Kabir Panth

इदं कबीरस्य भजनम्, यत्र शरीरं सूक्ष्मवस्त्रवत् वर्ण्यते, रामनाम्ना रञ्जितं निर्मलं च प्रत्यर्पणीयम्, जीवनस्य क्षणभङ्गुरत्वं च स्मार्यते।

इदं काव्यम् पञ्चदशशताब्दीयस्य कबीरनाम्नः मुनेः स्मारयति यत् दिव्यं न पवित्रेषु भवनेषु न वा क्रियासु विद्यते, किन्तु अत्रैव प्रतिनिश्वासे वर्तते।

एषः दोहः कबीरनाम्ना सन्तकविना विरचितः। अत्र वाणी तथा वक्तव्या यया मनसः अहङ्कारः नश्यति, परेषां च स्वस्य च शीतलता भवति।

कबीरस्य नाम्ना प्रसिद्धः एकः लोकप्रियः दोहः: परेषु दोषान्वेषणे प्रवृत्तः सः कमपि दोषी न अलभत्, परन्तु स्वहृदये अन्वेषणं कृत्वा स्वात्मनः अधिकदोषी कोऽपि न अदृश्यत।

कबीरः चक्रिकां चलन्तीं दृष्ट्वा रुरोद: संसारस्य द्वयोः पाषाणयोः मध्ये कोऽपि अखण्डः न तिष्ठति। अनित्यतायाः विषये दोहावलीगतः एकः दोहः।

अयं कबीरदोहः उपदेशति यत् आध्यात्मिकवृद्धिः स्वकालेनैव प्रकटीभवति, यथा वृक्षः स्वर्तौ आगतायामेव फलं दत्ते।

अयं दोहः गुरोः महत्त्वं शिक्षयति यत् गुरुः शिष्याय परमेश्वरदर्शनार्थं मार्गं दर्शयति। गुरोः अनुग्रहं विना ईश्वरप्राप्तिः दुर्लभा इति भावः।

इदं कबीरकृतं दोहापद्यं मानवान् प्रमादं त्यक्त्वा अद्यैव सत्कर्म कर्तुं प्रेरयति, मृत्योः क्षणिकतां दर्शयत्।

एतत् कबीरकवेः पद्यम्, यस्मिन् सः स्वस्य सर्वजनहितेच्छां प्रकटयति, मैत्रीवैरयोः अभावं च वदति।

कबीरस्य दोहः: देहः पुनः पुनः म्रियते, किन्तु कामः तृष्णा च कदापि न म्रियेते। मायायाः, चञ्चलस्य मनसः, त्यागसाधनायाश्च विषये दोहावल्याः एकः श्लोकः।

कबीरस्य प्रसिद्धः दोहः (दोहावली २१०): पुस्तकानि पठित्वा पठित्वा संसारः क्लान्तः अभवत्, परन्तु यः प्रेमस्य अर्धतृतीयान् अक्षरान् पठति सः एव पण्डितः।

इदं गीतं कबीरकविना रचितम्। अत्र शरीरं चदरिकारूपेण वर्णितं, या योगमार्गेण वयिता। तस्याः शुद्धतायै प्रार्थना क्रियते।