Kabir Panth

बिजक कबीरांची शिकवण साखी दोहे, शब्द गीते आणि रमैनी पदांमध्ये संकलित करते, जी साधकांना भ्रमापलीकडील सत्याकडे निर्देश करते.

कबीर पंथ शिकवतो की त्रिलोकांपलीकडील सत्याचे जग सतलोक हे सतपुरुषाचे शाश्वत निवासस्थान आहे, जे केवळ दीक्षित भक्तीद्वारेच गाठता येते.

संत कबीरांचे दोहे, ज्यात गुरु ग्रंथ साहिबमध्ये जतन केलेल्या ५४१ रचनांचा समावेश आहे, आग्रह धरतात की दैव करुणा आणि सत्यात सापडते, मंदिरात किंवा मशिदीत नव्हे.

चौका हा कबीर पंथाचा केंद्रीय सामुदायिक विधी आहे; उंच बेदी मंच आणि चांदनी (छत) यांच्याभोवती केंद्रित असलेला हा विधी दीक्षा आणि प्रत्येक प्रमुख भक्ती प्रसंगी केला जातो.

कबीर पंथाचे भक्त सत्संगात एकत्र जमून “चदरिया झीनी रे झीनी” सारखी भजने गातात आणि सामायिक भक्तिगीतातून जीवनाच्या नाजूकपणावर चिंतन करतात.

नाम दीक्षा हे सद्गुरूंकडून मिळणाऱ्या गुप्त मंत्राद्वारे शिष्याच्या कबीरांच्या मार्गातील औपचारिक प्रवेशाचे चिन्ह आहे; हे बंधन कबीरांनी स्वतः दैवापेक्षाही वर मानले.

कबीरांनी सहज समाधी ही सामान्य गृहस्थ जीवनातच आसक्तीचा नैसर्गिक त्याग म्हणून शिकवली, सक्तीच्या संन्यासाकडे माघार न घेता.

कबीरांनी सुरत शब्द योग शिकवला, ज्यात आत्म्याची चेतना अनाहत अंतर्नादाशी जोडली जाते; हा नाद इंद्रिये पूर्णपणे अंतर्मुख झाल्यावरच ऐकू येतो.

कबीरांच्या नावाने प्रचलित असलेले निर्गुण पद, ज्यात आत्मा स्वतःला युगानुयुगांचा योगी म्हणतो, जो येत नाही आणि जात नाही, सर्वत्र आहे आणि आपल्याच मठीत सहज स्वेच्छेने खेळतो.

कबीरांच्या नावाने प्रचलित छोटेसे पद, जे राम, गोविंद, हरी नाम गाण्यास सांगते, कारण यात ना जप-तप लागते ना खर्च, आणि ज्या मुखात राम नाही ते धुळीने भरलेले आहे.

कबीरांचे भजन: शरीर हे एक सूक्ष्म वस्त्र, जे रामनामाच्या रंगात रंगवलेले असून डाग न लावता परत करायचे आहे; आयुष्य क्षणभंगुर आहे याची आठवण.

कबीरांच्या नावाने प्रचलित निर्गुण पद, जे आत्मा रूपी हंसाला त्या देशी चलण्यासाठी हाक देते जिथे प्रियतम वसतो, जिथे सदा पौर्णिमा असते आणि कोट्यवधी सूर्य प्रकाशतात.

कबीरांच्या नावाने प्रचलित निर्गुण पद, ज्यात गायक म्हणतो की तो आतच वसलेल्या प्रियतमाच्या प्रेमात धुंद आहे, म्हणून त्याला चतुराई, प्रतीक्षा किंवा जगाच्या मैत्रीशी काही कर्तव्य नाही.

कबीरांच्या नावाने प्रचलित असलेले निर्गुण पद, जे मालवा आणि उत्तर भारतातील गायन-परंपरेत गायले जाते. विवाह आणि अंतिम यात्रेच्या एका दृश्यातून विचारले जाते की नगरी कोणी लुटली, आणि उत्तर मिळते की जगाशी असलेले नाते तुटले.

कबीरांच्या नावाने प्रचलित निर्गुण पद, जे फकिरीच्या साध्या जीवनाचा महिमा गाते: राम-भजनाचे सुख श्रीमंतीत मिळत नाही आणि साहिब समाधानात भेटतात.

१५व्या शतकातील रहस्यवादी संत कबीर यांची ही कविता आपल्याला आठवण करून देते की दैवी शक्ती पवित्र इमारतींमध्ये किंवा विधींमध्ये नसून अगदी इथे, आपल्या प्रत्येक श्वासात आहे.

कबीरांच्या नावाने प्रचलित निर्गुण पद, जे निराकार प्रभूला उद्देशून आहे आणि उलटून गेलेल्या जगाचे वर्णन करते: पाखंडीचा आदर, खोट्याचा विश्वास, आणि संत व सत्यवादीच्या वाट्याला कठीणाई.

कबीरांच्या नावाने प्रचलित निर्गुण पद, जे या जगाला परका देश म्हणते जिथे राहायचे नाही, त्याला कागद, काटे आणि झुडपांसारखे सांगते, आणि सद्गुरूंच्या नामाला आश्रय म्हणते.

कबीरांच्या नावाने प्रचलित निर्गुण पद, जे सांगते की खरा सद्गुरू कोण: जो सत्य प्रेमाचा प्याला भरतो, डोळ्यांवरचा पडदा दूर करतो आणि निर्भय पदापर्यंत नेतो.

कबीरांच्या नावाने प्रचलित निर्गुण पद, जे राजा आणि पैगंबरापासून सूर्य, चंद्र आणि देवांपर्यंत सर्वांचे मरणे गणते, आणि शेवटी जे एकटेच उरते त्याकडे निर्देश करते.

हा एक संत कबीरांचा दोहा आहे, जो आपल्या बोलण्यातून इतरांना शीतल (शांत व सुखद) करण्याचा उपदेश देतो. असे बोलल्याने स्वतःलाही शीतलता मिळते.

कबीरांच्या नावे प्रचलित एक दोहा: इतरांमधील वाईटपण शोधताना कोणीच वाईट सापडले नाही, पण स्वतःच्या मनात शोधताना स्वतःपेक्षा वाईट कोणीच सापडले नाही.

कबीर दोन पाटांमध्ये फिरणाऱ्या धान्याच्या चक्कीला पाहून रडले: संसाराच्या दळणाऱ्या द्वैतात कोणीही अखंड बाहेर येत नाही. नश्वरतेवरील कबीर दोहावलीतील एक दोहा.

संथपणे प्रगती होते, या आशयाचा कबीरांचा दोहा: जसे झाड योग्य ऋतू आल्यावरच फळ देते, तसेच आध्यात्मिक वाढ स्वतःच्या वेळेतच उलगडते.

हा एक भक्तीपर दोहा आहे ज्यात गुरूची महत्ता सांगितली आहे. गुरू आणि देव (गोविंद) दोघेही समोर उभे असताना, गुरूच्या पाया पडावे असे यात म्हटले आहे, कारण गुरूनेच देवाची ओळख करून दिली.

हा एक छोटा पण अर्थपूर्ण दोहा आहे, जो संत कबीरांनी रचला आहे. यात आजचे काम उद्यावर न ढकलण्याचा आणि प्रत्येक क्षणाचा सदुपयोग करण्याचा उपदेश आहे.

हा दोहा संत कबीर यांनी रचला असून, त्यात ते म्हणतात की ते बाजारात उभे राहून सर्वांचे कल्याण चिंततात; पण कोणाशी मैत्री किंवा वैर न ठेवता ते सर्वांशी समान वागतात.

कबीरांचा दोहा: शरीर पुन्हा पुन्हा मरते, तरी इच्छा व तृष्णा कधीच मरत नाहीत. माया, अस्थिर मन आणि त्याग करण्याच्या साधनेवरील कबीर दोहावलीतील एक श्लोक.

कबीरांचा प्रसिद्ध दोहा (दोहावली २१०): पोथ्या वाचून वाचून जग थकले, पण प्रेमाचे ढाई आखर जो वाचतो तोच खरा ज्ञानी आहे.

ही एक आध्यात्मिक रचना आहे ज्यामध्ये कबीरांनी शरीरातील सूक्ष्म ऊर्जा आणि ध्यानाच्या प्रक्रियेचे वर्णन 'चदर' (चादर) विणण्याच्या उपमेने केले आहे.