ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କ ଉଦାସୀ

'ଉଦାସୀ' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ବିରକ୍ତି' ବା 'ବିଚ୍ଛେଦ', କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଥିଲା ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଯାତ୍ରା। ସେ ପ୍ରାୟ ୧୫୦୦ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ପରେ ଚାରୋଟି ବୃହତ ଉଦାସୀ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଭାରତ, ତିବ୍ବତ, ମକ୍କା ଓ ବଗଦାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା।

ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କ ସହ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସାଥୀ ଥିଲେ ମର୍ଦାନା, ଜଣେ ମୁସଲମାନ ରବାବ୍ ବାଦକ। ସେ ରବାବ (ଏକ ତାରଯୁକ୍ତ ବାଦ୍ୟ) ବଜାଇ ଗୁରୁଙ୍କ ଭଜନ ସହ ଯୋଗ ଦେଉଥିଲେ, ଯାହା ଶିଖ କୀର୍ତ୍ତନ ପରମ୍ପରାର ମୂଳଦୁଆ ପାଲଟିଥିଲା।

ଗୁରୁ ନାନକ ହରିଦ୍ବାରରେ ହିନ୍ଦୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ପାଣି ଛାଡ଼ିବାର ଦେଖି ପଚାରିଲେ, 'ତୁମେ ପୂର୍ବକୁ ପାଣି କାହିଁକି ଛାଡ଼ୁଛ?' ସେମାନେ କହିଲେ ଯେ ଏହା ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ। ଗୁରୁ ତାଙ୍କୁ ବୁଝାଇଲେ ଯେ ପାଣି ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଯିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ ତଳକୁ ଯାଏ, ତେଣୁ ଏହା ଅର୍ଥହୀନ। ଏହା କର୍ମକାଣ୍ଡ ଉପରେ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟଙ୍ଗ ଥିଲା।

ଗୁରୁ ନାନକ ମକ୍କାରେ କାବା ମନ୍ଦିର ନିକଟରେ ଶୋଇଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ପାଦ କାବା ଆଡ଼କୁ ଥିଲା। ଜଣେ ମୁଲ୍ଲା ଏହାକୁ ଅପମାନଜନକ ମଣି ତାଙ୍କ ପାଦ ଘୁଞ୍ଚାଇବାକୁ କହିଲେ। ଗୁରୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ମୋ ପାଦ ଯେଉଁ ଦିଗରେ ନ ଥାଏ ସେଠାକୁ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦିଅ, କାରଣ ଈଶ୍ୱର ସବୁ ଦିଗରେ ଅଛନ୍ତି।' ଏହା ଦର୍ଶାଏ ଯେ ଈଶ୍ୱର କୌଣସି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସ୍ଥାନରେ ସୀମିତ ନୁହଁନ୍ତି।

ପ୍ରଥମ ଉଦାସୀ ପୂର୍ବ ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତ, ଦ୍ବିତୀୟ ଉଦାସୀ ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ତୃତୀୟ ଉଦାସୀ କାଶ୍ମୀର, ତିବ୍ବତ ଓ ମକ୍କା, ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଉଦାସୀ ବଗଦାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିଲା। ଏହି ଯାତ୍ରାଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ଗୁରୁ ନାନକ ହିନ୍ଦୁ, ମୁସଲମାନ ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଲୋକଙ୍କୁ ଏକ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ସନ୍ଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଶିଖ ଧର୍ମର ମୂଳମନ୍ତ୍ର ପାଲଟିଥିଲା।