ન મરતું મૃત્યુ
ઇચ્છા અને શરીર પર કબીર
કબીરનો દોહો: શરીર વારંવાર મરે છે, પણ ઇચ્છા અને તૃષ્ણા ક્યારેય મરતાં નથી. માયા, અશાંત મન અને મોહ છોડવાની સાધના પરનો કબીર દોહાવલીનો એક શ્લોક.
શ્લોકો
માયા અને મન મર્યાં નહીં, શરીર તો વારંવાર મરી ગયું; આશા અને તૃષ્ણા મરી નહીં – આમ કહે છે દાસ કબીર.
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
આ દોહો કબીર દોહાવલીમાં દોહા ૧૭ તરીકે નોંધાયેલો છે (કવિતાકોશ, પૃષ્ઠ ૧); દોહાવલીમાં પાઠ 'માયા મરી ન મન મરા, મર-મર ગયે શરીર' મળે છે, જે અહીં આપેલા પાઠનું નજીકનું રૂપાંતર છે. કબીર (૧૫મી સદી) બનારસના વણકર-સંત અને નિર્ગુણ સંત હતા, જેમના કઠોર, વિરોધાભાસી દોહા સાંસારિક આસક્તિને પડકારે છે. સત્સંગોમાં તે એ યાદ દેવડાવવા ગાવામાં અને પાઠવામાં આવે છે કે શરીર જાય છે પણ તૃષ્ણા રહે છે, અને મન પરની પકડ ઢીલી કરવાથી મુક્તિ મળે છે. કબીરની સાખીઓ અને પદોના માનક સંગ્રહો, જેમ કે બીજક અને કબીર ગ્રંથાવલી, આ પરંપરાનું વ્યાપક પાઠ-આધાર છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Sant Kabir · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th century, Varanasi
A mystic poet and weaver by trade from Varanasi, whose blunt, image-rich couplets (dohas) rejected ritualism and caste distinctions in favor of direct, formless (nirguna) devotion. His verses are revered across Hindu, Sikh (many appear in the Guru Granth Sahib), and Sufi-influenced traditions alike.
શું તમે જાણો છો?
રચયિતા અને સંદર્ભ
આ શ્લોક ૧૫મી સદીના રહસ્યવાદી કવિ કબીરને આરોપિત છે, જે બનારસના વણકર હતા અને જેમની ભક્તિ-કવિતા હિંદુ અને ઇસ્લામિક પરંપરાઓને જોડતી હતી. તે કબીર દોહાવલીમાં દોહા ૧૭ તરીકે નોંધાયેલો છે.
કાવ્યરૂપ
આ શ્લોક દોહો છે, જે હિંદી/બ્રજ ભાષાનો સંક્ષિપ્ત બે પંક્તિનો શ્લોક છે, જેની દરેક પંક્તિમાં નિશ્ચિત ૧૩ માત્રા છે. દોહા મૌખિક પરંપરા માટે રચાયેલા હોય છે, જેથી કબીરના ઉપદેશ સરળતાથી યાદ રહે અને પાઠવી શકાય.
મુખ્ય ઉપદેશ
કબીર નાશવંત શરીર અને અમર મન, માયા અને તૃષ્ણાઓ વચ્ચેનો વિરોધ દર્શાવે છે. તે શીખવે છે કે શારીરિક મૃત્યુ અંત નથી; સાચી મુક્તિ ત્યારે જ મળે છે જ્યારે અહંકાર અને આસક્તિ વિલીન થાય છે.
દાર્શનિક પૃષ્ઠભૂમિ
હિંદુ ચિંતનમાં 'માયા' ભૌતિક જગતના ભ્રામક અને ક્ષણભંગુર સ્વભાવનો નિર્દેશ કરે છે. કબીર તેનો ઉપયોગ સાંસારિક ઇચ્છાઓની ટીકા કરવા માટે કરે છે, અને સાધકને બાહ્ય દેખાવથી આગળ વધીને શાશ્વત તરફ જોવા પ્રેરે છે.
હસ્તાક્ષર પંક્તિ
અંતિમ પંક્તિ, 'કહિ ગએ દાસ કબીર' (આ રીતે સેવક કબીર કહે છે), તેમની નમ્રતા દર્શાવે છે. કબીર ઘણીવાર પોતાને દાસ (સેવક) કહેતા, એ ભાર મૂકવા કે જ્ઞાન અભિમાનથી નહીં, પણ શરણાગતિથી આવે છે.
