अनाथपिण्डिक

प्राचीन भारतको राजगृह नगरमा एक धनी व्यापारी थिए, जसको नाम सुदत्त थियो। उनको उदारता र गरिबप्रतिको दयाका कारण मानिसहरूले उनलाई 'अनाथपिण्डिक' भन्न थाले, जसको अर्थ 'अनाथलाई भोजन दिने' हुन्छ। एक पटक उनी व्यापारिक कामले राजगृह गए, जहाँ उनले भगवान बुद्धलाई भेटे र उनको उपदेश सुने। त्यो प्रवचनले अनाथपिण्डिकको मनमा गहिरो प्रभाव पार्यो र उनी बुद्धका अनुयायी बने। उनले बुद्धलाई आफ्नो नगर श्रावस्तीमा आएर धर्मोपदेश दिन आग्रह गरे, र बुद्धले स्वीकार गरे।

श्रावस्ती फर्केपछि अनाथपिण्डिकले बुद्ध र उनका भिक्षुहरूको लागि उपयुक्त स्थान खोज्न थाले। अन्ततः उनले जेत नामक राजकुमारको स्वामित्वमा रहेको एउटा सुन्दर वन — जेतवन — पाए। त्यो वन शान्त र ध्यानको लागि उपयुक्त थियो, तर राजकुमार जेतले यो वन बेच्न चाहँदैनथे। अनाथपिण्डिकले अडान लिँदा, जेतले मजाकको रूपमा भने, 'यदि तिमीले यस वनको जमिनलाई सुनका सिक्काले पूरै ढाक्न सक्छौ भने म यो बेच्न तयार छु।'

अनाथपिण्डिकले यो चुनौतीलाई गम्भीरतापूर्वक लिए। उनले आफ्ना सम्पूर्ण धनको प्रयोग गरेर सुनका सिक्का ल्याए र जमिन ढाक्न थाले। एकपछि अर्को सिक्का राख्दै उनले लगभग पूरै जमिन ढाकिसकेका थिए, केवल प्रवेशद्वारको नजिकै एउटा सानो भाग बाँकी थियो। तब राजकुमार जेत, जो पहिला मजाक गरिरहेका थिए, अनाथपिण्डिकको अटल भक्ति देखेर चकित भए। उनले भने, 'यो भाग मलाई नै दान गर्न दिनुहोस्। म यस ठाउँलाई विहारको प्रवेशद्वार बनाउन चाहन्छु।' यसरी दुवै मिलेर जेतवनमा एउटा सुन्दर विहार निर्माण गरे।

बुद्धले यो विहार धेरै बर्षौंसम्म प्रयोग गरे, विशेष गरी वर्षायामको समयमा। जेतवनमा बुद्धले धेरै महत्वपूर्ण सूत्र र उपदेश दिए। अनाथपिण्डिकको यो उदारता र भक्तिको कथा बौद्ध परम्परामा दान (बुद्ध र धर्मको लागि सम्पत्ति त्याग) को प्रतीक बनेको छ। धेरै प्राचीन ग्रन्थ र जीवनीमा यो कथा भिन्न-भिन्न रूपमा वर्णन गरिएको छ, तर मुख्य सन्देश — निस्वार्थ दान र गुरुप्रतिको अटल श्रद्धा — सबैमा एकै छ।

यसरी, अनाथपिण्डिकले खरिद गरेको जेतवन वन केवल एक भौतिक स्थान मात्र नभएर बुद्ध धर्मको इतिहासमा समर्पण र सेवाको प्रकाशस्तम्भको रूपमा रहेको छ। यसले सिकाउँछ कि साँचो धन भनेको अरूको भलाइको लागि दिने मन नै हो, जुन कुनै पनि भौतिक सम्पत्तिभन्दा बहुमूल्य छ।