सम्राट अशोक महान

ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତର ମୌର୍ଯ୍ୟ ବଂଶର ଜଣେ ପ୍ରତାପୀ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଶାସକ ଥିଲେ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକ। ତାଙ୍କ ଶାସନର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ସେ ଜଣେ କ୍ରୂର ଏବଂ ବିଜୟୀ ସମ୍ରାଟ ଭାବେ ପରିଚିତ ଥିଲେ, ଯିଏ ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା ପାଇଁ ଅନେକ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ। ଇତିହାସରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଅଛି ଯେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ସୀମା ବୃଦ୍ଧି କରିବା ପାଇଁ ସେ ବର୍ତ୍ତମାନର ଓଡ଼ିଶା ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା କଳିଙ୍ଗ ରାଜ୍ୟ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୀଷଣ ଏବଂ ରକ୍ତାକ୍ତ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଅସଂଖ୍ୟ ସୈନିକ ଏବଂ ସାଧାରଣ ଲୋକ ପ୍ରାଣ ହରାଇଥିଲେ। ଏହି ଯୁଦ୍ଧର ଭୟାବହତା ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଥିବା ମୃତ୍ୟୁର ଦୃଶ୍ୟ ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ମନରେ ଗଭୀର ଆଘାତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା। ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ହୋଇଥିବା ରକ୍ତପାତ ଏବଂ ଲୋକଙ୍କ କୋହ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଅନ୍ତରାତ୍ମା ଧକ୍କା ଖାଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ନିଜର ବିଜୟର ଲାଳସାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଶାନ୍ତିର ମାର୍ଗ ଆପଣାଇବାକୁ ସିଦ୍ଧନ୍ତ ନେଇଥିଲେ। ଏହି ହୃଦୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ତାଙ୍କ ଜୀବନର ଗତିପଥକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବଦଳାଇ ଦେଇଥିଲା ଏବଂ ସେ ହିଂସାର ପଥ ଛାଡ଼ି ଅହିଂସା ଏବଂ କରୁଣାର ମାର୍ଗ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। କଳିଙ୍ଗ ଯୁଦ୍ଧର ପରିଣାମ ସ୍ୱରୂପ ଅଶୋକ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଜଣେ ପ୍ରକୃତ ବୌଦ୍ଧ ଉପାସକ ଭାବେ ନିଜ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେ ସମାଜରେ ଶାନ୍ତି, ଦୟା, ଏବଂ ଧର୍ମର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରସାର କରିବା ପାଇଁ ନିଜ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରସ୍ତର ସ୍ତମ୍ଭ ଏବଂ ଶିଳାଲେଖ ଖୋଦନ କରାଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଅଶୋକଙ୍କ ସ୍ତମ୍ଭ ବା ଅନୁଶାସନ କୁହାଯାଏ। ଏହି ଶିଳାଲେଖଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟ କହିବା, ଜୀବଜନ୍ତୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଭାବ ରଖିବା ଏବଂ ବଡ଼ମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଭଳି ଉତ୍ତମ ଗୁଣ ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଇଥିଲା। କେବଳ ନିଜ ରାଜ୍ୟରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେବୀର ସୀମା ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଶିକ୍ଷାକୁ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ସେ ନିଜର ପ୍ରଚାରକ ଏବଂ ପୁତ୍ର-କନ୍ୟାଙ୍କୁ ବିଦେଶକୁ ପଠାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ପ୍ରଚାର ଫଳରେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଏକ ଆଞ୍ଚଳିକ ଧର୍ମରୁ ଏକ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଧର୍ମରେ ପରିଣତ ହୋଇପାରିଥିଲା। ସମ୍ରାଟ ଅଶୋକଙ୍କ ଏହି ରୂପାନ୍ତରଣ ଇତିହାସରେ ଜଣେ କ୍ରୂର ଯୋଦ୍ଧାରୁ ଜଣେ ମହାନ ଶାନ୍ତିଦୂତ ଏବଂ ଧର୍ମପ୍ରାଣ ଶାସକ ହେବାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଏବଂ ପ୍ରେରଣାଦାୟକ ଉଦାହରଣ ହୋଇ ରହିଛି।