मधुराष्टक
यो एक स्तोत्र हो जसले भगवान् कृष्णको प्रत्येक अंग र क्रियालाई 'मधुर' (मीठो) भनेर वर्णन गर्दछ, तिनीहरू सबै मधुरताका स्वामी हुन् भन्ने भाव प्रकट गर्दछ।
श्लोक
अधर मीठो छ, मुहार मीठो छ, नेत्र मीठो छ, मुस्कान मीठो छ। हृदय मीठो छ, गति मीठो छ – मधुराधिपति (मधुर स्वामी) श्रीकृष्णको हरेक अङ्ग मीठो छ।
श्लोक 1
वचन मीठो छ, चरित्र मीठो छ, वस्त्र मीठो छ, वलन (शरीरको बाङ्गोपन) मीठो छ। चाल मीठो छ, घुम्नु मीठो छ – मधुराधिपतिको सबै मीठो छ।
श्लोक 2
वेणु (बाँसुरी) मीठो छ, रेणु (चरणधूलि) मीठो छ, हात मीठो छ, पाउ मीठो छ। नृत्य मीठो छ, सख्यभाव मीठो छ – मधुराधिपतिको सबै मीठो छ।
श्लोक 3
गीत मीठो छ, पीत (पेय) मीठो छ, भोजन मीठो छ, निद्रा मीठो छ। रूप मीठो छ, तिलक मीठो छ – मधुराधिपतिको सबै मीठो छ।
श्लोक 4
कर्म मीठो छ, तार्नु मीठो छ, हरण (चोरी वा हृदयहरण) मीठो छ, रमण (विहार) मीठो छ। वमन (वान्ति) मीठो छ, शमन (शान्ति) मीठो छ – मधुराधिपतिको सबै मीठो छ।
श्लोक 5
गुञ्जा (गुन्द्रीको माला) मीठो छ, माला मीठो छ, यमुना मीठो छ, लहर मीठो छ। जल मीठो छ, कमल मीठो छ – मधुराधिपतिको सबै मीठो छ।
श्लोक 6
गोपी मीठी छ, लीला मीठी छ, युक्त (संयोग) मीठो छ, मुक्त (वियोग) मीठो छ। दृष्टि मीठो छ, शिष्ट (शिष्टाचार) मीठो छ – मधुराधिपतिको सबै मीठो छ।
श्लोक 7
गोप मीठा छन्, गाई मीठा छन्, यष्टि (लठ्ठी) मीठी छ, सृष्टि मीठी छ। दलित (कुल्चिएको) मीठो छ, फलित (फलेको) मीठो छ – मधुराधिपतिको सबै मीठो छ।
श्लोक 8
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
Wednesday (Budhwar), Thursday (Guruwar) & Ekadashi
Early Morning (Brahma Muhurta) or Sandhya (Twilight)
Tulsi leaves, Butter (Makhan), Mishri, Yellow flowers & Chandan
- Awakening of pure divine love (Prema Bhakti), mental joy, and freedom from anxiety
पृष्ठभूमि
यो स्तोत्र परम्परागत रूपमा वल्लभाचार्य वा स्वामी हरिदासजस्ता भक्तहरूसित जोडिन्छ, तर रचनाकारको निश्चित प्रमाण नभएकाले सामान्यतः 'मधुराष्टक' भनेर चिनिन्छ। यो विशेष गरी गौडीय वैष्णव परम्परामा भगवान् कृष्णको प्रशंसा गर्न गाइन्छ र प्रायः भजन वा पाठको रूपमा उपासना गरिन्छ।
यस पाठको बारेमा
रचयिता: Vallabhacharya
Vallabhacharya का थप रचनाहरू
शुद्धाद्वैत (पुष्टिमार्ग) बाट थप
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
रचनाकार
यो मधुराष्टकम् १६औँ शताब्दीका प्रसिद्ध भक्त एवं दार्शनिक वल्लभाचार्यले रचेको हो। वल्लभाचार्य पुष्टिमार्गका प्रवर्तक हुन्, जसमा भगवान् कृष्णलाई प्रेम र समर्पणका साथ पूजा गरिन्छ।
संरचना
यस स्तोत्रमा आठ श्लोकहरू छन्, प्रत्येक श्लोकमा कृष्णका विभिन्न अङ्ग, गुण, क्रियाकलाप र वातावरणलाई 'मधुरम्' (मीठो) भनिएको छ। प्रत्येक श्लोकको अन्त्यमा 'मधुराधिपतेरखिलं मधुरम्' (मधुरताका स्वामी कृष्णको सबै कुरा मीठो छ) भन्ने पंक्ति दोहोरिएको छ।
काव्यगत विशेषता
यस स्तोत्रमा 'मधुरम्' शब्दको बारम्बार प्रयोग गरिएको छ, जसले भक्तलाई कृष्णको माधुर्यमा ध्यान केन्द्रित गर्न मद्दत गर्दछ। यो एक प्रकारको अलंकार हो, जहाँ प्रत्येक वस्तुलाई 'मीठो' भनेर वर्णन गरिएको छ, जसले भगवान्को सर्वव्यापक आनन्दलाई संकेत गर्छ।
प्रतीकात्मकता
'मधुर' शब्दले यहाँ केवल स्वादलाई मात्र नभई दिव्य आनन्द (आनन्द) लाई पनि जनाउँछ। कृष्णको मुहार, वाणी, बाँसुरी, गोपीहरू, यमुना, नाच सबैलाई 'मीठो' भन्नुको अर्थ उनको प्रत्येक अंशमा परम आनन्दको अनुभूति हुन्छ भन्ने हो।
सांस्कृतिक प्रभाव
मधुराष्टकम् हिन्दू भक्ति परम्परामा धेरै लोकप्रिय छ, विशेष गरी पुष्टिमार्गमा। यसलाई मन्दिर र घरहरूमा नियमित रूपमा गाइन्छ, र विभिन्न रागहरूमा बन्दोबस्त गरिएको छ। यसले भक्तहरूलाई कृष्णको माधुर्यमा डुब्न मद्दत गर्दछ।
Krishna
हिन्दु धर्म बाट थप
सबै हेर्नुहोस्सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
