Kudalasangama

De naam van Kudalasangama draagt zelf zijn betekenis: Kudala betekent „ontmoeting” of „samenvoeging”, en Sangama betekent „samenvloeiing”, zodat de naam van de plek letterlijk „de ontmoeting van de ontmoeting” luidt — een dubbele nadruk op samenkomst, die de Lingayat-traditie passend acht voor een plek waar twee rivieren, de jeugd en de ouderdom van een toegewijde, en uiteindelijk de toegewijde en het goddelijke één na één samenkomen. Basavanna’s eigen meest gekoesterde titel voor God, Kudalasangamadeva, „de Heer van Kudalasangama”, is rechtstreeks aan deze plaatsnaam ontleend.

Hij verschijnt als de slotregel van de handtekening, de Ankita, van bijna elke Vachana die hij in zijn leven componeerde.

Waar de rivieren Krishna en Malaprabha samenkomen in het district Bagalkot in Karnataka, is de plaats Kudalasangama („de ontmoeting van de wateren”) al lang heilig voor de Shiva-verering. De Sangameshwara-tempel, een centrum van shaivitische geleerdheid die waarschijnlijk verbonden is met de Lakulisha-Pashupata-traditie, dateert eeuwen vóór Basavanna’s eigen tijd. Het Basava Puranam (canto 1), het dertiende-eeuwse Telugu-epos van Palkuriki Somanatha dat nog steeds het voornaamste hagiografische verslag van zijn leven is, vermeldt dat Basavanna zelf als jonge man twaalf jaar in deze zelfde tempel studeerde, lang voordat de hervormingen en onrust van zijn latere jaren in Basavakalyan begonnen. Zijn terugkeer naar Kudalasangama aan het einde van zijn leven was in die zin geen aankomst op een nieuwe plek, maar een terugkeer naar precies de grond waarop zijn eigen weg voor het eerst was gevormd.

Naar deze samenvloeiing trok Basavanna zich in zijn laatste jaren terug, na de maatschappelijke onrust die volgde op de hervormingen van de Anubhava Mantapa in Basavakalyan. Het Basava Puranam en de ruime Vachana-literatuur die de Sharana’s nalieten, zien deze terugtrekking niet als een vlucht voor mislukking, maar als een bewust sluiten van de cirkel: de hervormer die zijn volwassen jaren had besteed aan het opbouwen van een nieuwe, radicaal egalitaire religieuze gemeenschap, die kastenonderscheid verwierp en erop stond dat de eigen arbeid van iedere toegewijde zelf een vorm van verering was, keerde aan het eind terug naar de stille tempel waar zijn eigen vorming als toegewijde was begonnen.

De Lingayat-traditie houdt vol dat Basavanna rond 1196 in Kudalasangama Aikya bereikte, de geestelijke vereniging met Shiva. Aikya is in het Lingayat-begrip niet de dood in de gangbare zin. Het is een terugvloeien van het wezen van de toegewijde in het goddelijke, waarvan het nooit werkelijk gescheiden was — dezelfde eenheid waarop de eigen geestelijke praktijk van iedere Lingayat, gecentreerd rond de Ishtalinga die op het lichaam wordt gedragen, zich gedurende een heel leven richt. Het zesfasige Shatsthala-pad dat de Lingayat-leer uitstippelt, noemt deze versmelting, Aikya, als de laatste en hoogste fase. Het Aikya Mantapa van de plek herdenkt die gebeurtenis en staat vandaag als het geestelijke tegenstuk van de institutionele erfenis van Basavakalyan: de ene plek markeert waar de beweging in de wereld werd opgebouwd, de andere waar haar stichter erachter terugkeerde naar de bron.

Wat Kudalasangama zowel tot startpunt als tot bestemming in Basavanna’s leven kan maken, is de Lingayat-praktijk van de Ishtalinga: de kleine, persoonlijke linga die elke ingewijde Lingayat op het lichaam draagt, in plaats van alleen een vaste tempel te bezoeken. Deze praktijk, die Basavanna zelf onderwees en leefde, betekende dat de aanwezigheid van Shiva nooit tot één enkel heiligdom beperkt was, ook Sangameshwara niet. Toewijding kon met de gelovige meereizen waar het leven hem ook bracht. Een man die deze draagbare, altijd aanwezige toewijding onderwees, koos toch ervoor om aan het eind van zijn leven lichamelijk terug te keren naar één bepaalde samenvloeiing. De Lingayat-traditie ziet hierin geen tegenspraak. Zij onderstreept juist dat sommige plaatsen, hoe onnodig ze in beginsel ook voor de toewijding mogen zijn, toch een bijzondere dichtheid van betekenis bezitten, opgebouwd uit een leven van terugkeren.

Vandaag functioneert Kudalasangama als het belangrijkste bedevaarts- en institutionele centrum van de Lingayat-gemeenschap. Het biedt onderdak aan de jaarlijkse Basava Jayanti-viering, die Basavanna’s geboorte herdenkt, en aan een modern cultureel en herdenkingscomplex dat naast zijn oude tempel staat. Dit weerspiegelt de erkenning door Karnataka van Basavanna als een grondlegger van de sociale en literaire geschiedenis van de staat, niet alleen van de religieuze. Zijn Vachana’s worden nog steeds gelezen als baanbrekende vroege Kannada-literatuur, los van hun devotionele inhoud.

Voor Lingayats is een bezoek hier rechtstreeks verbonden met de volledige boog van Basavanna’s eigen leven. Die loopt van de jonge leerling die voor het eerst in de tempel van Sangameshwara leerde, via de hervormer wiens leer in Basavakalyan een hele gemeenschap hertekende, tot de toegewijde die, volgens het Lingayat-begrip, aan het eind hierheen terugkeerde om één te worden met wat hij zijn hele leven anderen had aangewezen. Pelgrims die vandaag dezelfde samenvloeiing bewandelen, volgen in werkelijke zin dezelfde boog in het klein — zij komen als leerlingen van een leer die Basavanna achterliet, en vertrekken, al is het maar kort, met een gevoel van de eenheid waarin zijn eigen leven tot rust kwam. Die cirkel, geopend door de komst van een leerling en gesloten door de terugkeer van een stichter, is wat Kudalasangama elke pelgrim die vandaag dezelfde reis maakt blijft aanbieden.