ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
କବୀର ! ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଜନ୍ମ ହେଲୁ, ଜଗତ ହସିଲା, ଆମେ କାନ୍ଦିଲୁ । ଏପରି କର୍ମ କରି ଚାଲ, ଯେପରି ଆମେ ହସିବା ଓ ଜଗତ କାନ୍ଦିବ ।
ଶ୍ଲୋକ 1
ଚାଦରଟି ଅତି ପତଳା, ରାମନାମ ରସରେ ଭିଜା, ଚାଦରଟି ଅତି ପତଳା ।
ଶ୍ଲୋକ 2
ଆଠ କମଳର ଚରଖା ନିର୍ମାଣ କରି, ପାଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ଵର ପୁନୀ ବନାଇଲା । ନଅ-ଦଶ ମାସ ବୁଣିବାରେ ଲାଗିଲା, ମୂର୍ଖ ଲୋକ ତାକୁ ମଇଳା କଲା । ଚାଦରଟି ଅତି ପତଳା, ରାମନାମ ରସରେ ଭିଜା, ଚାଦରଟି ଅତି ପତଳା ।
ଶ୍ଲୋକ 3
ଯେତେବେଳେ ମୋର ଚାଦର ତିଆରି ହୋଇ ଘରକୁ ଆସିଲା, ମୁଁ ତାକୁ ରଙ୍ଗରେଜକୁ ଦେଲି । ରଙ୍ଗରେଜ ଏପରି ରଙ୍ଗ ରଙ୍ଗିଲା, ଯେ ତାକୁ ଲାଲ ଲାଲ କରିଦେଲା । ଚାଦରଟି ଅତି ପତଳା, ରାମନାମ ରସରେ ଭିଜା, ଚାଦରଟି ଅତି ପତଳା ।
ଶ୍ଲୋକ 4
ଚାଦର ପିନ୍ଧି ସନ୍ଦେହ କରନାହିଁ, ଏହା ତୁମକୁ ଦୁଇ ଦିନ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଛି । ମୂର୍ଖ ଲୋକମାନେ ଏହାର ଭେଦ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ, ଦିନକୁ ଦିନ ଏହାକୁ ମଇଳା କରନ୍ତି । ଚାଦରଟି ଅତି ପତଳା, ରାମନାମ ରସରେ ଭିଜା, ଚାଦରଟି ଅତି ପତଳା ।
ଶ୍ଲୋକ 5
ଧ୍ରୁବ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ସୁଦାମା ଏହି ଚାଦର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଶୁକଦେବ ତାକୁ ନିର୍ମଳ କଲେ । ଦାସ କବୀର ଏପରି ପିନ୍ଧିଲେ, ଯେ ଯେପରି ଥିଲା ସେପରି ରଖିଦେଲେ । କେବଳ ରାମନାମ ରସରେ ଭିଜା, ଚାଦରଟି ଅତି ପତଳା ।
ଶ୍ଲୋକ 6
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି ଭଜନକୁ ଭକ୍ତିଯୁଗର ବୁଣାକାର-କବି କବୀର (ପନ୍ଦରଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ଙ୍କ ରଚନା ବୋଲି ପରମ୍ପରା କହେ। କବୀର ପନ୍ଥ ଓ ସନ୍ଥ ମତ ପରମ୍ପରାରେ, ଏବଂ ଶିଖ ଭକ୍ତିସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ସ୍ମରଣୀୟ। ଏହାର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପ୍ରତୀକ 'ଚଦରିଆ' — ମାନବ ଶରୀରକୁ ଦର୍ଶାଉଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର। ଆଠଟି ପଦ୍ମର ତନ୍ତ, ପଞ୍ଚମହାଭୂତର ତକଲି, ଗର୍ଭରେ ନଅ-ଦଶ ମାସର ବୁଣାଟ, ଏବଂ ରଙ୍ଗରେଜ ରୂପେ ଈଶ୍ବର — ଏହିସବୁ ଏଥିରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଶେଷ ପଦରେ ଧ୍ରୁବ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ସୁଦାମା ଓ ଶୁକଦେବଙ୍କ ନାମ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବସ୍ତ୍ର ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭାବେ ପରିଧାନ କରିଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ କାହାଣୀ ଭାଗବତ ପୁରାଣରେ ଅଛି (ଧ୍ରୁବ 4.8-4.12, ପ୍ରହ୍ଲାଦ 7.4-7.10, ସୁଦାମା 10.80-81)। 'ଝୀନି ଝୀନି ବୀନି ଚଦରିଆ' ପଦଟି ଅନେକ ପାଠରେ ପ୍ରଚଳିତ (କବିତାକୋଷରେ ଇଡ଼ା ଓ ପିଙ୍ଗଳା ନାଡ଼ୀ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏକ ପାଠ ଅଛି); ଏହି ପୃଷ୍ଠା ଭଜନ ଭାବେ ସାଧାରଣତଃ ଗାଯାଉଥିବା ରୂପ ଅନୁସରଣ କରେ, ଯେଉଁଥିରେ ଲୋକମାନ୍ୟତା ଅନୁସାରେ କବୀରଙ୍କର ବୋଲି ମନାଯାଉଥିବା 'କବୀରା ଜବ ହମ ପୈଦା ହୁଏ' ଦୋହାକୁ ଟେକ ପୂର୍ବରେ ରଖାଯାଇଛି।
ଏହି ପାଠ ବିଷୟରେ
ରଚୟିତା: Sant Kabir · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th century, Varanasi
A mystic poet and weaver by trade from Varanasi, whose blunt, image-rich couplets (dohas) rejected ritualism and caste distinctions in favor of direct, formless (nirguna) devotion. His verses are revered across Hindu, Sikh (many appear in the Guru Granth Sahib), and Sufi-influenced traditions alike.
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ଶରୀରକୁ ବସ୍ତ୍ରର ରୂପକ
'ଚଦରିଆ' (ପତଳା ବସ୍ତ୍ର) ମାନବ ଶରୀରର ପ୍ରତିନିଧି; ଏହା ଆଠଟି ପଦ୍ମ (ଅଷ୍ଟବିଧ ପ୍ରକୃତି ବା ଚକ୍ର) ଏବଂ ପଞ୍ଚମହାଭୂତ (ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଆକାଶ) ରେ ବୁଣା ହୋଇଥିବା ବୋଲି ବିବେଚିତ। 'ନଅ-ଦଶ ମାସ' ଗର୍ଭରେ ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ସମୟ ସୂଚାଏ, ଏବଂ 'ମୂର୍ଖ ଏହାକୁ ମଇଳା କଲା' ପଙ୍କ୍ତି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଅଜ୍ଞାନ ସାଂସାରିକ ଆସକ୍ତିରେ ଶରୀରକୁ କଳଙ୍କିତ କରେ।
ରଙ୍ଗରେଜ ରୂପେ ଈଶ୍ବର
ବସ୍ତ୍ରକୁ 'ରଙ୍ଗରେଜ' ଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କରିବା ପଦଟି ଶରୀରକୁ ଦିବ୍ୟ ସତ୍ତାକୁ ସମର୍ପଣର ପ୍ରତୀକ। ସେ ଏହାକୁ ଗାଢ଼ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ କରନ୍ତି; ସେ ରଙ୍ଗ ପ୍ରେମ, ଭକ୍ତି ଓ ତ୍ୟାଗର ରଙ୍ଗ — ଈଶ୍ବରକୃପାରେ ଘଟୁଥିବା ଚରମ ରୂପାନ୍ତର।
ଶରୀରକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିବା ସନ୍ଥମାନେ
ଭଜନଟି ଧ୍ରୁବ, ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ସୁଦାମା ଓ ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ଏହି ଶରୀର-ବସ୍ତ୍ରକୁ ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭାବେ ପରିଧାନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ରୂପେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରେ। ଧ୍ରୁବ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅଚଳ ଭକ୍ତ ଥିଲେ; ସୁଦାମା ଅତି ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ରହିଥିଲେ; ଶୁକଦେବ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଋଷି ଥିଲେ। କବୀର କୁହନ୍ତି ଯେ ସେ ଯେପରି ପାଇଥିଲେ ସେପରି ହିଁ ଏହାକୁ ରଖିଥିଲେ, ଅର୍ଥାତ୍ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବେ ଈଶ୍ବରଙ୍କୁ ଫେରାଇଥିଲେ।
ଆରମ୍ଭିକ ଦୋହାର ଅର୍ଥ
'ମୁଁ ଜନ୍ମ ହେବା ବେଳେ ଜଗତ ହସିଲା, ମୁଁ କାନ୍ଦିଲି।' କବୀରଙ୍କର ବୋଲି ଲୋକପ୍ରିୟ ଏହି ଦୋହାକୁ ଏଠାରେ 'ଚଦରିଆ' ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରସ୍ତାବନା ଭାବେ ଗାଯାଏ। ଏହା ଜନ୍ମ ସମୟର ସାଂସାରିକ ଆନନ୍ଦ ଏବଂ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରୁଥିବା ଆତ୍ମାର ଦୁଃଖକୁ ତୁଳନା କରେ। ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେଉଛି ଏଭଳି ଜୀବନଯାପନ, ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ସମୟରେ ଆତ୍ମା ହସେ ଓ ଜଗତ କାନ୍ଦେ — ଅନନ୍ତ ପାଇଁ ବଞ୍ଚିତ ଜୀବନ।
ଗଠନ ଓ ଟେକ
ଭଜନଟି 'ଚଦରିଆ ଝୀନି ରେ ଝୀନି, ରାମ ନାମ ରସ ଭୀନି' (ବସ୍ତ୍ର ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ, ରାମନାମର ସାରରେ ଭିଜା) ଟେକ ଚାରିପାଖେ ଗଠିତ। ଏହି ପୁନରାବୃତ୍ତି ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଈଶ୍ବରଙ୍କ ନିରନ୍ତର ସ୍ମରଣ ଶରୀରକୁ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେମରେ ଭିଜା ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ପରି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ହାଲୁକା ରଖେ।
ବିଷୟ ଅନୁସାରେ ବ୍ରାଉଜ୍ କରନ୍ତୁ
Rama
ହନୁମାନଙ୍କ ଶୀଘ୍ର ରକ୍ଷାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରୁଥିବା ଏକ ଭକ୍ତିମୟ ସ୍ତୋତ୍ର, ତୁଳସୀଦାସଙ୍କ ରଚିତ, ସାହସ, ବାଧା ଦୂର ଓ କଷ୍ଟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ପାଠ କରାଯାଏ।
ଗୋସ୍ୱାମୀ ତୁଲସୀଦାସ ରଚିତ ତେତାଳିଶ ପଦର ଅବଧୀ ସ୍ତୋତ୍ର (ଦୋହାରେ ଘେରି ହୋଇଥିବା ଚାଳିଶ ଚୌପାଇ), ଭଗବାନ ହନୁମାନଙ୍କ ବଳ, ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିର ପ୍ରଶଂସା କରେ; ସାହସ ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପାଠ କରାଯାଏ।
ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ଏକ ହିନ୍ଦୀ ଚାଳିଶା: ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଓ କର୍ମ, ତାଙ୍କ ନାମର କୃପା, ଏବଂ ଭକ୍ତି ସହ ପାଠ କରୁଥିବାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତ ଆଶୀର୍ବାଦ।
ଆଠ ଶ୍ଲୋକ ଏବଂ ଏକ ସମାପ୍ତି ଫଳଶ୍ଲୋକ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ରୂପେ ତାଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ନାମ ତାଲିକାବଦ୍ଧ କରି ସମ୍ମାନିତ କରେ, ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ ପାଠ କରାଯାଏ।
କବୀର ପନ୍ଥ ରୁ ଅଧିକ
ସବୁ ଦେଖନ୍ତୁକବୀରଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ନିର୍ଗୁଣ ପଦ, ଯେଉଁଥିରେ ଆତ୍ମା ନିଜକୁ ଯୁଗଯୁଗାନ୍ତର ଯୋଗୀ କହେ, ଯେ ଆସେ ନାହିଁ ଯାଏ ନାହିଁ, ସର୍ବତ୍ର ଅଛି ଏବଂ ନିଜ କୁଟୀରରେ ସହଜ ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଖେଳେ।
କବୀରଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ଛୋଟ ପଦ, ଯାହା ରାମ, ଗୋବିନ୍ଦ, ହରି ନାମ ଗାଇବାକୁ କହେ, କାରଣ ଏଥିରେ ଜପ-ତପ ଲାଗେ ନାହିଁ ଖର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ଏବଂ ଯେଉଁ ମୁହଁରେ ରାମ ନାହିଁ ତାହା ଧୂଳିରେ ଭରା।
କବୀରଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ନିର୍ଗୁଣ ପଦ, ଯାହା ଆତ୍ମା ରୂପୀ ହଂସକୁ ସେହି ଦେଶକୁ ଯିବାକୁ ଡାକେ ଯେଉଁଠି ପ୍ରିୟତମ ବାସ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠି ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକିତ।
କବୀରଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ନିର୍ଗୁଣ ପଦ, ଯେଉଁଥିରେ ଗାୟକ କହେ ସେ ଭିତରେ ବାସ କରୁଥିବା ପ୍ରିୟତମଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ମସ୍ତ, ତେଣୁ ଚତୁରତା, ଅପେକ୍ଷା କିମ୍ବା ଦୁନିଆର ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ସହ ତାର କୌଣସି କାମ ନାହିଁ।
କବୀରଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ନିର୍ଗୁଣ ପଦ, ଯାହା ମାଳବା ଓ ଉତ୍ତର ଭାରତର ଗାୟନ-ପରମ୍ପରାରେ ଗାଯାଏ। ବିବାହ ଓ ଅନ୍ତିମ ଯାତ୍ରାର ଏକ ଦୃଶ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ପଚରାଯାଏ ଯେ ନଗରୀକୁ କିଏ ଲୁଟିଲା, ଆଉ ଉତ୍ତର ମିଳେ ଯେ ଜଗତ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଛିଣ୍ଡିଗଲା।
କବୀରଙ୍କ ନାମରେ ପ୍ରଚଳିତ ନିର୍ଗୁଣ ପଦ, ଯାହା ଫକିରୀର ସରଳ ଜୀବନର ମହିମା ଗାଏ: ରାମ-ଭଜନର ସୁଖ ଧନୀପଣରେ ମିଳେ ନାହିଁ ଏବଂ ସାହେବ ସନ୍ତୋଷରେ ମିଳନ୍ତି।
ସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ