ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ
ਇੱਕ ਡਰਾਉਣੇ ਡਾਕੂ ਤੋਂ ਬੁੱਧ ਦਾ ਚੇਲਾ
ਇਹ ਲੇਖ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਾਰੇ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਡਾਕੂ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਬੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਭਿਕਸ਼ੂ ਬਣ ਗਿਆ — ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਹੈ ਜੋ ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਸੀ ਪਰ ਗੁਸਤਾਖੀ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਡਾਕੂ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ ਅਹਿੰਸਕ ਸੀ, ਪਰ ਉਸਨੇ ਰਾਹਗੀਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਕੱਟ ਲਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ "ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ" (ਉਂਗਲੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ 999 ਉਂਗਲੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਇਲਾਕਾ ਕੰਬ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਲੋਕ ਉਸਦੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।
ਇੱਕ ਦਿਨ ਬੁੱਧ ਉਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਿਆ, ਪਰ ਬੁੱਧ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਤੁਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਫੜ ਸਕਿਆ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।" ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਸੀ ਕਿ ਬੁੱਧ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਬੁੱਧ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੇ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਤਲਵਾਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਸੰਨਿਆਸ ਲੈਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਦਿੱਤੀ। ਉਹ ਭਿਕਸ਼ੂ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਤੋਬਾ ਕੀਤੀ।
ਪਰ ਉਸਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹ ਉਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਨੇ ਬੁੱਧ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਿਣ ਕੀਤਾ, ਬਦਲਾ ਨਹੀਂ ਲਿਆ। ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ, "ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ 'ਤੇ ਗੁੱਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬੁੱਧ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹਾਂ।"
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ: ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਦਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਕਿ ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗੁਰੂ ਉਸ ਤੋਂ ਈਰਖਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ: ਇੱਕ ਹਿੰਸਕ ਡਾਕੂ ਦਾ ਬੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ।
ਅੱਜ ਵੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਪਾਪ ਇੰਨਾ ਵੱਡਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਉਸਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ, ਜੇ ਦਿਲ ਸੱਚੀ ਤਬਦੀਲੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ।
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਜਾਣਦੇ ਹੋ?
ਨਾਮ ਦਾ ਅਰਥ
“ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ” ਦਾ ਸ਼ਾਬਦਿਕ ਅਰਥ ਹੈ “ਉਂਗਲੀਆਂ ਦਾ ਹਾਰ” – ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੀੜਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕੱਟੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਪਹਿਨਦਾ ਸੀ। ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਮ “ਅਹਿੰਸਕ” ਸੀ, ਜੋ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਵਿਪਰੀਤ ਹੈ।
999 ਉਂਗਲੀਆਂ ਦਾ ਟੀਚਾ
ਕਹਾਣੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਨੇ 999 ਉਂਗਲੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕਰ ਲਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਖ਼ਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸੀ – ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਉਸਦੇ ਜਨੂੰਨ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ।
ਬੁੱਧ ਦਾ “ਰੁਕਣਾ”
ਜਦੋਂ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਬੁੱਧ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭੱਜਿਆ, ਤਾਂ ਬੁੱਧ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਰੁਕ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਦੌੜ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।” ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ ਕਿ ਬੁੱਧ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਨਫ਼ਰਤ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਅੰਗੁਲੀਮਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆ ਸੀ – ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਉਸਦੇ ਰੂਪਾਂਤਰਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ।
ਬਦਲਾਅ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ – ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ, ਚਾਹੇ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਹੋਵੇ, ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ
ਥੇਰਵਾਦ ਅਤੇ ਮਹਾਯਾਨ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕੁਝ ਵੇਰਵੇ ਵੱਖਰੇ ਹਨ – ਕੁਝ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੂਜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਸਦਾ ਗੁਰੂ ਈਰਖਾ ਕਰਦਾ ਸੀ – ਪਰ ਮੁੱਖ ਕਹਾਣੀ (ਇੱਕ ਹਿੰਸਕ ਡਾਕੂ ਦਾ ਬੁੱਧ ਦੁਆਰਾ ਰੂਪਾਂਤਰਣ) ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਹੈ।
Buddha
ਬੋਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹੋਰ
ਸੰਬੰਧਿਤ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ
ਉਹੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ