सम्राट अशोक મહાન

પ્રાચીન ભારતના ઇતિહાસમાં મૌર્ય વંશના સમ્રાટ અશોકનું નામ ખૂબ જ આદરથી લેવામાં આવે છે. પોતાના શાસનની શરૂઆતમાં અશોક એક મહાત્વાકાંક્ષી અને કઠોર રાજા હતા, જેમણે પોતાના સામ્રાજ્યના વિસ્તાર માટે અનેક યુદ્ધો લડ્યા હતા. તેમના શાસનકાળ દરમિયાન તેમણે પડોશી રાજ્ય કલિંગ પર આક્રમણ કર્યું, જે ઇતિહાસના સૌથી ભીષણ અને લોહીયાળ યુદ્ધોમાંનું એક ગણાય છે. આ યુદ્ધમાં થયેલી અસહ્ય ખુવારી અને નિર્દોષ લોકોની પીડા જોઈને સમ્રાટ અશોકના હૃદયમાં એકમાત્ર ઊંડો પરિવર્તન આવ્યો. તેમણે યુદ્ધની તલવાર કાયમ માટે મૂકી દીધી અને અહિંસાનો માર્ગ અપનાવ્યો. કલિંગના આ લોહીયાળ યુદ્ધ પછી સમ્રાટ અશોકે બૌદ્ધ ધર્મ અંગીકાર કર્યો. તેઓ ભગવાન બુદ્ધના શાંતિ, દયા, કરુણા અને પ્રેમનો ઉપદેશ અનુસરવા લાગ્યા. પોતાના રાજ્યમાં શાંતિ અને ન્યાય સ્થાપવા માટે તેમણે ધર્મના નિયમો બનાવ્યા, જેને સામાન્ય રીતે 'ધમ્મ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ નિયમોનો હેતુ લોકોએ એકબીજા સાથે પ્રેમથી રહેવું, વડીલોનો આદર કરવો અને તમામ જીવો પ્રત્યે દયાભાવ રાખવાનો હતો. સમ્રાટ અશોકે પોતાના આ સંદેશાઓને દેશભરમાં પથ્થરના વિશાળ સ્તંભો અને શિલાઓ પર કોતરાવ્યા, જેથી સામાન્ય લોકો તેને વાંચીને પ્રેરણા મેળવી શકે. તેમના આ શિલાલેખો અને સ્તંભો આજે પણ ભારતના અનેક સ્થળોએ જોવા મળે છે, જે તેમની મહાનતાની સાક્ષી પૂરે છે. બૌદ્ધ ધર્મના પ્રસાર માટે સમ્રાટ અશોકે માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પરંતુ ભારતની સરહદોની બહાર શ્રીલંકા, મધ્ય એશિયા અને અન્ય પ્રદેશોમાં પણ પોતાના પ્રચારકો અને પુત્ર-પુત્રીને મોકલ્યા. તેમના પ્રયાસોથી બૌદ્ધ ધર્મ એક સ્થાનિક ધર્મમાંથી ફેલાઈને વિશ્વભરનો મુખ્ય ધર્મ બન્યો. સમ્રાટ અશોકનો ઇતિહાસ આપણને શીખવે છે કે સૌથી શક્તિશાળી શાસક પણ હિંસા છોડીને કરુણા અને શાંતિનો માર્ગ અપનાવી શકે છે અને માનવતાના કલ્યાણ માટે અમર બની શકે છે.