શ્લોકો
કબીર કહે છે, જ્યારે આપણે જન્મ્યા ત્યારે દુનિયા હસતી હતી અને આપણે રડતા હતા. એવું જીવન જીવો કે જ્યારે આપણે આ દુનિયામાંથી જઈએ ત્યારે આપણે હસીએ અને દુનિયા રડે.
શ્લોક 1
આ ચાદર અત્યંત નાજુક છે, રામના નામના રસમાં ભીંજાયેલી છે. આ ચાદર અત્યંત નાજુક છે.
શ્લોક 2
આઠ કમળનું ચરખું બનાવ્યું, પાંચ તત્વોની પૂણી લીધી. નવ-દસ માસ વણવામાં લાગ્યા, પણ મૂર્ખ માણસે તેને મેલી કરી દીધી. આ ચાદર અત્યંત નાજુક છે, રામના નામના રસમાં ભીંજાયેલી છે.
શ્લોક 3
જ્યારે મારી ચાદર બનીને ઘરે આવી, ત્યારે તેને રંગરેજને સોંપી દીધી. રંગરેજે એવો રંગ રંગ્યો કે તે લાલથી લાલ થઈ ગઈ. આ ચાદર અત્યંત નાજુક છે, રામના નામના રસમાં ભીંજાયેલી છે.
શ્લોક 4
આ ચાદર ઓઢીને શંકા ન કરો, તે તમને માત્ર થોડા દિવસો માટે આપવામાં આવી છે. મૂર્ખ લોકો આ રહસ્ય નથી સમજતા અને દિન-પ્રતિદિન તેને મેલી કરી દે છે. આ ચાદર અત્યંત નાજુક છે, રામના નામના રસમાં ભીંજાયેલી છે.
શ્લોક 5
ધ્રુવ, પ્રહલાદ અને સુદામાએ આ ચાદર ઓઢી; શુકદેવે તેને નિર્મળ રાખી. દાસ કબીરે તે એવી રીતે ઓઢી કે જેમની તેમ જ રાખી દીધી. રામના નામના રસમાં ભીંજાયેલી આ ચાદર અત્યંત નાજુક છે.
શ્લોક 6
પૃષ્ઠભૂમિ
આ ભજન સંત કબીરનું (15મી સદી) માનવામાં આવે છે, જે ભક્તિકાળના વણકર-કવિ હતા અને કબીર પંથ તથા સંત મતની પરંપરાઓમાં, તેમજ શીખ ભક્તિસ્મૃતિમાં પણ આદરપૂર્વક સ્મરાય છે. તેનું પ્રતીક 'ચદરિયા' છે, એક ઝીણી ચાદર જે માનવ શરીરનું પ્રતીક છે: આઠ કમળનો સાળ, પાંચ તત્ત્વની ત્રાક, ગર્ભમાં નવ-દસ માસનું વણાટ, અને રંગરેજ તરીકે ઈશ્વર. અંતિમ દોહામાં ધ્રુવ, પ્રહ્લાદ, સુદામા અને શુકદેવનાં નામ આવે છે, જેમણે ચાદર નિષ્કલંક ઓઢી; તેમની કથાઓ ભાગવત પુરાણમાં કહેવાઈ છે (ધ્રુવ 4.8-4.12, પ્રહ્લાદ 7.4-7.10, સુદામા 10.80-81). 'ઝીની ઝીની બીની ચદરિયા' પદ અનેક પાઠોમાં પ્રચલિત છે (કવિતાકોશમાં ઇડા અને પિંગલા નાડીઓ પર આધારિત એક પાઠ છે); આ પૃષ્ઠ ભજન તરીકે સામાન્ય રીતે ગવાતા પાઠને અનુસરે છે, જેમાં લોકમાન્યતા મુજબ કબીરને આભારિત દોહો 'કબીરા જબ હમ પૈદા હુએ' ટેકની પહેલાં મૂકેલો છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Sant Kabir · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th century, Varanasi
A mystic poet and weaver by trade from Varanasi, whose blunt, image-rich couplets (dohas) rejected ritualism and caste distinctions in favor of direct, formless (nirguna) devotion. His verses are revered across Hindu, Sikh (many appear in the Guru Granth Sahib), and Sufi-influenced traditions alike.
શું તમે જાણો છો?
શરીરને વસ્ત્રની ઉપમા
'ચદરિયા' (ઝીણું વસ્ત્ર) માનવ શરીરને રજૂ કરે છે; તે આઠ કમળ (આઠ પ્રકારની પ્રકૃતિ અથવા ચક્રો) અને પંચમહાભૂત (પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ) થી વણાયેલું માનવામાં આવે છે. 'નવ-દસ મહિના' ગર્ભાવસ્થાનો સમય દર્શાવે છે, અને 'મૂર્ખે તેને મેલું કર્યું' એ પંક્તિ બતાવે છે કે અજ્ઞાન સાંસારિક આસક્તિથી શરીરને મેલું કરે છે.
રંગરેજ રૂપે ઈશ્વર
વસ્ત્ર 'રંગરેજ' ને સોંપવાની પંક્તિ શરીરને દિવ્ય સત્તાને સમર્પણનું પ્રતીક છે. તે તેને ઊંડા લાલ રંગમાં રંગે છે; એ રંગ પ્રેમ, ભક્તિ અને ત્યાગનો છે, ઈશ્વરકૃપાથી થતું અંતિમ રૂપાંતર.
શરીરને પરિપૂર્ણ કરનારા સંતો
ભજન ધ્રુવ, પ્રહલાદ, સુદામા અને શુકદેવને એવા ગણાવે છે જેમણે શરીરનું આ વસ્ત્ર કલંક વિના ઓઢ્યું. ધ્રુવ અને પ્રહલાદ અડગ ભક્ત હતા, સુદામા અત્યંત ગરીબીમાં પણ ભક્તિમાં રહ્યા, અને શુકદેવ બ્રહ્મચારી ઋષિ હતા. કબીર કહે છે કે તેમણે તે જેવું મળ્યું હતું તેવું જ સાચવ્યું, એટલે કે પોતાનું શરીર શુદ્ધ સ્વરૂપે ઈશ્વરને પાછું સોંપ્યું.
પ્રારંભિક દોહાનો અર્થ
'હું જન્મ્યો ત્યારે જગત હસ્યું, હું રડ્યો.' કબીરનો ગણાતો આ દોહો અહીં 'ચદરિયા' પહેલાંની પ્રસ્તાવના રૂપે ગવાય છે. તે જન્મ સમયના સાંસારિક આનંદ અને જન્મ-મરણના ચક્રમાં પ્રવેશતા આત્માના દુઃખની સરખામણી કરે છે. ધ્યેય એવી રીતે જીવવાનું છે કે મૃત્યુ સમયે આત્મા હસે અને જગત રડે, એટલે કે શાશ્વત માટે જીવાયેલું જીવન.
રચના અને ટેક
ભજન 'ચદરિયા ઝીની રે ઝીની, રામ નામ રસ ભીની' (વસ્ત્ર અતિ ઝીણું છે, રામનામના સારમાં ભીંજાયેલું છે) એ ટેકની આસપાસ રચાયેલું છે. આ પુનરાવર્તન દર્શાવે છે કે ઈશ્વરનું સતત સ્મરણ શરીરને દિવ્ય પ્રેમમાં ભીંજાયેલા ઝીણા વસ્ત્રની જેમ શુદ્ધ અને હળવું રાખે છે.
વિષય પ્રમાણે બ્રાઉઝ કરો
Rama
હનુમાનજીના ઝડપી રક્ષણનું આહ્વાન કરતું ભક્તિસ્તોત્ર, જે તુલસીદાસને આભારી છે અને હિંમત, અડચણ-નિવારણ તથા કષ્ટમાંથી મુક્તિ માટે પઠવામાં આવે છે.
ગોસ્વામી તુલસીદાસ રચિત તેતાલીસ પદોનું અવધી સ્તોત્ર (દોહાઓથી ઘેરાયેલા ચાલીસ ચોપાઈ), ભગવાન હનુમાનની શક્તિ, બુદ્ધિ અને રામ પ્રત્યેની ભક્તિની સ્તુતિ કરે છે; હિંમત અને સુરક્ષા માટે પઠાય છે.
ભગવાન રામની સ્તુતિ કરતી હિંદી ચાલીસા: તેમના ગુણો અને લીલાઓ, તેમના નામની કૃપા, અને ભક્તિપૂર્વક પાઠ કરનારાઓને વચન આપેલા આશીર્વાદ.
આઠ શ્લોક અને અંતિમ ફળશ્રુતિ શ્લોક ભગવાન વિષ્ણુને કૃષ્ણ અને રામ રૂપે તેમનાં દિવ્ય નામો ગણાવીને સન્માને છે; આશીર્વાદ અને રક્ષણ માટે તેનો પાઠ થાય છે.
કબીર પંથ માંથી વધુ
બધું જુઓકબીરના નામે પ્રચલિત નિર્ગુણ પદ, જેમાં આત્મા પોતાને યુગોયુગનો યોગી કહે છે, જે આવતો નથી કે જતો નથી, સર્વત્ર છે અને પોતાની જ મઢીમાં સહજ સ્વેચ્છાએ રમે છે.
કબીરના નામે પ્રચલિત નાનકડું પદ, જે રામ, ગોવિંદ, હરી નામ ગાવાનું કહે છે, કારણ કે તેમાં ન જપ-તપ જોઈએ ન ખર્ચ, અને જે મુખમાં રામ નથી તે ધૂળથી ભરેલું છે.
કબીરના નામે પ્રચલિત નિર્ગુણ પદ, જે આત્મા રૂપી હંસને તે દેશમાં ચાલવા બોલાવે છે જ્યાં પ્રિયતમ વસે છે, જ્યાં સદા પૂનમ છે અને કરોડો સૂર્ય પ્રકાશે છે.
કબીરના નામે પ્રચલિત નિર્ગુણ પદ, જેમાં ગાયક કહે છે કે તે અંદર વસેલા પ્રિયતમના પ્રેમમાં મસ્ત છે, તેથી તેને ચતુરાઈ, રાહ જોવા કે દુનિયાની યારી સાથે કશું કામ નથી.
કબીરના નામે પ્રચલિત નિર્ગુણ પદ, જે માળવા અને ઉત્તર ભારતની ગાયન-પરંપરામાં ગવાય છે. લગ્ન અને અંતિમ યાત્રાના એક દૃશ્ય દ્વારા પૂછવામાં આવે છે કે નગરી કોણે લૂંટી, અને ઉત્તર મળે છે કે જગત સાથેનો નાતો તૂટી ગયો.
કબીરના નામે પ્રચલિત નિર્ગુણ પદ, જે ફકીરીના સાદા જીવનનો મહિમા ગાય છે: રામ-ભજનનું સુખ અમીરીમાં મળતું નથી અને સાહેબ સબૂરીમાં મળે છે.
સંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો