ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ
ଜେତବନ ଉଦ୍ୟାନ କିଣି ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପାଇଁ ବିହାର ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ଧନୀ ବଣିକ
ଏହି ଲେଖାରେ ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ ନାମକ ଜଣେ ଧନୀ ବଣିକଙ୍କ କାହାଣୀ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି, ଯିଏ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ଦେଇ ଜେତବନ ଉଦ୍ୟାନ କିଣି ବୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବିହାର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ।
ପୁରାତନ କାଳରେ ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନଗରୀରେ ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ ନାମକ ଜଣେ ଅତି ଧନୀ ବଣିକ ରହୁଥିଲେ। ସେ ଦୟାଳୁ ଓ ଦାନଶୀଳ ଥିଲେ, ସର୍ବଦା ଗରିବ ଓ ଅସହାୟମାନଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ନାମ ସୁଦତ୍ତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଅନାଥଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ଯୋଗୁଁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ 'ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ' (ଅନାଥଙ୍କ ପିଣ୍ଡ ଅର୍ଥାତ ଭୋଜନ ଦାତା) ବୋଲି ଡାକୁଥିଲେ।
ଥରେ ସେ ବ୍ୟବସାୟ ପାଇଁ ରାଜଗୃହ ନଗରୀକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଭେଟ ହୋଇଥିଲା ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ସହିତ। ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଉପଦେଶ ଶୁଣି ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ବୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାବସ୍ତୀରେ ଏକ ଉପଯୁକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଦେବାକୁ ମନସ୍ଥ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ରହି ଧର୍ମଚର୍ଚ୍ଚା କରିପାରିବେ।
ଶ୍ରାବସ୍ତୀ ନଗରୀର ବାହାରେ ରାଜକୁମାର ଜେତଙ୍କର ଏକ ସୁନ୍ଦର ଉଦ୍ୟାନ ଥିଲା – ଜେତବନ। ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ଅନାଥପିଣ୍ଡିକଙ୍କୁ ବହୁତ ପସନ୍ଦ ହୋଇଥିଲା। ସେ ରାଜକୁମାର ଜେତଙ୍କ ନିକଟରେ ଉଦ୍ୟାନ କିଣିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ। ରାଜକୁମାର ଜେତ ପ୍ରଥମରେ ମନା କରିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ ବାରମ୍ବାର ଅନୁରୋଧ କରିବାରୁ ରାଜକୁମାର ଏକ ଅସମ୍ଭବ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଲେ – ଯଦି ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ ସମଗ୍ର ଉଦ୍ୟାନକୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରାରେ ଢାଙ୍କିଦେବେ, ତାହେଲେ ସେ ଉଦ୍ୟାନ ବିକ୍ରି କରିବେ।
ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ ଏହି କଠିନ ସର୍ତ୍ତ ଗ୍ରହଣ କରି ତାଙ୍କ ଧନଭଣ୍ଡାରରୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରା ଆଣି ଜେତବନ ଉଦ୍ୟାନର ଭୂମିରେ ବିଛାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦେଖୁଦେଖୁ ସମଗ୍ର ଉଦ୍ୟାନର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରାରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇଗଲା। କିନ୍ତୁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ କିଛି ଅଂଶ ବାକି ରହିଯାଇଥିଲା। ରାଜକୁମାର ଜେତ ଏହି ଅସାଧାରଣ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ବିସ୍ମିତ ହୋଇଗଲେ। ତାଙ୍କର ଅନାଥପିଣ୍ଡିକଙ୍କ ଉଦାରତା ଓ ଭକ୍ତିର ଏପରି ପରିଚୟ ପାଇ ସେ କହିଲେ, 'ଆପଣ ଏହି ଉଦ୍ୟାନ ମୋଠାରୁ କିଣିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏହାର ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଛି।' ସେହି ବାକି ଅଂଶରେ ରାଜକୁମାର ଜେତ ନିଜେ ଦ୍ୱାର ନିର୍ମାଣ କରାଇ ଦେଲେ।
ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ ଏହାପରେ ଜେତବନ ଉଦ୍ୟାନରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ବିହାର (ମଠ) ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ, ଯାହାର ନାମ 'ଜେତବନ ବିହାର' ହେଲା। ବୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଏଠାରେ ଅନେକ ବର୍ଷ ବାସ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧ ଏଠାରେ ଅନେକ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ବିହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିଲା।
ଅନାଥପିଣ୍ଡିକଙ୍କ ଏହି କାହାଣୀ ହେଉଛି ନିଃସ୍ବାର୍ଥ ଦାନ ଓ ଭକ୍ତିର ଏକ ଉତ୍ତମ ଉଦାହରଣ। ସେ ନିଜ ସମ୍ପତ୍ତିର ମୂଲ୍ୟ ନ ଗଣି ଧର୍ମ ପାଇଁ ସବୁକିଛି ଦାନ କରିଦେଇଥିଲେ। କିଛି ପୁରାତନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହି କାହାଣୀର ସାମାନ୍ୟ ଭିନ୍ନ ବର୍ଣ୍ଣନା ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ – କେଉଁଠାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ ପ୍ରଥମେ କେବଳ ଭୂମି ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଗଛଗୁଡ଼ିକ ରାଜକୁମାର ଜେତଙ୍କ ଦାନ ଥିଲା; ଆଉ କେଉଁଠାରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ସମଗ୍ର ଉଦ୍ୟାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରାରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସବୁ ସଂସ୍କରଣରେ ଅନାଥପିଣ୍ଡିକଙ୍କ ଅପରିମିତ ଦାନଶୀଳତା ଓ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ପ୍ରତି ଥିବା ଗଭୀର ଭକ୍ତି ଉପରେ ଏକମତ ଅଛି।
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ନାମର ଅର୍ଥ
ଅନାଥପିଣ୍ଡିକଙ୍କ ପ୍ରକୃତ ନାମ ସୁଦତ୍ତ ଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଗରିବ ଓ ଅନାଥମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ପାଇଁ ସେ 'ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ' (ଅନାଥଙ୍କ ପିଣ୍ଡ ଦାତା) ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ଏହି ଉପାଧି ତାଙ୍କର ଅସୀମ ଦୟାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରାର ଆବରଣ
ରାଜକୁମାର ଜେତ ଉଦ୍ୟାନ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ଏକ ଅସମ୍ଭବ ସର୍ତ୍ତ ରଖିଥିଲେ – ସମଗ୍ର ଭୂମି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମୁଦ୍ରାରେ ଢାଙ୍କି ଦେବାକୁ। ଅନାଥପିଣ୍ଡିକ ନିଜ ଧନଭଣ୍ଡାରରୁ ଅସଂଖ୍ୟ ମୁଦ୍ରା ଆଣି ଉଦ୍ୟାନର ପ୍ରାୟ ସମସ୍ତ ଭାଗ ଢାଙ୍କି ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ଅଟଳ ଭକ୍ତି ଓ ଦାନଶୀଳତାକୁ ଦର୍ଶାଏ।
ରାଜକୁମାର ଜେତଙ୍କ ଅବଦାନ
ଅନାଥପିଣ୍ଡିକଙ୍କ ଉଦାରତା ଦେଖି ରାଜକୁମାର ଜେତ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ଉଦ୍ୟାନର ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଦାନ କରିଦେଲେ ଏବଂ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିର୍ମାଣ କରାଇଲେ। ଏହିପରି ଜେତବନ ଉଦ୍ୟାନ ଦୁଇ ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହଯୋଗରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଏକ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ହୋଇପାରିଥିଲା।
ଜେତବନ ବିହାରର ମହତ୍ତ୍ୱ
ଏହି ବିହାରରେ ବୁଦ୍ଧ ଓ ତାଙ୍କ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଅନେକ ବର୍ଷ ବାସ କରିଥିଲେ। ବୁଦ୍ଧ ଏଠାରେ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମଗ୍ରନ୍ଥରେ ସଂରକ୍ଷିତ ହୋଇଛି। ଜେତବନ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ର ହୋଇଥିଲା।
କାହାଣୀର ଭିନ୍ନ ସଂସ୍କରଣ
ପୁରାତନ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଏହି କାହାଣୀର ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ସଂସ୍କରଣ ମିଳେ – ଏକରେ କୁହାଯାଇଛି ଯେ କେବଳ ଭୂମି ପାଇଁ ମୂଲ୍ୟ ଦିଆଯାଇଥିଲା, ଅନ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ଉଦ୍ୟାନ ସୁବର୍ଣ୍ଣରେ ଢାଙ୍କି ହୋଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ସବୁ ସଂସ୍କରଣରେ ଅନାଥପିଣ୍ଡିକଙ୍କ ନିଃସ୍ବାର୍ଥ ଦାନ ଓ ଭକ୍ତି ଉପରେ ଏକମତ ରହିଛି।
Buddha
ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ରୁ ଅଧିକ
ସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ