ਬੁੱਧ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਉਪਦੇਸ਼

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਬੁੱਧ ਨੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਪੰਜ ਤਪੱਸਵੀ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਬਨਾਰਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਾਰਨਾਥ ਵਿੱਚ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਤਪੱਸਿਆ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਬੁੱਧ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਦੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇਖੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਉਹ ਪਹਿਲਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੀ ਜੋ ਬੁੱਧ ਨੇ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ 'ਧਰਮ ਚੱਕ੍ਰ ਪ੍ਰਵਰਤਨ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਧਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਣਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਉਪਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 'ਮੱਧ ਮਾਰਗ' ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਸਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਤਿ ਹਨ: ਇੱਕ ਹੈ ਸੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਹੈ ਸਖ਼ਤ ਤਪੱਸਿਆ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਧ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਿਆ, ਜੋ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਹੀ ਮੱਧ ਮਾਰਗ ਹੈ, ਜੋ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਫਿਰ ਬੁੱਧ ਨੇ ਚਾਰ ਆਰੀਆ ਸੱਚ ਦੱਸੇ। ਪਹਿਲਾ ਸੱਚ ਹੈ 'ਦੁੱਖ' — ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ, ਤਕਲੀਫ਼ ਅਤੇ ਅਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਹੈ। ਦੂਜਾ ਸੱਚ ਹੈ 'ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ' — ਇਹ ਦੁੱਖ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤੀਜਾ ਸੱਚ ਹੈ 'ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ' — ਇਹ ਦੁੱਖ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੌਥਾ ਸੱਚ ਹੈ 'ਦੁੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਰਸਤਾ' — ਇਹ ਰਸਤਾ ਅੱਠ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਅੱਠਗੁਣਾ ਮਾਰਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਹ ਅੱਠਗੁਣਾ ਮਾਰਗ ਹੀ ਚੌਥਾ ਸੱਚ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਹੀ ਸਮਝ, ਸਹੀ ਸੰਕਲਪ, ਸਹੀ ਬੋਲੀ, ਸਹੀ ਕੰਮ, ਸਹੀ ਜੀਵਨ-ਜੀਵਿਕਾ, ਸਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਸਹੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮਾਧੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਹੀ ਸਮਝ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣਾ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਹਨ। ਸਹੀ ਸੰਕਲਪ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚੰਗੇ ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਇਰਾਦੇ ਰੱਖਣਾ। ਸਹੀ ਬੋਲੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਸੱਚ ਬੋਲਣਾ ਅਤੇ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ। ਸਹੀ ਕੰਮ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ। ਸਹੀ ਜੀਵਨ-ਜੀਵਿਕਾ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਜੋ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਏ। ਸਹੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਾ। ਸਹੀ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਰਹਿਣਾ। ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਕਰਨਾ।

ਜਦੋਂ ਬੁੱਧ ਨੇ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਪੰਜਾਂ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਕੌਂਡਿਨਯ, ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸਮਝ ਆ ਗਈ। ਉਸਨੇ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜੋ ਵੀ ਚੀਜ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਦਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਝ ਨਾਲ ਉਸਦਾ ਮਨ ਸਾਰੇ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਬਾਕੀ ਚਾਰ ਤਪੱਸਵੀ ਵੀ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸੇ ਸਮਝ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪੰਜ ਲੋਕ ਬੁੱਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਲੇ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।