വിപശ്യന ധ്യാനം

ബുദ്ധമത പാരമ്പര്യത്തിലെ ഏറ്റവും പഴയതും പ്രധാനപ്പെട്ടതുമായ ധ്യാനരീതികളിലൊന്നാണ് വിപശ്യന. വിപശ്യന എന്നാൽ കാര്യങ്ങളെ യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉള്ളതുപോലെ കാണുക അല്ലെങ്കിൽ കാണുക എന്നാണ് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. അതായത്, ജീവിതത്തെയും ലോകത്തെയും യാതൊരു മുൻവിധികളുമില്ലാതെ നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചറിയുക എന്നതാണ് ഈ ധ്യാനത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കുക മാത്രമല്ല, മനസ്സിന്റെയും ശരീരത്തിന്റെ ആഴത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുകയുമാണ് ഇതിലൂടെ ചെയ്യുന്നത്. വിപശ്യന ധ്യാനത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ശ്വാസോച്ഛ്വാസവും ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന സംവേദനങ്ങളുമാണ്. സാധാരണയായി ആളുകൾ തങ്ങളുടെ ശ്വാസോച്ഛ്വാസത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ പരിശീലനം ആരംഭിക്കുന്നത്. മൂക്കിലൂടെ വായു അകത്തേക്ക് പോകുന്നതും പുറത്തേക്ക് വരുന്നതുമായ സ്വാഭാവികമായ പ്രക്രിയയെ യാതൊരു വിധ നിയന്ത്രണവുമില്ലാതെ വെറുതെ നിരീക്ഷിക്കുകയാണ് ഇവിടെ ചെയ്യുന്നത്. ശ്വാസത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കുമ്പോൾ മനസ്സ് ക്രമേണ ശാന്തമാവുകയും ചിന്തകളുടെ ബഹളം കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു. ശ്വാസത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ച് മനസ്സ് ഏകാഗ്രമായിക്കഴിഞ്ഞാൽ, പരിശീലകർ ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വിവിധതരം സംവേദനങ്ങളിലേക്ക് തങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധ തിരിക്കുന്നു. ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ചൂട്, തണുപ്പ്, വേദന, ചൊറിച്ചിൽ അല്ലെങ്കിൽ സുഖകരമായ അനുഭൂതികൾ എന്നിവയൊക്കെ വിധി കൽപ്പിക്കാതെ വെറുതെ നിരീക്ഷിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. ഈ അനുഭൂതികൾ വരികയും പോവുകയും ചെയ്യുന്നതായി കാണുമ്പോൾ, പ്രകൃതിയിലെ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നവയാണെന്ന (അനിത്യത) തിരിച്ചറിവ് വ്യക്തിക്ക് ഉണ്ടാകുന്നു. ഏതൊരു കാര്യത്തോടും അമിതമായി പറ്റിപ്പിടിക്കാതിരിക്കാനും, അനിഷ്ടമുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ അമിതമായി വെറുപ്പ് കാണിക്കാതിരിക്കാനുമുള്ള ഒരു മാനസിക പരിശീലനമാണിത്. ദുഃഖങ്ങളിൽ നിന്നും മാനസിക ഭാരങ്ങളിൽ നിന്നും പൂർണ്ണമായ മോചനം നേടുക എന്നതാണ് ഈ പാതയിലൂടെയുള്ള യാത്രയുടെ ലക്ഷ്യം. ബുദ്ധൻ സ്വയം കണ്ടെത്തിയ ഈ മാർഗ്ഗം നൂറ്റാണ്ടുകളായി തലമുറകളിലൂടെ കൈമാറിവന്നതാണ്. മതപരമായ ചട്ടക്കൂടുകൾക്കപ്പുറം, ഏത് വ്യക്തിക്കും തന്റെ മനസ്സിന്റെ യാഥാർത്ഥ്യം മനസ്സിലാക്കാനും ആന്തരിക സമാധാനം കണ്ടെത്താനും സഹായിക്കുന്ന ഒരു ശാസ്ത്രീയമായ രീതിയായാണ് വിപശ്യന ലോകമെമ്പാടും ഇന്ന് കാണപ്പെടുന്നത്.