De verlichting van de Boeddha onder de Bodhiboom
de strijd met Mara en de ontdekking van de vier edele waarheden
Dit artikel vertelt het traditionele verhaal van de verlichting van de Boeddha onder de Bodhiboom in Bodh Gaya, waarin hij vastbesloten was om niet op te staan tot hij de waarheid vond, de demon Mara hem probeerde te verleiden en te laten schrikken, en hij in de nacht van zijn ontwaken de vier edele waarheden realiseerde.
Op een dag, nadat de prins Siddhartha Gautama zijn paleis, zijn vrouw en zijn jonge zoon had verlaten om de oorzaak van het lijden in de wereld te zoeken, zette hij zich onder een grote boom in Bodh Gaya (in het huidige India). Hij nam een plechtig besluit: hij zou niet opstaan totdat hij de waarheid over het leven en de dood had gevonden. Zelfs als zijn huid zou verdrogen en zijn botten zouden vergaan, zou hij blijven zitten tot hij het ontwaken had bereikt. Dit was geen gewone meditatie; het was een laatste, alles-of-niets-poging om de diepste vragen van het bestaan te beantwoorden.
Toen de demon Mara, de heerser van verlangen en dood, merkte wat Siddhartha van plan was, werd hij ongerust. Mara wilde niet dat iemand de waarheid zou vinden, want dan zou zijn macht over de wereld afnemen. Daarom probeerde hij Siddhartha eerst te verleiden. Hij zond zijn drie prachtige dochters om Siddhartha met dans, muziek en schoonheid van zijn meditatie af te brengen. Maar Siddhartha, die alle verlangens al had losgelaten, bleef onbewogen. Hij zag de dochters van Mara als vergankelijke vormen, zonder blijvende waarde.
Mara werd woedend en veranderde van tactiek. Hij riep een angstaanjagend leger van demonen op, dat met pijlen, stenen, vuur en overstromingen op Siddhartha afkwam. Maar Siddhartha bleef kalm onder de boom. Hij raakte de aarde met zijn rechterhand aan en riep de aarde als getuige aan van zijn vele goede daden in vorige levens. De aarde daverde en de aanval van Mara stortte in elkaar. De demonen vluchtten, en Mara gaf zich gewonnen.
Toen de rust was teruggekeerd, viel de avond. Siddhartha zat diep in meditatie, en zijn geest werd steeds helderder. In de eerste nachtwake (de avonduren) zag hij zijn eigen vele vorige levens in detail, alsof hij een film van zijn geboorten en wedergeboorten bekeek. Hij begreep hoe oorzaken en gevolgen, karma genoemd, van het ene leven naar het andere leiden. In de tweede nachtwake (rond middernacht) zag hij het hele proces van geboorte, dood en wedergeboorte van alle wezens. Hij begreep dat alle wezens lijden omdat ze vasthouden aan wat vergankelijk is.
In de derde nachtwake, vlak voor zonsopgang, bereikte Siddhartha de diepste waarheid. Hij zag de vier edele waarheden helder voor zich: (1) er is lijden in het leven, (2) de oorzaak van dit lijden is verlangen en hechting, (3) het is mogelijk om het lijden te stoppen, en (4) er is een pad dat leidt naar het einde van het lijden – het achtvoudige pad van juist inzicht, juiste intentie, juiste spraak, juist handelen, juist levensonderhoud, juiste inspanning, juiste aandacht en juiste concentratie. Met dit inzicht verdween alle onwetendheid uit zijn geest, en hij werd een Boeddha, een 'Ontwaakte'.
De zon kwam op boven Bodh Gaya, en Siddhartha opende zijn ogen. Hij was niet langer een zoekende prins; hij was een volkomen verlichte leraar. De boom waaronder hij zat, wordt sindsdien de Bodhiboom genoemd, en de plek is een van de heiligste bedevaartsoorden voor boeddhisten én hindoes. In sommige overleveringen wordt verteld dat de aarde bloemen liet regenen en dat de hemel zich verheugde. Maar de essentie is dat de Boeddha, na zijn ontwaken, enkele weken in stilte bleef zitten, genietend van de vrede van de bevrijding, voordat hij besloot zijn inzicht met anderen te delen.
Het verhaal van de verlichting onder de Bodhiboom wordt in vele culturen en talen verteld, met kleine variaties. Sommige versies noemen dat Mara Siddhartha ook met twijfel en angst probeerde te verleiden, andere benadrukken de rol van de aardgodin. Maar in alle versies blijft de kern hetzelfde: een menselijke wezen, door vastberadenheid en meditatie, overwon alle innerlijke en uiterlijke obstakels en vond de waarheid die hem bevrijdde van het lijden.
Wist je dat?
De onwrikbare gelofte
Siddhartha Gautama zwoer dat hij niet zou opstaan, zelfs niet als zijn huid zou verdrogen en zijn botten zouden vergaan, tot hij de waarheid over leven en dood had gevonden. Dit was geen gewone meditatie, maar een alles-of-niets-poging die zijn vastberadenheid tot het uiterste dreef.
De aarde als getuige
Toen demon Mara met een angstaanjagend leger aanviel, raakte Siddhartha met zijn rechterhand de grond aan en riep de aarde aan als getuige van zijn goede daden in vorige levens. De aarde daverde, de aanval stortte in en Mara gaf zich gewonnen – een gebaar dat nog steeds wordt nagebootst in boeddhistische beelden.
Drie nachtwakes naar ontwaken
In de eerste wake (avond) zag Siddhartha al zijn vorige levens; in de tweede (middernacht) begreep hij de cyclus van geboorte, dood en wedergeboorte van alle wezens. Pas in de derde wake, vlak voor zonsopgang, realiseerde hij de vier edele waarheden en werd hij een Boeddha – een ‘Ontwaakte’.
De vier edele waarheden in één inzicht
(1) er is lijden, (2) de oorzaak is verlangen en hechting, (3) lijden kan stoppen, en (4) het achtvoudige pad leidt ernaartoe. Dit pad omvat juist inzicht, intentie, spraak, handelen, levensonderhoud, inspanning, aandacht en concentratie – een compleet stappenplan naar bevrijding.
De Bodhiboom als heilige plek
De boom waaronder de Boeddha zat, staat in Bodh Gaya (India) en is een van de heiligste bedevaartsoorden voor zowel boeddhisten als hindoes. Na zijn ontwaken bleef de Boeddha er nog weken in stilte zitten, genietend van de vrede van de bevrijding, voordat hij zijn inzicht met anderen deelde.
Buddha
Meer van Boeddhisme
Verbonden Leringen
Dezelfde leer, weerklinkend in verschillende tradities