कबीरस्य चादरीया
रामनाम्नः सूक्ष्मं वस्त्रम्
इदं भक्तिकाव्यं कबीरमहाकवेः विरचितम्, यत्र सूक्ष्मवस्त्रस्य प्रतीकेन शरीरं वा आत्मा वा रामभक्तिरसेन रञ्जितं वर्ण्यते। अत्र जीवनं क्षणिकमिति उपदिश्यते, यथा परेषाम् आनन्दाय जीवितव्यम्।
पद्यानि
यदा वयम् अजायाम, जगत् अहसत्, वयम् अरोदाम। तथा जीवितव्यं यथा यात्राकाले वयं हसामः, जगत् च रोदिति।
श्लोकः 1
शरीरं सूक्ष्मं सुन्दरं वस्त्रम्, भगवतः नाम्नः रसेन भिन्नम् (रञ्जितम्)।
श्लोकः 2
अष्टदलपद्मं चर्खं कृतम्, पञ्चभूतानि सूत्रम् अभवन्। नव दश वा मासाः विणने व्यतीताः, तथापि मूर्खः एतत् वस्त्रं मलिनम् अकरोत्। शरीरं सूक्ष्मं सुन्दरं वस्त्रम्…
श्लोकः 3
यदा विनीतम् इदं वस्त्रं गृहम् आगतम्, तत् रङ्गरेजाय समर्पितम्। रङ्गरेजः यादृशं वर्णम् अरञ्जयत्, तेन प्रेम्णा तत् सर्वथा रक्तम् अकारि। शरीरं सूक्ष्मं सुन्दरं वस्त्रम्…
श्लोकः 4
संशयं भयं च विना एतत् वस्त्रं धारय; केवलं कतिपयदिनेभ्यः दत्तम्। मूर्खाः जनाः तस्य रहस्यं न ज्ञात्वा, दिने दिने अपवित्रीकुर्वन्ति। शरीरं सूक्ष्मं सुन्दरं वस्त्रम्…
श्लोकः 5
ध्रुवः, प्रह्लादः, सुदामा च एतत् वस्त्रं धृतवन्तः; शुकदेवः तत् निर्मलं रक्षितवान्। दासः कबीरः यथा प्रकारेण धृतवान्, तथा यथादत्तम् एव संरक्षितवान् – रामनाम्नः रसेन भिन्नं सूक्ष्मं सुन्दरं वस्त्रम्।
श्लोकः 6
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
इमे श्लोकाः कबीरस्य (पञ्चदशशताब्दी) परम्परायाः सन्ति, यः भारते भक्त्यान्दोलनस्य रहस्यवादी कविः आसीत्, यस्य कृतयः हिन्दुसिखयोः भक्तिपरम्परासु गीयन्ते। अत्र ‘चादरीया’ (सूक्ष्मकार्पासवस्त्रम्) मानवशरीरस्य प्रतीकरूपेण प्रयुक्तम्, यत् पञ्चभूतैः (पृथिवी, जल, अग्नि, वायु, आकाशः) नवदशभिः मासैः गर्भे विकसितम्, ईश्वरनामस्मरणरूपेण ‘रञ्जनेन’ शुद्धं रक्षणीयम्। इदं भजनं सम्मेलनेषु विशेषतः सन्तमतपरम्परानुयायिषु गीयते, तस्य पुनरुक्तिः वस्त्रस्य सौक्ष्म्यं रामनामरसेन तर्पणं च बोधयति।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Sant Kabir · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th century, Varanasi
A mystic poet and weaver by trade from Varanasi, whose blunt, image-rich couplets (dohas) rejected ritualism and caste distinctions in favor of direct, formless (nirguna) devotion. His verses are revered across Hindu, Sikh (many appear in the Guru Granth Sahib), and Sufi-influenced traditions alike.
Sant Kabir स्य अन्ये रचनाः
ज्ञातव्य-विशेषः
शरीरस्य वस्त्ररूपेण रूपकम्
‘चादरीया’ (सूक्ष्मवस्त्रम्) मानवशरीरं प्रतिनिधित्व करोति, यत् अष्टदलपद्मैः (अष्टप्रकृतिभिः वा चक्रैः) पञ्चभूतैः (पृथिवी, जल, अग्निः, वायुः, आकाशः) च विक्षिप्तम्। नव दश वा मासाः गर्भाशये गर्भधारणकालं निर्दिशन्ति। ‘मूर्खः (मूढः) तन्मलिनम् अकरोत्’ इत्यनेन अज्ञानं लौकिकतया शरीरं मलिनं करोति इति बोध्यते।
रङ्गरेजः देवरूपेण
‘रङ्गरेजे’ (रञ्जके) वस्त्रं प्रदानस्य श्लोकः शरीरं दैवाय समर्पणस्य प्रतीकम्। रङ्गरेजः तत् गाढरक्तम् अरञ्जयत्, यत् प्रेम, भक्तिः, विरागस्य वर्णः च भवति — दिव्यानुग्रहेण परमपरिणामः।
शरीरं परिपूर्णं कृतवन्तः सन्तः
भजने अस्याम् आवल्यां ध्रुवः, प्रह्लादः, सुदामा, शुकदेवः च ते शरीररूपं वस्त्रं कलङ्कं विना धृतवन्तः इति उल्लिखिताः। ध्रुवप्रह्लादौ दृढभक्तौ, सुदामा अत्यन्तदारिद्र्येण भक्त्या च, शुकदेवः ब्रह्मचारी ऋषिः आसीत्। कबीरः वदति यत् अहं तत् यथादत्तम् एव रक्षितवान्, अर्थात् स्वशरीरं देवाय शुद्धं प्रत्यर्पितवान्।
आरम्भिकयुगलस्य अर्थः
‘यदा अहम् अजनिषम्, जगत् अहसत्, अहम् अरोदम्।’ कबीरस्य अन्यश्लोकात् प्रसिद्धः एषः पङ्क्तिः प्रायेण ‘चादरीया’ सह उद्ध्रियते, जन्मसमये जगतः आनन्दस्य जन्ममृत्युचक्रे प्रवेशस्य आत्मनः शोकस्य च विरोधाय। लक्ष्यम् एतद् यत् मृत्युसमये आत्मा हसति जगत् च रोदिति — नित्याय जीवितं जीवनम्।
रचना ध्रुवपदं च
भजनम् ‘चादरीया झिनी रे झिनी, राम नाम रस भिनी’ (वस्त्रम् अत्यन्तं सूक्ष्मम्, रामनाम्नः रसेन आर्द्रम्) इति ध्रुवपदेन निर्मितम्। एषा पुनरुक्तिः देवस्य निरन्तरं स्मरणं शरीरं शुद्धं लघु च रक्षति इति बलयति, दिव्यप्रेम्णा आर्द्रं सूक्ष्मं वस्त्रम् इव।
Rama
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता