शीतलवाणी-दोहः
एषः दोहः कबीरनाम्ना सन्तकविना विरचितः। अत्र वाणी तथा वक्तव्या यया मनसः अहङ्कारः नश्यति, परेषां च स्वस्य च शीतलता भवति।
पद्यानि
ईदृशी वाणी वदेत् यया मनसः अहङ्कारो नश्यति। परान् शीतलीकरोति, स्वयमपि शीतलो भवति॥
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
प्रतिदिनं अथवा शुभतिथौ
ब्राह्मे मुहूर्ते सन्ध्याकाले च
घृतदीपः, धूपः, शुद्धपुष्पं, जलं च
- मानसिकशान्तिः, आत्मोन्नतिः, मङ्गलमयवातावरणम्
पृष्ठभूमिः
अयं दोहः कबीरपन्थनाम्नि सन्तपरम्परायाम् अन्तर्भवति। कबीरः सन्तपरम्परायाः प्रमुखः आसीत्। एषः दोहः प्रायः भजनसभासु पठ्यते, वाणी-सौम्यतायाः उपदेशार्थम्।
अस्य पाठस्य विषये
रचयिता: Sant Kabir · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th century, Varanasi
A mystic poet and weaver by trade from Varanasi, whose blunt, image-rich couplets (dohas) rejected ritualism and caste distinctions in favor of direct, formless (nirguna) devotion. His verses are revered across Hindu, Sikh (many appear in the Guru Granth Sahib), and Sufi-influenced traditions alike.
Sant Kabir स्य अन्ये रचनाः
ज्ञातव्य-विशेषः
कर्ता
एषः दोहः कबीरदासस्य कृतिषु प्रसिद्धः। कबीरदासः पञ्चदशशताब्द्याः भक्तिकविः, यः हिन्दी-साहित्ये निर्गुणभक्तेः प्रमुखः आचार्यः।
अर्थः
अत्र वाणीस्य शीतलता-गुणः वर्णितः। यथा वाणी परेषां शीतलतां जनयति, तथा वक्तारमपि शीतलं करोति। अहङ्कारस्य त्यागः एव मुख्यः सन्देशः।
छन्दः
अयं दोहः हिन्दी-काव्यस्य प्राचीनं छन्दः। दोहे द्वौ पादौ भवतः, प्रथमे १३ मात्राः, द्वितीये ११ मात्राः। अत्र 'ऐसी वाणी बोलिए' इत्यादि लयः स्पष्टः।
प्रभावः
भारतीयशिक्षायाम् अयं दोहः नीतिपाठेषु प्रायः उद्ध्रियते। वाक्-संयमस्य, परोपकारस्य च प्रतीकरूपेण लोकप्रियः।
Sant Kabir
कबीरपन्थःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता