મધુરાષ્ટકમ
આ આઠ શ્લોકોનું સ્તોત્ર ભગવાન કૃષ્ણનાં દરેક અંગ, વસ્ત્ર, વાણી, લીલા, અને આસપાસની દરેક વસ્તુને 'મધુર' (મીઠું) તરીકે વર્ણવે છે. તે ભક્તિમય અને રસથી ભરપૂર રચના છે.
શ્લોકો
અધર મધુર છે, વદન મધુર છે, નયન મધુર છે, હસિત મધુર છે, હૃદય મધુર છે, ગમન મધુર છે – મધુરાધિપતિનું સર્વ મધુર છે.
શ્લોક 1
વચન મધુર છે, ચરિત મધુર છે, વસન મધુર છે, વલિત મધુર છે, ચલિત મધુર છે, ભ્રમિત મધુર છે – મધુરાધિપતિનું સર્વ મધુર છે.
શ્લોક 2
વેણુ મધુર છે, રેણુ મધુર છે, પાણિ મધુર છે, પાદ મધુર છે, નૃત્ય મધુર છે, સખ્ય મધુર છે – મધુરાધિપતિનું સર્વ મધુર છે.
શ્લોક 3
ગીત મધુર છે, પીત મધુર છે, ભુક્ત મધુર છે, સુપ્ત મધુર છે, રૂપ મધુર છે, તિલક મધુર છે – મધુરાધિપતિનું સર્વ મધુર છે.
શ્લોક 4
કરણ મધુર છે, તરણ મધુર છે, હરણ મધુર છે, રમણ મધુર છે, વમિત મધુર છે, શમિત મધુર છે – મધુરાધિપતિનું સર્વ મધુર છે.
શ્લોક 5
ગુંજા મધુર છે, માળા મધુર છે, યમુના મધુર છે, વીચી મધુર છે, સલિલ મધુર છે, કમલ મધુર છે – મધુરાધિપતિનું સર્વ મધુર છે.
શ્લોક 6
ગોપી મધુર છે, લીલા મધુર છે, યુક્ત મધુર છે, મુક્ત મધુર છે, દૃષ્ટ મધુર છે, શિષ્ટ મધુર છે – મધુરાધિપતિનું સર્વ મધુર છે.
શ્લોક 7
ગોપ મધુર છે, ગાવ મધુર છે, યષ્ટિ મધુર છે, સૃષ્ટિ મધુર છે, દલિત મધુર છે, ફલિત મધુર છે – મધુરાધિપતિનું સર્વ મધુર છે.
શ્લોક 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
બુધવાર, ગુરુવાર અને એકાદશી
બ્રહ્મ મુહૂર્ત અથવા સંધ્યા વેળા
તુલસી પત્ર, માખણ-મિશ્રી અને પીળાં ફૂલો
- પરમ ભક્તિ, માનસિક આનંદ અને ચિંતામુક્તિ
પૃષ્ઠભૂમિ
મધુરાષ્ટકમ એક જાણીતું સંસ્કૃત સ્તોત્ર છે, જે પરંપરા પ્રમાણે વલ્લભાચાર્યને આભારી છે. તેઓ વૈષ્ણવ પરંપરાના ૧૬મી સદીના દાર્શનિક અને કવિ હતા. પુષ્ટિમાર્ગ સંપ્રદાયમાં ભક્તિ-આચરણના ભાગ રૂપે તેનું પઠન કે ગાન થાય છે, ખાસ કરીને જન્માષ્ટમી જેવા ઉત્સવો પર અથવા રોજની પૂજામાં કૃષ્ણના સ્વરૂપ, કર્મો અને પરિસરની મધુરતાની સ્તુતિ માટે. તેની સરળ અને પુનરાવર્તિત રચના ધ્યાન તથા સામૂહિક ગાન માટે સુલભ છે. આ આઠ શ્લોકનું મધુરાષ્ટકમ સ્તોત્ર છે (શ્લોક ૧ “અધરં મધુરં”થી શરૂ થાય છે), જેને સંસ્કૃત ડોક્યુમેન્ટ્સ વલ્લભાચાર્ય (૧૪૭૯–૧૫૩૧)ની રચના ગણાવે છે. આ જ સ્તોત્ર સ્તોત્ર-વિભાગમાં પણ મધુરાષ્ટકમ તરીકે મળે છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Vallabhacharya
Vallabhacharya ની વધુ રચનાઓ
શુદ્ધાદ્વૈત (પુષ્ટિમાર્ગ) માંથી વધુ
શું તમે જાણો છો?
રચનાકાર
આ અષ્ટક (આઠ શ્લોકોની રચના) વલ્લભાચાર્ય (૧૪૭૯-૧૫૩૧) દ્વારા રચાયેલું છે. તેઓ પુષ્ટિમાર્ગ નામના ભક્તિ સંપ્રદાયના સ્થાપક હતા અને કૃષ્ણની લીલાઓને અત્યંત મધુર માનતા હતા.
રચના શૈલી
દરેક શ્લોકમાં 'મધુર' (મીઠું) શબ્દનું અદ્ભુત આવર્તન છે. પ્રથમ શ્લોકમાં કૃષ્ણના અંગો (ઓઠ, મુખ, આંખો, હાસ્ય, હૃદય, ગતિ) ને મધુર કહેવામાં આવ્યા છે. છેલ્લી પંક્તિ 'મધુરાધિપતેરખિલં મધુરમ્' (મધુરાધિપતિ એટલે કૃષ્ણનું સર્વસ્વ મધુર છે) દરેક શ્લોકમાં સમાન રહે છે, જે એક પ્રકારનો ટેકો (refrain) બનાવે છે.
અર્થ અને સંદર્ભ
'મધુરાધિપતિ' શબ્દ કૃષ્ણનો એક નામ છે, જેનો અર્થ 'મીઠાશના સ્વામી' થાય છે. આ સ્તોત્રમાં ભક્ત કૃષ્ણના દરેક પાસાંને મીઠું કહીને તેમની સર્વવ્યાપી મધુરતાનું ગાન કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, શ્લોક ૬ માં યમુના નદી, તેનાં મોજાં, પાણી અને કમળ પણ મધુર કહેવાયા છે, જે દર્શાવે છે કે કૃષ્ણની ઉપસ્થિતિથી સમગ્ર વાતાવરણ મધુર બની જાય છે.
લોકપ્રિયતા અને ઉપયોગ
'મધુરાષ્ટકમ્' હિંદુ ભક્તિ સંગીતમાં ખૂબ જ લોકપ્રિય છે, ખાસ કરીને કૃષ્ણ જન્માષ્ટમી અને અન્ય તહેવારોમાં તેનું ગાન કરવામાં આવે છે. તેની સરળ ભાષા અને પુનરાવર્તિત ઢાળને કારણે તે બાળકો અને પ્રાથમિક ભક્તો માટે પણ સરળતાથી ગાવા લાયક છે.
Krishna
હિન્દુ ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
