काल करे सो आज कर
हा एक छोटा पण अर्थपूर्ण दोहा आहे, जो संत कबीरांनी रचला आहे. यात आजचे काम उद्यावर न ढकलण्याचा आणि प्रत्येक क्षणाचा सदुपयोग करण्याचा उपदेश आहे.
श्लोक
उद्या करायचे ते आज कर, आज करायचे ते आताच कर. क्षणात प्रलय होईल, मग पुन्हा कधी करशील?
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हा दोहा १५व्या शतकातील रहस्यवादी कवी कबीर यांच्या दोहा-परंपरेतील असून ते उत्तर भारतातील भक्ती आणि संत चळवळींत आदरणीय आहेत. कबीरांचे श्लोक भक्तिसभांत अनेकदा गायले किंवा म्हटले जातात, आणि ते थेट, तातडीच्या आध्यात्मिक उपदेशासाठी ओळखले जातात. येथील दोहा पारंपरिकरीत्या जीवनाच्या नश्वरतेची आणि तत्काळ, प्रामाणिक आध्यात्मिक प्रयत्नांच्या गरजेची आठवण म्हणून वापरला जातो. तो कविताकोशावरील कबीर दोहावलीच्या पहिल्या पृष्ठावर दोहा २४ म्हणून कबीरांच्या नावे दिलेला आहे; दोहावली नंतरचे संकलन असल्याने हे श्रेय त्या मुद्रित परंपरेवर आधारित आहे.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Sant Kabir · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th century, Varanasi
A mystic poet and weaver by trade from Varanasi, whose blunt, image-rich couplets (dohas) rejected ritualism and caste distinctions in favor of direct, formless (nirguna) devotion. His verses are revered across Hindu, Sikh (many appear in the Guru Granth Sahib), and Sufi-influenced traditions alike.
तुम्हाला माहीत आहे का?
श्रेय
हा दोहा १५व्या शतकातील रहस्यवादी कवी कबीर यांच्या नावे व्यापकपणे दिला जातो, जरी तो उत्तर भारतातील इतर संत-कवींच्या मौखिक परंपरेतही आढळतो. कबीरांचे श्लोक थेट, तातडीच्या आध्यात्मिक सल्ल्यासाठी ओळखले जातात, जे सहसा रोजच्या भाषेचा वापर करून मृत्यू व विरक्तीविषयीचा मुद्दा ठसवतात.
काव्यरूप
हा श्लोक दोहा आहे, म्हणजे हिंदी व इतर उत्तर भारतीय भाषांतील दोन ओळींचा यमकबद्ध श्लोक, ज्याची निश्चित मात्रारचना २४ (१३+११) आहे. दोहे पारंपरिकरीत्या गायले किंवा म्हटले जात असत, त्यामुळे ते सहज स्मरणात राहतात आणि मौखिकरीत्या पुढे जातात.
मुख्य आशय
या श्लोकात आध्यात्मिक किंवा नैतिक कृतीच्या तातडीवर भर दिला आहे. तो इशारा देतो की मृत्यू (येथे प्रलय म्हटला आहे, म्हणजे ‘विलय’ किंवा ‘महासंकट’) क्षणार्धात येऊ शकतो, ‘पलभर’मध्ये, म्हणून जे आज करता येईल ते कधीही पुढे ढकलू नये. हा विषय अनेक धार्मिक परंपरांत आढळतो, बौद्धांच्या ‘मृत्यूशय्येवरील पश्चात्ताप’पासून ख्रिस्ती परंपरेतील ‘म्हणून सावध रहा, कारण तुम्हाला तो दिवस किंवा ती घटिका माहीत नाही’ या वचनापर्यंत.
सांस्कृतिक अनुनाद
आधुनिक भारतात हा श्लोक स्वयं-सहाय्य, वेळ-व्यवस्थापनाच्या सल्ल्यात आणि अगदी राजकीय भाषणांतही वारंवार उद्धृत केला जातो. त्याची साधी रचना आणि कठोर इशारा यामुळे लोकांना टाळाटाळ न करण्याची आठवण करून देण्यासाठी तो आवडता आहे, मग ते जगिक कर्तव्यांबाबत असो वा आध्यात्मिक साधनेबाबत.
भाषिक टीप
पल में प्रलय होगी या वाक्यांशात प्रलय हा शब्द वापरला आहे, जो हिंदू विश्वरचनाशास्त्रात विश्वाच्या नियतकालिक विनाशाचा अर्थ देतो. येथे तो व्यक्तीच्या मृत्यूसाठी रूपकात्मकरीत्या वापरला आहे, आणि यावर भर आहे की वैयक्तिक ‘अंत’ विश्वविलयाइतक्याच अचानक आणि पूर्णपणे येऊ शकतो.
Sant Kabir
कबीर पंथ से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
