कबीरांचा दोहा
आत्मचिंतनाचा संदेश
कबीरांच्या नावे प्रचलित एक दोहा: इतरांमधील वाईटपण शोधताना कोणीच वाईट सापडले नाही, पण स्वतःच्या मनात शोधताना स्वतःपेक्षा वाईट कोणीच सापडले नाही.
श्लोक
मी वाईट पाहण्यासाठी निघालो, पण मला कोणीही वाईट दिसले नाही. जेव्हा मी स्वतःच्या मनाचा शोध घेतला, तेव्हा माझ्यापेक्षा वाईट कोणी नाही हे लक्षात आले.
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हा दोहा लोकप्रियरीत्या कबीर (अंदाजे १४४०–१५१८), वाराणसीचे विणकर-कवी आणि निर्गुण संत परंपरेचे एक प्रमुख स्वर, यांच्या नावे ओळखला जातो. कविताकोशावरील कबीरांच्या ‘नीति के दोहे’ (आचरणावरील दोहे) या पानावर तो समाविष्ट आहे, ज्यात दुसरी ओळ ‘जो मन खोजा अपना, मुझ-सा बुरा न कोय’ अशी आहे. स्रोताविषयी टीप: हा दोहा कविताकोशावरील ‘कबीर दोहावली’ मजकुरात आम्ही पडताळू शकलो नाही, म्हणून त्याचे कर्तृत्व त्या लोकप्रिय संकलनावर आणि परंपरेवर आधारित आहे, सत्यापित हस्तलिखितावर नाही. हिंदी विकिस्रोतावरील कबीर ग्रंथावली आवृत्तीच्या प्रस्तावनेत तो कबीरांच्या नावे साखींच्या उदाहरणांमध्ये उद्धृत केलेला आहे, आणि त्यात ‘जग में बुरा न कोय’ अशी शब्दरचना आहे. तो गुरू ग्रंथ साहिबमध्ये नाही आणि कोणत्याही शीख गुरूची रचना नाही. सत्संगांमध्ये नम्रतेचा धडा म्हणून तो व्यापकपणे म्हटला जातो: इतरांचा न्याय करण्यापूर्वी आपल्या मनात डोकावून पाहा.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Sant Kabir · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th century, Varanasi
A mystic poet and weaver by trade from Varanasi, whose blunt, image-rich couplets (dohas) rejected ritualism and caste distinctions in favor of direct, formless (nirguna) devotion. His verses are revered across Hindu, Sikh (many appear in the Guru Granth Sahib), and Sufi-influenced traditions alike.
तुम्हाला माहीत आहे का?
लेखक
लोकपरंपरेत हा दोहा १५व्या शतकातील वाराणसीचे विणकर-कवी आणि निर्गुण संत परंपरेचे प्रमुख स्वर असलेल्या कबीरांच्या नावे ओळखला जातो. एखाद्या सत्यापित कबीर संग्रहात त्याचे स्थान सिद्ध झालेले नाही (वरील स्रोत-टीप पाहा); तो शीख धर्मग्रंथातील मजकूर नाही.
रूप
दोहा हा उत्तर भारतातील संत परंपरेतील दोन ओळींचा श्लोकप्रकार आहे, ज्यातील प्रत्येक ओळीचे दोन भाग अनुक्रमे सुमारे १३ व ११ मात्रांचे असतात. दोहे मौखिक परंपरेसाठी रचले गेले होते, त्यामुळे अशी ओळ अनेक शब्दरूपांत प्रवास करते.
अर्थ
कवी इतरांचा न्याय करण्याच्या सामान्य सवयीला उलटे करतो: बाहेर वाईट माणूस शोधताना कोणी वाईट सापडले नाही, परंतु स्वतःच्या मनात शोधताना स्वतःपेक्षा वाईट कोणी सापडले नाही. ही नम्रता आणि आत्मपरीक्षणाची शिकवण आहे.
पाठभेद
येथील आवृत्तीत दुसऱ्या ओळीत ‘जो दिल खोजा आपना’ आहे. कविताकोशावरील पानावर ‘जो मन खोजा अपना, मुझ-सा बुरा न कोय’ आहे, आणि हिंदी विकिस्रोतावरील कबीर ग्रंथावलीच्या प्रस्तावनेत पहिली ओळ ‘जग में बुरा न कोय’ अशी दिली आहे. भाव एकच आहे.
महत्त्व
कबीरांच्या नावे शाळा व सत्संगांत सर्वाधिक उद्धृत होणाऱ्या ओळींपैकी ही एक आहे; इतरांवर टीका करण्यापूर्वी आंतरिक शुद्धीकरणाचे आवाहन म्हणून. निर्गुण परंपरा बाह्य दिखाव्यापेक्षा आंतरिक शुद्धतेला श्रेष्ठ मानते, आणि हा दोहा त्या दृष्टिकोनाचे सर्वात सोपे रूप आहे.
Sant Kabir
कबीर पंथ से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत