न मरणारे मरण
इच्छा आणि देह यांवर कबीर
कबीरांचा दोहा: शरीर पुन्हा पुन्हा मरते, तरी इच्छा व तृष्णा कधीच मरत नाहीत. माया, अस्थिर मन आणि त्याग करण्याच्या साधनेवरील कबीर दोहावलीतील एक श्लोक.
श्लोक
माया मेली नाही, मन मेले नाही, तर शरीर वारंवार मरून गेले. आशा व तृष्णा मात्र मेल्या नाहीत, असे दास कबीर सांगतात.
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
दररोज किंवा शुभ तिथींवर
ब्राह्ममुहूर्त (पहाटे 4 ते 6) किंवा संध्याकाळ
तुपाचा दिवा, अगरबत्ती, ताजी फुले व नैवेद्य
- मानसिक शांती, आत्मिक उन्नती व सकारात्मक ऊर्जा
पृष्ठभूमि
हा दोहा कबीर दोहावलीमध्ये दोहा १७ म्हणून नोंदवलेला आहे (कविताकोश, पृष्ठ १); दोहावलीत ‘माया मरी न मन मरा, मर-मर गए शरीर’ असा पाठ आहे, जो येथील शब्दरचनेचा जवळचा प्रकार आहे. कबीर (१५व्या शतकातील) वाराणसीचे विणकर-कवी आणि निर्गुण संत होते, ज्यांचे कठोर, विरोधाभासी दोहे सांसारिक आसक्तीला आव्हान देतात. सत्संगांत हा दोहा ‘शरीर जाते पण इच्छा टिकून राहते’ याची आठवण म्हणून गायला व म्हटला जातो, आणि मनाची पकड सैल केल्यानेच मुक्ती येते हे सांगतो. कबीरांच्या साखी व पदांचे मानक संग्रह, जसे बीजक आणि कबीर ग्रंथावली, या परंपरेचे व्यापक ग्रंथीय आधार आहेत.
या पाठाबद्दल
रचयिता: Sant Kabir · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th century, Varanasi
A mystic poet and weaver by trade from Varanasi, whose blunt, image-rich couplets (dohas) rejected ritualism and caste distinctions in favor of direct, formless (nirguna) devotion. His verses are revered across Hindu, Sikh (many appear in the Guru Granth Sahib), and Sufi-influenced traditions alike.
तुम्हाला माहीत आहे का?
लेखक आणि संदर्भ
हा श्लोक १५व्या शतकातील रहस्यवादी कवी कबीर यांचा मानला जातो; ते वाराणसीचे विणकर होते, आणि त्यांच्या भक्तिकाव्याने हिंदू व इस्लामी परंपरांमध्ये सेतू बांधला. कबीर दोहावलीत तो दोहा क्रमांक १७ म्हणून नोंदवलेला आहे.
काव्यरूप
हा श्लोक दोहा आहे, हिंदी व ब्रजभाषेतील संक्षिप्त दोन ओळींचा श्लोक, ज्याची प्रत्येक ओळीत निश्चित १३ मात्रांची लय आहे. दोहे मौखिक परंपरेसाठी रचलेले असतात, त्यामुळे कबीरांची शिकवण सहज स्मरणात राहते आणि म्हणता येते.
मुख्य शिकवण
कबीर नश्वर देहाची तुलना अमर मनाशी, मायेशी आणि तृष्णांशी करतात. शारीरिक मृत्यू हा अंत नाही असे ते शिकवतात; अहंकार आणि आसक्ती विरघळल्यावरच खरी मुक्ती प्राप्त होते.
तात्त्विक पार्श्वभूमी
‘माया’ म्हणजे भारतीय विचारात भौतिक जगाचे भ्रामक, क्षणभंगुर स्वरूप. कबीर तिचा उपयोग ऐहिक इच्छांवर टीका करण्यासाठी करतात, आणि साधकाला बाह्य रूपापलीकडे शाश्वताकडे पाहण्याचे आवाहन करतात.
स्वाक्षरीरूप ओळ
समारोपाची ओळ ‘कहि गए दास कबीर’ (दास कबीर असे सांगून गेले) त्यांची विनम्रता दर्शवते. कबीर स्वतःला अनेकदा दास (सेवक) म्हणत, यातून भर दिला जातो की ज्ञान हे गर्वातून नव्हे तर शरणागतीतून येते.
Sant Kabir
कबीर पंथ से और
सभी देखेंसंबंधित शिकवणी
तीच शिकवण, विविध परंपरांमध्ये प्रतिध्वनीत
