ઝીણી ઝીણી બીની ચદરિયા
આ કબીરની એક પ્રસિદ્ધ ભજન છે, જેમાં શરીરને એક ઝીણી ચદર (કપડું) તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે અને તેના દ્વારા આધ્યાત્મિક સત્યો સમજાવવામાં આવ્યા છે.
શ્લોકો
અત્યંત પાતળી અને સુંદર રીતે વણાયેલી ચાદર.
શ્લોક 1
આ ચાદર કોના તાણાથી અને કોના ભરણીથી વણાઈ છે? કયા તારથી આ ચાદર વણાઈ છે?
શ્લોક 2
ઈડા અને પિંગળા તાણા અને ભરણી છે, અને સુષુમ્ના તારથી આ ચાદર વણાઈ છે.
શ્લોક 3
આઠ કમળની પાંખડીઓનો ચરખો ફરે છે, પાંચ તત્વો અને ત્રણ ગુણોથી આ ચાદર વણાઈ છે.
શ્લોક 4
શ્વાસથી સીવાય છે, દસ મહિના લાગે છે, ઠોક-ઠોક કરીને આ ચાદર વણાઈ છે.
શ્લોક 5
તે ચાદરને દેવ, મનુષ્ય અને મુનિઓએ ઓઢી, પણ ઓઢીને તેને મેલી કરી દીધી.
શ્લોક 6
દાસ કબીરે જતન કરીને ઓઢી, અને જેવી હતી તેવી જ રાખી દીધી.
શ્લોક 7
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
દરરોજ અથવા શુભ તિથિઓ પર
બ્રહ્મ મુહૂર્ત (સવારે 4 થી 6) અથવા સંધ્યા વેળા
ઘીનો દીવો, ધૂપ, તાજાં ફૂલો અને નૈવેદ્ય
- માનસિક શાંતિ, આધ્યાત્મિક પ્રગતિ અને સકારાત્મક ઊર્જા
પૃષ્ઠભૂમિ
આ પદ કબીરને આરોપિત છે, જે 15મી સદીના રહસ્યવાદી કવિ હતા અને ઉત્તર ભારતની સંત પરંપરાના કેન્દ્રમાં છે. આ ભક્તિ આંદોલન ધાર્મિક લેબલોથી પર, ઈશ્વરના પ્રત્યક્ષ અનુભવ પર ભાર મૂકે છે. આ પદો ઘણીવાર ભજન (ભક્તિગીત) તરીકે ગાવામાં આવે છે અને શરીરને વણાતા કપડાના રૂપકથી વર્ણવે છે, તથા આંતરિક શિસ્ત દ્વારા તેને શુદ્ધ કરવાની આધ્યાત્મિક યાત્રાનું વર્ણન કરે છે. કબીરની વાણી ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ, બીજક અને કબીર ગ્રંથાવલીમાં સચવાયેલી છે. કવિતા કોશ આ પદને તેમના ભજનો, એટલે કે ભક્તિગીતોમાં, પોતાના અલગ વિભાગમાં યાદીબદ્ધ કરે છે. આ પદમાં છ પદ-બંધ છે, અને છપાયેલા તથા ગાવામાં આવતા રૂપો વચ્ચે શબ્દોમાં થોડો ફેર છે.
આ પાઠ વિશે
રચયિતા: Sant Kabir · Medieval Nirguna Bhakti Poet-Saint · 15th century, Varanasi
A mystic poet and weaver by trade from Varanasi, whose blunt, image-rich couplets (dohas) rejected ritualism and caste distinctions in favor of direct, formless (nirguna) devotion. His verses are revered across Hindu, Sikh (many appear in the Guru Granth Sahib), and Sufi-influenced traditions alike.
શું તમે જાણો છો?
વણાટનું રૂપક
કબીર માનવ શરીર અને આધ્યાત્મિક માર્ગની રચનાનું વર્ણન કરવા માટે ઝીણી ચાદર વણવાની છબી વાપરે છે. વણાટયંત્રનો દરેક ભાગ, એટલે કે તાણો, પેટો અને દોરો, કોઈ ઊંડા બ્રહ્માંડીય કે યોગિક સિદ્ધાંતનું પ્રતીક છે.
યોગિક શરીરરચના
તાણો (તાના) અને ભરણી (ભરની) ને ઇડા અને પિંગલા સાથે ઓળખવામાં આવે છે, એટલે કે કરોડરજ્જુની બંને બાજુએ વહેતી બે સૂક્ષ્મ ઊર્જા-નાડીઓ. દોરો પોતે સુષુમ્ના છે, મધ્ય નાડી જેમાંથી આધ્યાત્મિક ઊર્જા ઊર્ધ્વગામી થાય છે, જે યોગ પરંપરાનો મૂળ ખ્યાલ છે.
બ્રહ્માંડીય ઘટકો
ચરખો આઠ પાંખડીવાળા કમળ પર ફરે છે (જે આઠ ચક્રો અથવા હૃદયના આધ્યાત્મિક કેન્દ્રનું પ્રતીક છે), અને ચાદર પાંચ તત્ત્વો (પંચ તત્ત્વ: પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ) તથા ત્રણ ગુણો (પ્રકૃતિના ગુણો: શુદ્ધતા, આવેગ, જડતા) થી વણાયેલી છે. આ શરીરને બ્રહ્માંડના સૂક્ષ્મ રૂપ તરીકે દર્શાવે છે.
ગર્ભધારણ અને જન્મ
ચોથા પદમાં ચાદર વણાતા અને ઘાટ આપવા ઠોકાતા દસ મહિના લાગે છે, જે માનવ ગર્ભાવસ્થાના દસ મહિના અને ગર્ભમાં શરીરની રચનાનો સીધો ઉલ્લેખ છે. કબીર પોતાના આધ્યાત્મિક ઉપદેશને જન્મની ભૌતિક વાસ્તવિકતામાં સ્થાપિત કરે છે.
સૌએ પહેરી, એકે શુદ્ધ રાખી
દેવતા (સુર), મનુષ્ય (નર) અને મુનિઓ (મુનિ) સૌએ આ ચાદર પહેરી છે, પણ આસક્તિથી તેને મેલી કરી દીધી. કબીર, જે પોતાને સેવક કહે છે, તેને એટલી કાળજીથી પહેરે છે કે જેવી આપવામાં આવી હતી તેવી જ પાછી સોંપે છે, એ અહંકાર કે મલિનતા વિના શરીરમાં જીવવાનું રૂપક છે.