বুদ্ধৰ বোধি গছৰ তলত জ্ঞান লাভ

শাক্যমুনি সিদ্ধাৰ্থ গৌতমে দীর্ঘকাল ধৰি সত্যৰ সন্ধানত ভ্রমণ কৰি থাকি শেষত বোধগয়াৰ এখন পবিত্র বোধন গছৰ তলত ধ্যানত বহিল। তেওঁৰ মনত দৃঢ় সংকল্প জন্মিল – যেতিয়ালৈকে তেওঁ জ্ঞান লাভ নকৰে, তেতিয়ালৈকে এই ঠাইৰ পৰা নুঠিব। তেওঁ এই স্থানক নিজৰ তপস্যাৰ বাবে বাছি লৈছিল কাৰণ ই শান্ত আৰু নিৰিবিলি আছিল। তেওঁৰ আগৰ চেষ্টাবোৰত সফলতা নাছিল, কিন্তু এইবাৰ তেওঁ সম্পূর্ণ একাগ্রতাৰে নিজৰ লক্ষ্যত পৌঁছাবলৈ সংকল্প কৰিলে।

সেই সময়তে মাৰ নামৰ এজন দানৱে তেওঁৰ ধ্যান ভংগ কৰিবলৈ আহিল। মাৰ হৈছে কামনা, মোহ আৰু মৃত্যুৰ প্রতীক। তেওঁ সিদ্ধাৰ্থক ভয় দেখুৱাবলৈ চেষ্টা কৰিলে – প্রচণ্ড ঝড়, বজ্রপাত, আৰু ভয়ংকৰ দানৱ-দৈত্যৰ সৈন্যবল লৈ তেওঁক আক্ৰমণ কৰিলে। কিন্তু সিদ্ধাৰ্থৰ মন বিচলিত নহ'ল। তেওঁ মাৰৰ সকলো প্ৰলোভনক অতিক্রম কৰি স্থিৰ থাকিল। মাৰে তেওঁক ৰাজ্য, সম্পদ, আৰু সুন্দৰী নাৰীৰ প্ৰলোভন দেখুৱালে, কিন্তু সিদ্ধার্থই সেই সকলো ত্যাগ কৰি আগলৈ আগবাঢ়িল। মাৰে তেওঁৰ পূৰ্বৰ তপস্যাৰ ফলস্বরূপ পুণ্যৰ অধিকাৰী হোৱাৰ দাবী কৰিলে, কিন্তু সিদ্ধার্থই পৃথিৱীখনক সাক্ষী হিচাপে মাতিলে। পৃথিৱী দেৱীয়ে তেওঁৰ সপক্ষে সাক্ষ্য দিলে, আৰু মাৰ নিজৰ পৰাজয় স্বীকাৰ কৰি পলাই গ'ল।

মাৰৰ পৰাজয়ৰ পাছত সিদ্ধার্থই গভীৰ ধ্যানত মগ্ন হ'ল। তেওঁৰ ধ্যানৰ প্ৰথম প্রহৰত তেওঁ নিজৰ পূৰ্বজন্মবোৰৰ স্মৃতি লাভ কৰিলে। তেওঁ দেখিলে যে তেওঁ কিমান জন্ম ধৰি জন্ম-মৃত্যুৰ চক্ৰত ঘূৰি ফুৰিছিল। দ্বিতীয় প্রহৰত তেওঁ সকলো প্ৰাণীৰ জন্ম-মৃত্যুৰ কাৰণ আৰু তাৰ পৰা মুক্তিৰ পথ উপলব্ধি কৰিলে। তেওঁ বুজিলে যে সকলে প্ৰাণী সেইবোৰৰ কৰ্মৰ ফলত সুখ-দুখ লাভ কৰে। তৃতীয় প্রহৰত তেওঁৰ জ্ঞান সম্পূর্ণ হৈ উঠিল। তেওঁ চাৰি আৰ্য সত্য (Four Noble Truths) উপলব্ধি কৰিলে: (১) জীৱনত দুখ আছে, (২) দুখৰ কাৰণ হৈছে তৃষ্ণা বা আসক্তি, (৩) দুখৰ পৰা মুক্তি সম্ভৱ, (৪) আৰু মুক্তিৰ বাবে আছে আঠগুণী পথ (Eightfold Path)। এই চাৰি সত্যৰ সম্পূর্ণ জ্ঞান লাভ কৰিয়েই সিদ্ধার্থ গৌতম বুদ্ধ হৈ পৰিল।

সেই ৰাতি তেওঁ জ্ঞানৰ পোহৰত নিজকে আৰু সমগ্ৰ জগতক নতুন দৃষ্টিৰে দেখিলে। তেওঁ বুজিলে যে জন্ম-মৃত্যুৰ চক্ৰৰ পৰা মুক্তি পোৱাৰ উপায় হৈছে এই আঠগুণী পথত চলা। তেওঁৰ মনত এনে এটা শান্তি আৰু কৰুণাৰ ভাৱ উপজিল যিটো আগতে কেতিয়াও অনুভৱ কৰা নাছিল। বুদ্ধ হৈ তেওঁ প্ৰথমে কিয়নাম যে তেওঁৰ জ্ঞান কাৰো কামত নাহিব, এই কথা ভাবি কিছু সময় নিৰুৎসাহ হৈছিল। কিন্তু ব্ৰহ্মা সনৎকুমাৰে তেওঁৰ আগত আহি প্ৰাৰ্থনা কৰিলে যে এই জ্ঞান পৃথিৱীৰ কল্যাণৰ বাবে প্ৰচাৰ কৰিব লাগে। তেওঁৰ কৰুণাৰ বশৱৰ্তী হৈ বুদ্ধই তেওঁৰ জ্ঞান প্ৰচাৰ কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত ল'লে।

এই ঘটনা বোধগয়াৰ বোধি গছৰ তলত সংঘটিত হৈছিল আৰু ইয়াৰ পাছতেই বুদ্ধই সাৰনাথত প্ৰথম ধৰ্মচক্র প্ৰবৰ্তন কৰি তেওঁৰ পাঁচজন পূৰ্বৰ সহচৰক ধৰ্মোপদেশ দিছিল। বুদ্ধৰ এই জ্ঞান লাভৰ কাহিনী বৌদ্ধ ধৰ্মৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা হিচাপে গণ্য কৰা হয়। বহু বৌদ্ধ আৰু হিন্দু পৰম্পৰাত এই স্থানক তীর্থস্থান হিচাপে সন্মান কৰা হয়। বোধি গছক আজিও পবিত্র বুলি গণ্য কৰা হয়, আৰু প্ৰতি বছৰে হাজাৰ হাজাৰ ভক্তই তাত পূজা-অৰ্চনা কৰিবলৈ যায়।