විපස්සනා භාවනාව

විපස්සනා, පාලි පස්සන ("දැකීම") සමඟ තීව්‍ර උපසර්ගය වි- ("පැහැදිලිව, විශේෂයෙන්") එකතු වූ වදනක්, දේවල් සැබවින්ම ඇති ආකාරයට, සරලව ඒවා පෙනෙන ආකාරයට නොව, දැකීම අදහස් කරයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ එහි ප්‍රායෝගිකත්වය සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේ ස්ථාපිත කළ සේක. එය මජ්ඣිම නිකායේ දහවන දේශනාව ලෙස, සහ යළි, දිගු අනුවාදයක ලෙස, දීඝ නිකායේ විසිදෙවන දේශනාව වන මහාසතිපට්ඨාන සූත්‍රය ලෙස රැුකගෙන ඇත. එහි ඔහු සතියේ මෙම මාර්ගය, ජීවීන් පිරිසිදු කිරීම සඳහා, ශෝකය ජය ගැනීම සඳහා, දුක අවසන් කිරීම සඳහා, සහ නිබ්බානයේ අවබෝධය සඳහා "එකම මාර්ගය" ලෙස හඳුන්වයි.

සතිපට්ඨාන සූත්‍රය සතියේ පදනම් සතරක් වටා ප්‍රායෝගිකත්වය සංවිධානය කරයි, සෑම එකක්ම භාවකයෙකු විනිශ්චයක් හෝ මැදිහත්වීමක් නැතිව සෘජු අත්දැකීම නිරීක්ෂණය කරන වෙනස් රාමුවකි:

විපස්සනා පැවතෙන පැරණිතම භාවනා ක්‍රම අතර එකක් ලෙස සම්ප්‍රදාය පවසයි, පෙර බුදුවරුන් විසින් ඉගැන්වූ, සිද්ධාර්ථ ගෞතම විසින් වසර දෙදහස් පන්සියයකට පමණ පෙර නැවුම් ලෙස සොයාගත් ක්‍රියාවකට වඩා, යළි සොයාගත් බව කියනු ලැබේ. එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ජීවිතයට පසු සියවස් ගණනාවක් තුළ ඉන්දියාව සහ දකුණු පෙරදිග ආසියාව පුරා පැතිරගියේය, තීව්‍ර ප්‍රායෝගිකත්වයේ සම්ප්‍රදාය අවසානයේ ඉන්දියාවේ ම පහත වැටුනද, එය මියන්මාරයේ ථෙරවාද බුද්ධාගමික ප්‍රජාවන් තුළ වැඩි හරියක් නොකඩවා පැවතුනි. එතනින්, විසිවන සියවසේ, එස්. එන්. ගෝයෙන්කා ඇතුළු ගුරුවරු එය ඉන්දියාවට සහ පසුව වඩා විශාල ලෝකයට ආපසු ගෙන ආහ, එය ජීවමාන මතකය සහ පෙළ ඉඩ දෙන තරමින් හරියටම, බුදුරජාණන් වහන්සේම සතිපට්ඨාන සූත්‍රයේ ස්ථාපිත කළ අනුපෙළ අනුගමනය කරන දින දහයක නේවාසික පාඩම්මාලාවල ඉගැන්වමින්.

ප්‍රායෝගිකත්වය සම්ප්‍රදායිකව අනාපානසතියෙන්, හුස්ම ගැන සතියෙන්, ආරම්භ වේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ එය තම ම අයිතියෙන් අනාපානසති සූත්‍රයේ විස්තර කරන සේක. භාවකයා නිහඬව වාඩි වී, ආශ්වාසය සහ ප්‍රශ්වාසයේ ස්වාභාවික රිද්මයට, කිසි ආකාරයකින් එය පාලනය නොකර හෝ වෙනස් නොකර, සම්පූර්ණ අවධානය ලබා දෙයි. මෙම සරල නැංගුරම, පුහුණු නොකළ සිතක නොසන්සුන්, ගැවසෙන ගුණය සංසිඳුවා, ස්ථිර, නිවැරදි අවධානය සඳහා එහි හැකියාව තියුණු කරයි. එය අවශ්‍ය පදනමකි, බුදුරජාණන් වහන්සේම තම ම සම්පූර්ණ දේශනාවකට සුදුසු යයි සැලකූ, ප්‍රායෝගිකත්වය වඩාත් සියුම් කිසිවකට ගමන් කිරීමට පෙර.

අවධානය ස්ථාවර වූ පසු, ප්‍රායෝගිකත්වය ශාරීරික සංවේදනාවන් ක්‍රමානුකූල නිරීක්ෂණයකට පුළුල් වේ, ශරීරය හරහා ක්‍රමානුකූලව ගමන් කර, හටගන්නා ඕනෑම දෙයක් සටහන් කරමින්: උෂ්ණත්වය, සිසිලිම, පීඩනය, රිකියුම්, වේදනාව, හෝ වඩාත් සියුම් කම්පනය. භාවකයා ප්‍රසන්න සංවේදනාවන් ලුහුබඳින්නටවත් අප්‍රසන්න ඒවා ඉවතට තල්ලු කරන්නටවත් නොව, සරලව එක් එකක් හටගැනීම, වෙනස් වීම, සහ ගලා යෑම නිරීක්ෂණය කිරීම පුහුණු කරනු ලැබේ. එය පවත්වාගෙන යෑමට ප්‍රසිද්ධ ලෙස දුෂ්කර පිරිසිදු අවධානයේ විනයකි, සංවේදනාවට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේ සිතේ පුරුද්ද බහුතර ජනයා සාමාන්‍ය ජීවිතයේ කිසි විටෙකත් සැලකිලිමත් වන තරමටවත් ගැඹුරින් ක්‍රියා කරන හෙයින්.

ශරීරය සහ එහි සංවේදනාවන් සමඟ, සතිපට්ඨාන සූත්‍රය ද සිතේම වත්මන් තත්ත්වය වෙත අවධානය යොමු කරයි — චිත්තානුපස්සනා, මෙම මොහොතේ සිත ලෝභය, ද්වේෂය, හෝ මෝහය දරයි ද, නැතහොත් ඒවායින් නිදහස් ද යන්න නරඹමින් — සහ ධම්මානුපස්සනාව, බාධක පහ, පුද්ගලයෙකුගේ අත්දැකීම සෑදෙන ස්කන්ධ පස, සහ බෝධියට ගෙනයන අංග හතේ පැමිණීම සහ යෑම නිරීක්ෂණය කරමින්. එකට, පදනම් සතරම තනි, නොකඩවූ නිරීක්ෂණ ක්ෂේත්‍රයක් සංහිඳිත කරයි: ශරීරයේ, වේදනාවේ, සිතේ, හෝ මානසික ගුණයේ හටගන්නා කිසිවක් ප්‍රායෝගිකත්වයෙන් පිටතට හරිනු නොලැබේ, නිරීක්ෂණය කරන කිසිවක් වෙනත් ඕනෑම දෙයකට වඩා වැඩි හෝ අඩු අවධානයට සුදුසු යයි සලකනු ලැබේ.

මෙම ස්ථිර, ප්‍රතිචාරශීලී නොවූ නිරීක්ෂණය හෙළිදරව් කිරීමට අදහස් කරන්නේ අනිච්ච — අනියතභාවය — සෑම සංවේදනාවක්ම, සිතුවිල්ලක්ම, සහ හැඟීමක්ම, ව්‍යතිරේකයකින් තොරව, ගලා යෑම සඳහා පමණක් හටගන්නා බවට සෘජු, අත්දැකීම් සහගත අවබෝධයයි. මෙය විශ්වාසයෙන් පිළිගත යුතු ධර්මතාවක් ලෙස ලබා දෙනු නොලැබේ, නමුත් තමාගේම ශරීරය සහ සිතේ වෙනස් වන මතුපිට මත, මොහොතෙන් මොහොතට, පෞද්ගලිකව තහවුරු කරගත යුතු දෙයක් ලෙසයි. මෙය පැහැදිලිව දැකීම තණ්හාව ලිහිල් කරන බව තේරුම් ගනී: ප්‍රසන්න අත්දැකීමට ඇලී සිටින, අප්‍රසන්න අත්දැකීමෙන් පසුබැසෙන ආශාව. මෙය දෙවන ආර්ය සත්‍යයේ, දුකේම, දුකේම මූල හේතුව ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ හඳුනාගත් එකම ක්‍රියාවලියයි.

ස්ථිර ප්‍රායෝගිකත්වය ක්‍රමයෙන් සිතේ ගැඹුරුතම පූර්ව-සංස්කරණය පිරිසිදු කරන බව කියනු ලැබේ: එක ජීවිතයකින් නිරීක්ෂණය කිරීම වෙනුවට ප්‍රතිචාර දැක්වීම මගින් රැුස් වූ ආශාව සහ ද්වේෂයේ පුරුදු, එහෙත් සම්ප්‍රදායට අනුව, මෙයට පෙර ගණන් කළ නොහැකි ජීවිත හරහා රැුස් වූ ඒවා. මෙම මාර්ගය සඳහා පාලි ත්‍රිපිටකය පුරා නම් කරන ලද ඉලක්කය නිබ්බානයයි. එය ස්ථානයක් හෝ ත්‍යාගයක් නොව, හුදු විශ්වාසයකට වඩා සෘජු විචාරශීලීත්වය තුළින්, සියලු අත්දැකීමේ සැබෑ සහ වෙනස් වන ස්වභාවය අවසානයේ දුටු සිතක ලෝභය, ද්වේෂය, සහ මෝහය සම්පූර්ණ ලෙස නිවාදැමීමයි. බෝධි වෘක්ෂය යටින්, හරියටම මෙම ආකාරයේ ස්ථිර විචාරශීලීත්වය තුළින්, සිද්ධාර්ථ ගෞතම තමාම බුද්ධයා බවට පත් වූ බව සම්ප්‍රදාය පවසයි. විපස්සනා, ඒ නිසා, බුද්ධාගමේ බොහෝ භාවනා ක්‍රම අතර එකක් පමණක් නොව, සම්ප්‍රදායේම ආරම්භකයා, සම්පූර්ණ මාර්ගයම පැවතෙන්නේ වෙනත් අයට ලබා ගත හැකි කරවීම සඳහා, බෝධියට ළඟා වූ එකම ක්‍රමයයි.