ਵਿਪਾਸਨਾ ਧਿਆਨ

ਵਿਪਾਸਨਾ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਅਭਿਆਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਵਿਪਾਸਨਾ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 'ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ'। ਇਹ ਅਭਿਆਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਰਸਤਾ ਲੱਭਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ, ਸਾਧਕ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਰੀਰਕ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਾਹ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦਾ ਮਨ ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਰੀਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਸੰਵੇਦਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਗਰਮੀ, ਠੰਢਕ, ਦਰਦ ਜਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਿਰਪੱਖ ਹੋ ਕੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਅਕਤੀ ਚੰਗੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਨਾਲ ਚਿੰਬੜਦਾ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਤੋਂ ਭੱਜਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਦੇਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਬਦਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਇਨਸਾਨ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਲਾਲਚ, ਗੁੱਸੇ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦੀ ਤਿਵੇਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁੱਖ ਘੱਟ ਹੋਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਟੀਚਾ ਮੁਕਤੀ ਜਾਂ ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।