওপৰত অৱস্থিত। আগ্ৰা-ঝাঁসী ৰেললাইনৰ সোনাগিৰি ৰেলষ্টেচনে ইয়াক প্ৰত্যক্ষভাৱে সংযুক্ত কৰিছে, যিয়ে এই সুবিধাৰ বাবে এশ বছৰতকৈও অধিক সময়ৰে পৰা পাহাৰটো তীৰ্থযাত্ৰীৰ বাবে সুগম হৈ আছে। আজি ইয়াৰ ঢালত থকা অধিকাংশ মন্দিৰ নৱম শতিকা আৰু তাৰ পিছৰ কালৰ। কিন্তু পাহাৰটোৰ পবিত্ৰতা আৰু পুৰণি: পাহাৰত খোদিত চন্দ্ৰপ্ৰভৰ এটা শিলাখোদিত প্ৰতিমা পণ্ডিতসকলে খ্ৰীষ্টীয় পঞ্চম বা ষষ্ঠ শতিকাৰ বুলি গণ্য কৰে; ইয়াৰ পৰা স্পষ্ট হয় যে বৰ্তমান মন্দিৰবোৰ নিৰ্মাণৰ বহু শতিকা আগতেই ভক্তসকলে এই শৈলশিৰাটোক পবিত্ৰ বুলি মানিছিল। আধুনিক কালতো এই স্থানৰ গুৰুত্ব বজাই ৰাখিছে; ইয়াৰ দৰ্শনাৰ্থীৰ তালিকাত বিদেশী ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধানৰো নাম আছে, আৰু তেওঁলোকৰ সমান্তৰালভাৱে দিগম্বৰ তীৰ্থযাত্ৰীৰ অবিৰত স্ৰোত, যিসকলে ইয়াক উঠিবলৈ কেতিয়াও বন্ধ কৰা নাই।

পাহাৰ আৰু গাঁও একেলগে মিলি সোনাগিৰিত মুঠ ১০৩টা মন্দিৰ আছে। সত্তৰটা মন্দিৰ আৰোহণৰ পথ আৰু শিখৰত সজ্জিত, আৰু আন ছব্বিশটা মন্দিৰ পাহাৰৰ ভৰিত গাঁওখনতে থিয় হৈ আছে। প্ৰতিটো মন্দিৰ শ্বেতবৰ্ণে ৰঙা আৰু নিজৰ উৰ্ধ্বমুখী শিখৰেৰে মণ্ডিত, যাৰ ফলত দূৰৰ পৰা গোটেই শৈলশিৰাটো এটা অবিচ্ছিন্ন চূড়াৰ মুকুটৰ দৰে দেখা যায়। এই স্থাপত্য-ছন্দ ইচ্ছাকৃত: কোনো এটা মন্দিৰেই আকাশ-ৰেখাত প্ৰভুত্ব কৰা নাই, যিয়ে প্ৰতিটো মুক্ত আত্মাৰ সমান মৰ্যাদাৰ দিগম্বৰ দৃষ্টিভংগী প্ৰতিফলিত কৰে, কোনো এটা মন্দিৰৰ মহিমা-কীৰ্তনৰ বিপৰীতে। পাহাৰৰ মাজৰ কুন্দকুন্দ গুহাটোৱে আচাৰ্য কুন্দকুন্দৰ স্মৃতি সংৰক্ষণ কৰে, যিজন দিগম্বৰ পৰম্পৰাৰ আটাইতকৈ শ্ৰদ্ধেয় আচাৰ্যসকলৰ ভিতৰত এজন; আৰু শিখৰলৈ যাওঁতে আজিও তীৰ্থযাত্ৰীসকলে ইয়াত নীৰৱ স্বাধ্যায়ৰ বাবে ৰয়।

তীৰ্থযাত্ৰীসকলে গভীৰ নীৰৱতা আৰু শাৰীৰিক সংযমেৰে তীৰ্থ কৰে, যিয়ে পাহাৰটোৰ ত্যাগ-প্ৰধান স্বভাবৰ সৈতে সংগতি ৰাখে:

• •
  ভক্তসকলে ৰ'দে শিলা উত্তপ্ত হোৱাৰ আগতে ৰাতিপুৱাই শ্বেত শিলাৰ পথেৰে খোৱা ভৰিৰে উঠে।
• •
  শ্বেতবস্ত্ৰধাৰী বা দিগম্বৰ নিৰ্বস্ত্ৰ সৰলতাত থকা তপস্বীসকলে পথৰ কাষৰ শিলাময় ছাঁত নীৰৱ কায়োৎসৰ্গ ধ্যানত বহে।
• •
  যাত্ৰীসকলে উঠোঁতে শান্ত উপত্যকাত ভক্তামৰ স্তোত্ৰৰ পাঠ প্ৰতিধ্বনিত হয়।
• •
  কিছুমান প্ৰবীণ তপস্বীয়ে, দীঘলীয়া সন্ন্যাস জীৱনৰ শেষ পৰ্যায়ত, ইয়াত গুৰুৰ পথনিৰ্দেশত ক্ৰমে আহাৰ ত্যাগৰ সল্লেখনা ব্ৰত পালন কৰে। এইটো জৈন ব্ৰত, যাৰ অৰ্থ গুৰুৰ পথনিৰ্দেশত ক্ৰমে আহাৰ ত্যাগ; ই কেৱল জীৱনৰ শেষত বৈৰাগ্যৰ চূড়ান্ত কাৰ্য হিচাপে লোৱা হয়, সাধাৰণ তীৰ্থযাত্ৰাৰ প্ৰথা হিচাপে কেতিয়াও নহয়।

আৰোহণ সম্পূৰ্ণ কৰা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে নামি অহাৰ আগতে মন্দিৰ ৫৭ত থিয় হৈ এই শ্লোক আগবঢ়াই যাত্ৰা সামৰে, যিদৰে অগণন পূৰ্বপুৰুষেও একেদৰে সামৰি আহিছে।

ভগৱান চন্দ্ৰপ্ৰভৰ স্তুতিত পৰম্পৰাগত সংস্কৃত শ্লোক: