श्लोक
जेव्हा आपण जन्मलो, तेव्हा जग हसले आणि आपण रडलो. म्हणून आपले आयुष्य असे जगा की जाताना तुम्ही हसाल आणि जग रडेल.
श्लोक 1
शरीर हे एक बारीक व कोमल कापड आहे, जे प्रभूच्या नावाच्या सारात भिजलेले आहे.
श्लोक 2
आठ पाकळ्यांचे कमळ चरखा बनवले गेले, आणि पाच घटकांनी धागा तयार केला. नऊ किंवा दहा महिने ते विणण्यात गेले, तरी मूर्खाने हे कापड मलीन केले. शरीर हे एक बारीक व कोमल कापड आहे…
श्लोक 3
हे कापड विणून झाल्यावर घरी आले तेव्हा ते रंगार्याच्या हवाली करण्यात आले. रंगार्याने असा रंग दिला की त्याने ते प्रेमाने पूर्णपणे लाल केले. शरीर हे एक बारीक व कोमल कापड आहे…
श्लोक 4
हे कापड शंका किंवा भयाशिवाय परिधान करा; ते तुम्हाला फक्त काही दिवसांसाठी दिले गेले आहे. मूर्ख लोक, त्याचे रहस्य न जाणता, दिवसेंदिवस ते मलीन करतात. शरीर हे एक बारीक व कोमल कापड आहे…
श्लोक 5
ध्रुव, प्रल्हाद आणि सुदामा यांनी हे कापड परिधान केले; शुकदेवांनी ते निर्मल ठेवले. सेवक कबीरांनी ते अशा प्रकारे परिधान केले की त्यांनी ते जसे दिले होते तसे जतन केले – प्रभूच्या नावाच्या सारात भिजलेले कापड, खरोखरच एक बारीक व कोमल कापड.
श्लोक 6
पृष्ठभूमि
हे भजन कबीरांच्या (15वे शतक) नावावर आहे. ते भक्तिकाळातील विणकर-कवी होते आणि कबीर पंथ व संत मत परंपरांमध्ये तसेच शीख भक्तिस्मृतीतही त्यांचा आदर केला जातो. याचे प्रतीक 'चदरिया' आहे, म्हणजे एक तलम वस्त्र, जे मानवी देहाचे प्रतीक आहे: आठ कमळांचा माग, पंचमहाभूतांची तकली, गर्भात नऊ-दहा महिने चालणारी विणाई, आणि रंगारी म्हणून परमेश्वर. शेवटच्या दोह्यात ध्रुव, प्रल्हाद, सुदामा आणि शुकदेव यांची नावे येतात; त्यांनी हे वस्त्र निष्कलंक पांघरले. त्यांच्या कथा भागवत पुराणात सांगितल्या आहेत (ध्रुव 4.8-4.12, प्रल्हाद 7.4-7.10, सुदामा 10.80-81). 'झीनी झीनी बीनी चदरिया' हे पद अनेक पाठांमध्ये प्रचलित आहे (कविताकोशात इडा आणि पिंगला नाड्यांवर आधारलेला एक पाठ आहे); हे पान भजन म्हणून सामान्यतः गायला जाणारा पाठ अनुसरते, ज्यात 'कबीरा जब हम पैदा हुए' हा लोकमान्यतेने कबीरांचा मानला जाणारा दोहा टेकच्या आधी ठेवलेला आहे.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Sant Kabir · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th century, Varanasi
A mystic poet and weaver by trade from Varanasi, whose blunt, image-rich couplets (dohas) rejected ritualism and caste distinctions in favor of direct, formless (nirguna) devotion. His verses are revered across Hindu, Sikh (many appear in the Guru Granth Sahib), and Sufi-influenced traditions alike.
तुम्हाला माहीत आहे का?
देहाला वस्त्राची उपमा
'चादरी' (पातळ वस्त्र) हे मानवी शरीराचे प्रतीक आहे, जे आठ कमळे (अष्टधा प्रकृती किंवा चक्रे) आणि पाच तत्त्वे (पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू, आकाश) यांपासून विणलेले मानले जाते. 'नऊ-दहा महिने' म्हणजे गर्भातील गर्भावस्थेचा काळ, आणि 'मूर्खाने ते मळवले' या ओळीचा अर्थ अज्ञान शरीराला सांसारिकतेने डागाळते असा आहे.
रंगारी रूपी परमेश्वर
'रंगरेज' (रंगारी) यांच्याकडे वस्त्र सोपवण्याची ओळ देहाचे दिव्य सत्तेला समर्पण दर्शवते. रंगारी त्याला गडद लाल रंग देतो, जो प्रेम, भक्ती आणि त्यागाचा रंग आहे; ही ईश्वरकृपेने घडणारी अंतिम परिवर्तनाची अवस्था आहे.
देह परिपूर्ण करणारे संत
भजनात ध्रुव, प्रल्हाद, सुदामा आणि शुकदेव यांची नावे आहेत, जे हे देहरूपी वस्त्र डाग न लावता परिधान करणारे होते. ध्रुव आणि प्रल्हाद अढळ भक्त होते, सुदामा अत्यंत दारिद्र्यातही भक्तीत स्थिर होता आणि शुकदेव ब्रह्मचारी ऋषी होते. कबीर म्हणतात की त्यांनी ते जसे मिळाले तसेच राखले, म्हणजे त्यांनी आपला देह शुद्ध स्वरूपात परमेश्वराला परत केला.
सुरुवातीच्या दोह्याचा अर्थ
'मी जन्मलो तेव्हा जग हसले, मी रडलो.' हा दोहा, जो लोकमान्यतेनुसार कबीरांचा मानला जातो, येथे 'चादरी'च्या आधी प्रस्तावना म्हणून गायला जातो. तो जन्माच्या वेळचा जगाचा सांसारिक आनंद आणि जन्म-मृत्यूच्या चक्रात प्रवेश करताना आत्म्याचे दुःख यांची तुलना करतो. ध्येय असे जगणे आहे की मृत्यूच्या वेळी आत्मा हसावा आणि जग रडावे, म्हणजे अनंतासाठी जगलेले आयुष्य.
रचना आणि टेक
भजन 'चादरी झीनी रे झीनी, राम नाम रस भीनी' (वस्त्र अतिशय सूक्ष्म आहे, रामनामाच्या सारात भिजलेले आहे) या टेकेभोवती रचलेले आहे. ही पुनरावृत्ती दर्शवते की ईश्वराचे सतत स्मरण देहाला दिव्य प्रेमात भिजलेल्या सूक्ष्म वस्त्राप्रमाणे शुद्ध आणि हलका ठेवते.
विषयानुसार ब्राउझ करा
Rama
हनुमानांच्या त्वरित रक्षणाचे आवाहन करणारे, तुलसीदासांनी रचलेले भक्तिस्तोत्र, धैर्य, विघ्नहरण आणि संकटमुक्तीसाठी म्हटले जाते.
गोस्वामी तुलसीदासांनी रचलेले त्रेचाळीस ओळींचे अवधी स्तोत्र (दोह्यांनी वेढलेल्या चाळीस चौपाया), भगवान हनुमानाचे बल, बुद्धी आणि रामावरील भक्तीची स्तुती करते; धैर्य आणि संरक्षणासाठी पठण केले जाते.
भगवान रामांची स्तुती करणारी हिंदी चालीसा: त्यांचे गुण आणि कर्मे, त्यांच्या नामाची कृपा, आणि भक्तीने पठण करणाऱ्यांना वचन दिलेले आशीर्वाद.
आठ श्लोक आणि एक समारोपाचा फलश्रुती श्लोक, विष्णूंची दिव्य नामे सांगून त्यांना कृष्ण आणि राम रूपांत वंदन करणारे; आशीर्वाद आणि रक्षणासाठी म्हटले जाते.
कबीर पंथ से और
सभी देखेंकबीरांच्या नावाने प्रचलित असलेले निर्गुण पद, ज्यात आत्मा स्वतःला युगानुयुगांचा योगी म्हणतो, जो येत नाही आणि जात नाही, सर्वत्र आहे आणि आपल्याच मठीत सहज स्वेच्छेने खेळतो.
कबीरांच्या नावाने प्रचलित छोटेसे पद, जे राम, गोविंद, हरी नाम गाण्यास सांगते, कारण यात ना जप-तप लागते ना खर्च, आणि ज्या मुखात राम नाही ते धुळीने भरलेले आहे.
कबीरांच्या नावाने प्रचलित निर्गुण पद, जे आत्मा रूपी हंसाला त्या देशी चलण्यासाठी हाक देते जिथे प्रियतम वसतो, जिथे सदा पौर्णिमा असते आणि कोट्यवधी सूर्य प्रकाशतात.
कबीरांच्या नावाने प्रचलित निर्गुण पद, ज्यात गायक म्हणतो की तो आतच वसलेल्या प्रियतमाच्या प्रेमात धुंद आहे, म्हणून त्याला चतुराई, प्रतीक्षा किंवा जगाच्या मैत्रीशी काही कर्तव्य नाही.
कबीरांच्या नावाने प्रचलित असलेले निर्गुण पद, जे मालवा आणि उत्तर भारतातील गायन-परंपरेत गायले जाते. विवाह आणि अंतिम यात्रेच्या एका दृश्यातून विचारले जाते की नगरी कोणी लुटली, आणि उत्तर मिळते की जगाशी असलेले नाते तुटले.
कबीरांच्या नावाने प्रचलित निर्गुण पद, जे फकिरीच्या साध्या जीवनाचा महिमा गाते: राम-भजनाचे सुख श्रीमंतीत मिळत नाही आणि साहिब समाधानात भेटतात.
संबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
