क्व मां मृगयसे?

इदं भक्तिकाव्यं कबीरमहाकवेः विरचितम्, यत्र सूक्ष्मवस्त्रस्य प्रतीकेन शरीरं वा आत्मा वा रामभक्तिरसेन रञ्जितं वर्ण्यते। अत्र जीवनं क्षणिकमिति उपदिश्यते, यथा परेषाम् आनन्दाय जीवितव्यम्।

एषः दोहः कबीरनाम्ना सन्तकविना विरचितः। अत्र वाणी तथा वक्तव्या यया मनसः अहङ्कारः नश्यति, परेषां च स्वस्य च शीतलता भवति।

अयं कबीरकवेः एकः दोहः। अत्र कविः स्वहृदयस्य परीक्षणेन आत्मनिन्दां शिक्षयति, यत् परेषां दोषान्वेषणे कश्चिदपि दोषी न दृश्यते, किन्तु स्वात्मनि सर्वाधिकदोषः विद्यते।

अयं दोहः कबीरकवेः विरचितः, यत्र चक्कीदृष्टान्तेन संसारस्य अनित्यता जीवनस्य च क्षणभङ्गुरता सुन्दरतया प्रदर्श्यते।

इयं प्रसिद्धा दोहा सन्तकबीरस्य गुरोः परमाध्यात्मिकं भूमिकां प्रत्यपादयति। यदा गुरुः गोविन्दश्च उभौ समुपस्थितौ भवतः, तदा कबीरः प्रथमं गुरुं नमति, यतः गुरोः कृपया ज्ञानेन गोविन्दः प्रकटीभवति।

एतद् भक्तिगीतं (भजनम्) अस्ति यत् भगवतः श्रीरामस्य तस्य पत्न्याश्च सीताया नामानि पुनः पुनः उच्चारयति, रामचरितमानसात् गृहीतैः श्लोकैः सहितम्। एतत् विश्वासस्य, धैर्यस्य, दैविकसंकल्पस्य च शक्तिं प्रतिपादयति। ध्यानार्थं सामूहिकपूजायाश्च रूपेण बहुप्रचलितमस्ति।

इदं सरलं कीर्तनं श्रीकृष्णस्य गोविन्दगोपालराधारमणनामधेयानि पुनरुक्त्या उच्चारयति। भक्त्या मनः समाधातुं भगवतः स्मरणं कर्तुं च प्रयुज्यते।

इदं सरलं पुनरुक्तभजनम् यत्र भगवान् सर्वनामरूपातीतः परमसत्यत्वेन स्तूयते, तं रामं (परब्रह्म) श्यामं (राधावल्लभं कृष्णम्) च आह्वयति। अस्य पुनरुक्तिः 'जग में साचो तेरो नाम' इति — 'भुवने तव नामैव सत्यम्' इति अर्थं बोधयति, यद् भगवान् एव परिवर्तनशीले जगते एको नित्यः सत्यः इति द्योतयति।

इदं भक्तिगीतं हिन्दुधर्मे प्रिये द्वे नामनी — रामः कृष्णः (श्यामः इति अपि कथ्यते) — तयोः समानं बलं प्रेम कृपां च स्तौति।

हिन्दीभाषायां रचितः आनन्दप्रदः भजनः यः श्रीकृष्णस्य बहूनि प्रियनामानि उच्चारयति, तस्य सौन्दर्यं, बालक्रीडाः, दिव्यतां च वर्णयति।