ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਮਹਾਨ

ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਰਿਆ ਸਾਮਰਾਜ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸਨ। ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਣ ਲਈ ਕਈ ਲੜਾਈਆਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਖ਼ਤ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਸ਼ਾਸਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਧਿਆਨ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਨਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜਾਨੀ ਤੇ ਮਾਲੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਕਲਿੰਗ ਦੀ ਲੜਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਇਆ, ਜੋ ਕਿ ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਓਡੀਸ਼ਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲੜੀ ਗਈ ਸੀ। ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਭਾਰੀ ਤਬਾਹੀ, ਖੂਨ-ਖਰਾਬੇ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਤੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਨੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਡੂੰਘੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਬਿਰਤਾਂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਦਰਦਨਾਕ ਮੰਜ਼ਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਉੱਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪਛਤਾਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਸਦਾ ਲਈ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਲਿਆ। ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧੰਮ (ਭਾਵ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਸੱਚਾਈ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਾ ਦਾ ਮਾਰਗ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਲੋਕ ਭਲਾਈ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਸਪਤਾਲ ਬਣਾਉਣ, ਖੂਹ ਪੁਟਵਾਉਣ ਅਤੇ ਦਰੱਖਤ ਲਗਾਉਣ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਨੇ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਦੀਪ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਦੂਰ-ਦੁਰਾਡੇ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਲੰਕਾ ਅਤੇ ਮੱਧ ਏਸ਼ੀਆ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੱਥਰ ਦੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਥੰਮ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਚੱਟਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸੁਨੇਹੇ ਉੱਕਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੋਕਨ ਥੰਮ੍ਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਵੀ ਚੰਗੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚੱਲ ਸਕਣ। ਅੱਜ ਵੀ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿੰਨ੍ਹ, ਸਾਰਨਾਥ ਦਾ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਾਲਾ ਥੰਮ੍ਹ, ਸਮਰਾਟ ਅਸ਼ੋਕ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇਹ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਤਾਕਤ ਤਲਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਦਇਆ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।