અનાથપિંડિક

એક સમયે, સાવત્થી નગરમાં અનાથપિંડિક નામના એક અત્યંત ધનવાન અને ઉદાર વ્યાપારી વસતા હતા. તેમનું અસલી નામ 'સુદત્ત' હતું, પરંતુ ગરીબો અને અનાથો પ્રત્યેના તેમના અપાર પ્રેમ અને દાનને લીધે લોકો તેમને 'અનાથપિંડિક' એટલે કે 'અનાથોને અન્ન આપનાર' કહેતા. એક દિવસ તેઓ રાજગૃહ નગરમાં પોતાના સંબંધીને મળવા ગયા, ત્યાં તેમણે સૌપ્રથમ ભગવાન બુદ્ધનાં દર્શન કર્યા અને તેમના ઉપદેશથી ખૂબ પ્રભાવિત થયા. તેમણે તુરંત જ ભગવાન બુદ્ધને સાવત્થીમાં આમંત્રણ આપ્યું અને ત્યાં તેમના માટે એક શાંત અને સુંદર મઠ બનાવવાનું નક્કી કર્યું.

સાવત્થી પાછા ફરીને, અનાથપિંડિકે મઠ માટે યોગ્ય સ્થળ શોધ્યું. તેમને જેતવન નામનું વન પસંદ આવ્યું, જે સાવત્થીની બહાર સ્થિત એક રમણીય અને શાંત બગીચો હતો. આ વનના માલિક રાજકુમાર જેત હતા. અનાથપિંડિકે તેમની પાસે જઈને વન ખરીદવાની ઇચ્છા દર્શાવી. રાજકુમાર જેતે મજાકમાં કહ્યું કે જો તે સમગ્ર વનની જમીનને સોનાના સિક્કાઓથી ઢાંકી દેશે તો જ તે વન વેચશે. અનાથપિંડિકે આ પડકાર સ્વીકાર્યો અને પોતાના ખજાનામાંથી અસંખ્ય સોનાના સિક્કા મંગાવીને જમીનને ઢાંકવાનું શરૂ કર્યું.

તેઓએ કડીઓ કઢાવીને આખું જેતવન વન સોનાના સિક્કાઓથી ઢાંકવાનું શરૂ કર્યું. ધીમે ધીમે વિશાળ જમીન પર ઘણા બધા સિક્કા ઢળાઈ ગયા, પરંતુ એક નાનકડો ભાગ બાકી રહી ગયો. અનાથપિંડિકે પોતાના સેવકોને વધુ સિક્કા લાવવાનો આદેશ આપ્યો. ત્યારે રાજકુમાર જેતે આશ્ચર્યચકિત થઈને કહ્યું કે હવે વન વેચાઈ ગયું, તે બાકી રહેલી જગ્યા દાન તરીકે મઠને આપવા માંગે છે. અનાથપિંડિકે ખુશીથી સ્વીકાર્યું અને રાજકુમાર જેતે પ્રવેશદ્વાર અને તેની ઉપર એક ભવ્ય મંડપ બંધાવવાનું કામ કર્યું.

આ રીતે જેતવન વન બૌદ્ધ સંઘનું સૌથી મોટું અને મહત્ત્વનું કેન્દ્ર બન્યું. અનાથપિંડિકે ત્યાં એક ભવ્ય મઠ બંધાવ્યો, જેમાં અનેક કોટડીઓ, ધ્યાન ખંડ, અને સભાગૃહ હતા. ભગવાન બુદ્ધે વર્ષાઋતુના ઘણા મહિના જેતવનમાં વિતાવ્યા અને અહીં જ ઘણા મહત્ત્વના સૂત્રો અને ઉપદેશો આપ્યા. આ સ્થળ બૌદ્ધ ધર્મના પ્રસારમાં કેન્દ્રિય ભૂમિકા ભજવે છે, અને આ કથા દાન, ભક્તિ અને નિઃસ્વાર્થ સેવાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

વિવિધ બૌદ્ધ પરંપરાઓમાં આ વાર્તાના કેટલાક ભિન્ન વર્ણનો જોવા મળે છે. કેટલીક આવૃત્તિઓમાં કહેવાય છે કે અનાથપિંડિકે સમગ્ર જમીનને સોનાના સિક્કાઓથી ઢાંકી દીધી, જ્યારે અન્ય કથાઓમાં ઉલ્લેખ છે કે તેમણે માત્ર એટલા સિક્કા નાખ્યા કે જમીન ઢંકાઈ ગઈ. રાજકુમાર જેતના યોગદાન વિશે પણ ભિન્નતા છે — કેટલાક ગ્રંથો કહે છે કે તેમણે પ્રવેશદ્વાર અને સ્તૂપ બનાવ્યા, તો અન્ય કહે છે કે તેમણે ફક્ત દરવાજો બંધાવ્યો. પરંતુ આ તમામ વાર્તાઓમાં સમાનતા એ છે કે આ મઠની સ્થાપના શુદ્ધ દાન અને ધર્મ પ્રત્યેના સમર્પણથી થઈ.

અનાથપિંડિકનું જીવન ઉદારતાનો સાચો અર્થ શીખવે છે — દાન એટલે ફક્ત ધન આપવું નહીં, પણ જે આપીએ તે હૃદયથી અને બીજાના કલ્યાણ માટે આપવું. તેમણે પોતાની સમગ્ર સંપત્તિનો ઉપયોગ બૌદ્ધ સંઘની સેવામાં કર્યો અને પોતે સાદું જીવન જીવ્યા. તેમની આ ભક્તિએ બતાવ્યું કે સાચી સંપત્તિ એ નથી કે જે પાસે રાખવામાં આવે, પણ જે દાનમાં આપવામાં આવે. આ કથા આજે પણ દાન, ભક્તિ અને નિઃસ્વાર્થ સેવાનું પ્રેરણાસ્ત્રોત છે.