ଇନ୍ଦିରା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କଥା (ପିତୃ ପକ୍ଷ / ଆଶ୍ୱିନ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷ)

ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ଓ ପଦ୍ମପୁରାଣରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରନ୍ତି:

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ:

ପଢ଼ିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ପାଠକମାନଙ୍କ ପାଇଁ: ପଦ୍ମପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡ (ଉପସଂହାର ଖଣ୍ଡ) ରେ, ଏନ. ଏ. ଦେଶପାଣ୍ଡେଙ୍କ ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦ ଅନୁସାରେ, ଏହି ଏକାଦଶୀ ଅଧ୍ୟାୟ ୫୮ରେ କୁହାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ମାହିଷ୍ମତୀର ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ ପାଖକୁ ଦେବର୍ଷି ନାରଦଙ୍କ ଆଗମନର କଥା କହନ୍ତି। ସଂସ୍କରଣ ଓ ଅନୁବାଦ ଅନୁସାରେ ଅଧ୍ୟାୟ ସଂଖ୍ୟା ଭିନ୍ନ ହୋଇପାରେ, ତେଣୁ ଏହାକୁ କେବଳ ସେହି ଅନୁବାଦ ପାଇଁ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ଭାବେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ।

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ମାହିଷ୍ମତୀ ନଗରୀରେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ରାଜତ୍ୱ କରୁଥିଲେ। ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତ ଏବଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ରାଜା ଥିଲେ।

ଦିନେ ଦେବର୍ଷି ନାରଦ ବୀଣା ବଜାଇ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ ରାଜସଭାକୁ ଆସିଲେ। ରାଜା ମୁନିଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।

ନାରଦ ଜୀ କହିଲେ:

ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ପଚାରିଲେ:

ନାରଦ ଜୀ କହିଲେ:

ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଇନ୍ଦିରା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତର ବିଧି ପଚାରିଲେ।

ନାରଦ ଜୀ ବିଧି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ:

1. 1.ଦଶମୀ ନିୟମ: ଦଶମୀ ଦିନ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ପିତୃଗଣଙ୍କ ତର୍ପଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ସରଳ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।
2. 2.ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ: ଏକାଦଶୀ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି ଶାଳଗ୍ରାମ ରୂପୀ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ତୁଳସୀ ସହିତ ପୂଜା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ପିତୃଗଣଙ୍କ ନିମିତ୍ତ କଳା ତିଳ ଓ ଜଳ ସହିତ ଗମ୍ଭୀର ପିତୃ ତର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
3. 3.ବ୍ରତ ସମର୍ପଣ (ପୁଣ୍ୟ-ଅର୍ପଣ): ଗମ୍ଭୀର ଭାବେ ଘୋଷଣା କରନ୍ତୁ:

1. 4.ରାତ୍ରି ଜାଗରଣ: ରାତ୍ରିରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପାବନ ନାମର କୀର୍ତ୍ତନ କରି ଜାଗ୍ରତ ରୁହନ୍ତୁ।

ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ନାରଦଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପାଳନ କଲେ। ଆଶ୍ୱିନ କୃଷ୍ଣ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ରାଜା, ତାଙ୍କ ରାଣୀମାନେ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ କଠୋର ଉପବାସ କଲେ, ଶାଳଗ୍ରାମ ଭଗବାନଙ୍କ ପୂଜା କଲେ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ ପିତାଙ୍କୁ ସମର୍ପଣ କଲେ।

ପ୍ରାର୍ଥନା ସମାପ୍ତ ହେବା ମାତ୍ରେ ଆକାଶରୁ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା ହେଲା!

ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କ ପିତା ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ରୂପରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ହଳଦିଆ ରେଶମୀ ବସ୍ତ୍ର ପରିହିତ ଓ ଦିବ୍ୟ ରତ୍ନମୟ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ।

ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରା ଏକ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ (ବିମାନ) ରେ ଆରୋହଣ କରି ପିତା ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ:

ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ବହୁ ବର୍ଷ ଧର୍ମପୂର୍ବକ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ ଏବଂ ଜୀବନ ଶେଷରେ ରାଜପରିବାର ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠ ଗମନ କଲେ।

1. 1.ପିତୃ ପକ୍ଷର ମୁକ୍ତି: ୧୬ ଦିନର ପିତୃ କାଳରେ ଦିବଙ୍ଗତ ଆତ୍ମାମାନଙ୍କୁ କର୍ମଜନିତ ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାର ସର୍ବାଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଉପବାସ।
2. 2.ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା: ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ କ୍ଷୀର, ମଧୁ ଓ ଗଙ୍ଗାଜଳ ସହିତ ଅଭିଷେକ କରି ତାଜା ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।
3. 3.ତିଳ ତର୍ପଣ ଓ ଅନ୍ନ ଦାନ: ପିତୃଗଣଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ଜଳ ଓ କଳା ତିଳ (ତିଳ-ଜଳ) ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଗାଈ, କାଉ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାନ୍ତୁ।
4. 4.ଦ୍ୱାଦଶୀ ପାରଣ: ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନ ପ୍ରଭାତରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଭାତ ଭୋଜନ ଅର୍ପଣ କରି ଶୀଘ୍ର ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରନ୍ତୁ।

ଦଶମୀର ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ଗୃହସ୍ଥ ପରିବାରର ମନ୍ଦିରରେ ବା ନଦୀ-ତଟରେ ସଙ୍କଳ୍ପ ନିଅନ୍ତି, ଯେଥିରେ ଇନ୍ଦିରା ଏକାଦଶୀର ନାମ ଉଚ୍ଚାରିତ ହୁଏ, ଯେଉଁ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସେହି ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ ହୁଏ, ଏବଂ ପାରଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ବିଚ୍ୟୁତି ବିନା ବ୍ରତ ପାଳନର ସଂକଳ୍ପ ହୁଏ। ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ ଏକ ସାଧାରଣ ସଂଯମର ଦିନକୁ ଏକ ବିଧିବଦ୍ଧ ସମର୍ପଣରେ ପରିଣତ କରେ, ଯାହା ଶାସ୍ତ୍ରାନୁସାରେ ଯମଲୋକରେ ଥିବା ଆତ୍ମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିପାରେ; ନାରଦ ଜୀ ରାଜାଙ୍କୁ କହନ୍ତି ଯେ ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପ ବିନା ବ୍ରତ କେବଳ ତପସ୍ୟା ରହେ, ସମର୍ପଣ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଦଶମୀର ଭୋଜନ, ଏକାଦଶୀର ଉପବାସ ଏବଂ ଶାଳଗ୍ରାମ ପୂଜା, ତିନୋଟିର ନିଜ ନିଜ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଅଛି। ଦଶମୀର ଏକ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯାହାଫଳରେ ଶରୀର ଏକାଦଶୀରେ ଲଘୁ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଏକାଦଶୀ ପୂଜା ପ୍ରଭାତରେ କରିବା ଉତ୍ତମ, ଏବଂ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୁନଃ ଯେତେବେଳେ ପରିବାର ତର୍ପଣ ଓ ରାତ୍ରି ଜପ-ଜାଗରଣ ପାଇଁ ଏକତ୍ର ହୁଏ। ନାରଦ ଜୀ ସାବଧାନ କରନ୍ତି ଯେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟର ବାହାରେ ବ୍ରତ ଓ ପୂଜା କଲେ ସେହି ପୁଣ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ଯାହା ଯମଲୋକରେ ଅପେକ୍ଷାରତ ପୂର୍ବପୁରୁଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିବା କଥା।

ଇନ୍ଦିରା ଏକାଦଶୀ ଧନ ବା ସନ୍ତାନର ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଉଥିବା ଏକାଦଶୀଗୁଡ଼ିକରୁ ଭିନ୍ନ ଏକ ଶିକ୍ଷା ବହନ କରେ: ଏହା କହେ ଯେ ଜୀବିତ ସନ୍ତାନର ଦିବଙ୍ଗତ ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ଏକ ଋଣ ଅଛି, ଏବଂ ସଠିକ ଭାବେ ସମର୍ପିତ ଭକ୍ତି ଜୀବିତ ଓ ମୃତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ସୀମା ପାର କରିପାରେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ କୁହନ୍ତି ଯେ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରସେନଙ୍କ ବ୍ରତ କେବଳ ଅମୂର୍ତ୍ତ ଭାବେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ନଥିଲା; ସଙ୍କଳ୍ପ, ତର୍ପଣ ଓ ଜପ-ଜାଗରଣର ରାତ୍ରି ମାଧ୍ୟମରେ ତାହାର ସମଗ୍ର ପୁଣ୍ୟ ଗୋଟିଏ ପୀଡ଼ିତ ଆତ୍ମା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ତାହା ତାଙ୍କ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲା। ଏହି କଥା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବ୍ରତଧାରୀଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରାଏ ଯେ ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ସଂଯମ, ଯଦି ସ୍ପଷ୍ଟ ସଙ୍କଳ୍ପ ସହିତ ସମର୍ପିତ ହୁଏ, ତାହା ହୁଏତ ସେହି ବସ୍ତୁ ହୋଇପାରେ ଯାହାକୁ କୌଣସି ପୂର୍ବପୁରୁଷ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।