අරඤ්ඤ ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම කතාව, ජාතක එකතුවේ අංක 348, සැවැත්නුවර ළඟ ජේතවනාරාමයේ වැඩවසමින් සිටිය දී ය. මෙයට අවස්ථාව වූයේ, ලෞකික, ඉදිරිපත්වන ස්ත්‍රියකගේ ආකර්ෂණීයත්වයෙන් මුළාවට පත්ව, තම ප්‍රතිඥාවන්හි නොසන්සුන් වූ තරුණ භික්ෂුවක සිද්ධියයි. නොපරික්ෂිත හදවතක් එතරම් පහසුවෙන් කැළඹිය හැකි ආකාරය දැක, බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන් කලකට පෙර යුගයක වන ආශ්‍රමයක් වෙත ගෙනගියේය, එහි පියෙකුගේ ඉවසීම්මත් ප්‍රඥාව එකම උගුලෙන් වරක් පුතෙකුව බේරාගත් බවයි.

බ්‍රහ්මදත්ත බරණැස පාලනය කරන දිනවල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, එම නගරයේ බ්‍රාහ්මණ පවුලක උපන් සේක. ඔහු තක්ෂිලාවට ගොස් එහි උගන්වන සියලු ශාස්ත්‍ර ප්‍රගුණ කර, ආපසු ගෙදරට ගොස්, විවාහ වී, කල් යතම පියෙකු බවට පත් විය. ඔහුගේ බිරිඳ මිය ගිය විට, එම අහිමිවීම, ගෘහස්ථ ජීවිතයට තවම ඔහු මත තිබූ යමක් ලිහුවේය. නැවත විවාහ වීම හෝ ශෝකයට ගිලීම වෙනුවට, ඔහු ලෞකික බන්ධනයන්ගේ දුබල, වෙනස්වන ස්වභාවය දෙස බලා, ඒවා ඉවතලීමට අධිෂ්ඨාන කර ගත්තේය. ඔහු තම කුඩා පුතාව රැගෙන, තාපසයෙකු ලෙස ජීවත්වීම සඳහා හිමාලය වාරිමාර්ග භූමිය කරා ගමන් කළේය.

හිමාලය පර්වත ගැඹුරේ, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ දියඇල්ලක් ළඟ කොළ ආශ්‍රමයක් ගොඩනඟා, යාග ගින්න රැක බලා ගනිමින්, වනපලතුරු එකතු කරමින්, උසස් ඥානයන් ලබන තුරු භාවනාව කරමින්, තාපස ජීවිතයට සෙව්වේය. ඔහුගේ පුතා එම ආශ්‍රමයේම සම්පූර්ණයෙන් හැදී වැඩුණේය. ළමයා කිසි දිනක නගරයක් දැක නැත, කිසි අමුත්තෙකු සමඟ කතා කර නැත, වෙළඳපොළ, අබරණ හෝ ස්ත්‍රීන්ගේ සමාගම ගැන කිසිවක් දැන නැත. ඔහුගේ දිනවල කාලය ජලය රැගෙනවීම, ගින්න දැවීම හා තම පියා භාවනා කරන අතරතුර නිශ්ශබ්දව වාඩි වී සිටීම සඳහා ගතවිය. ඔහු තෘප්තිමත්ව, විනයගරුකව, තමාට හුරුපුරුදු වන වනවැට මාර්ග ඉක්බිති වෙනත් ජීවන ආකාරයක් ඇති බවක් තවම නොදැන සිටියේය.

පදිංචි දේශයේ දාරයේ, ආක්‍රමණකාරී කණ්ඩායමක් මායිම් ගම්මානයකට පහර දී, එහි ජනයා විසුරුවා හැරියේය. පලා ගියවුන් අතරින්, එක් තරුණියක් එම කැලඹීමෙන් කිසි ස්ථිර දිශාවකින් තොරව දිව ගියාය, ගැඹුරට වනයට ගමන් කරමින්, වෙහෙසට ගොස් හෝ ගිහින් නොදැන, ආශ්‍රමයට යන මාර්ගයට ළඟා විය. ඇය එය සෙවීමට කිසි දිනක අදහස් නොකළාය; ඇය හුදෙක් අනතුරෙන් පලා ගියාය. එහෙත් එහි ඇගේ පැමිණීම, වසර ගණනාවක් ශාන්තියක් හැරෙන්වට කිසිවක් නොදැනුණු ගෘහස්ථ ජීවිතයක් කලබල කරන්නට ළඟා විය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ එම දින ගැඹුරු වනයේ මූල හා පලතුරු එකතු කරමින් ගිහින් සිටියේය. ස්ත්‍රිය ආශ්‍රමයේ දාරයේ පෙනී සිටි විට, ඔහුගේ පුතා ඇතුවූ එකම ස්ථානයේ තනියම සිටියේය, ඇය අකටයුත්තක වුවද තවම විශ්මිත ලෙස අලංකාර විය. ළමයාට කිසිවෙකුව නොදැකගත හැකි බව අපේක්ෂිතව තිබූ තැන, දැන් සජීවී අමුත්තියක් විය, සිනා වෙමින්, මිහිරිව කතා කරමින්, ඔහුගේ ජීවිතයේ කිසි දිනක නොදුටු අනුරූපයක් රැගෙන. සංකුතුකත්වය ඉක්මනින් ආකර්ෂණය බවට හැරුණි, ආකර්ෂණය, ඔහුට නමක් හෝ ඊට ප්‍රතිවාදීභාවයක් නැති හැඟීමක් බවට හැරුණි.

ස්ත්‍රිය, තම සංයමය ආපසු ලබාගෙන, ළමයාගේ කලබලය තුළ, ප්‍රතිඋපකාරයක් වෙනුවට අවස්ථාවක් දුටුවාය. ඇය ගම්මානය ගැන, එහි පහසුකම් හා සුඛ විඳීම් ගැන කතා කර, ඔහුව, තාපස ජීවිතයේ දළ රෙද්ද හා අළු හැරදමා, ඇය සමඟ යෑමට පෙළඹවූවාය. ඇගේ වදනෙහි යමක්, නොපරික්ෂිත තරුණයාට උණක් මෙන් පහර දුන්නේය. ඔහුට එයට විරුද්ධ වීමට සංයමයක රාමුවක් තිබුණේ නැත, හුදෙක් වචනයක් නැතිව එසේ අතුරුදන් විය නොහැකි බවක ස්වල්ප හැඟීමක් තිබිණි. ඔහු තම පියාගේ අවසරය ගැනීමට යන අතරතුර, වනයේ දාරයේ රැඳී සිටින ලෙස ඇයගෙන් ඉඳුරු ඉල්ලා සිටියේය, ඇය තම සාර්ථකත්වයට විශ්වාසයෙන් එකඟ විය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ආශ්‍රමයට ආපසු පැමිණෙද්දී, කිසිවක් තිබිය යුතු ආකාරයට නැති බව ඔහුට එසැණින්ම පෙනුණි. යාග ගින්න නොරැක පාහේ නිවී තිබුණි, ජල භාජන හිස් ව තිබුණි, ඔහුගේ පුතා තම සාමාන්‍ය කටයුතු කිසිවකින් නියැළී සිටියේ නැත. ඔහු ළමයාව වෙනම වාඩි වී, ඔහුගේ සාමාන්‍ය ශාන්තභාවයට එතරම් වෙනස් නොසන්සුන්, කලබලකාරී මුහුණකින් වනමාර්ගය දෙසට බලා සිටියහ දුටුවේය. තම පුතාගේ හැම මනෝභාවයක්ම වසර ගණනාවක් කියවූ පියෙකුට, ඔහුට සම්පූර්ණයෙන් නව දෙයකින් කැළඹුණු සිතක ලකුණු හඳුනාගැනීමට එක් බැල්මක් පමණක් ඇවැසි විය.

මැඩින්, කිසි චෝදනාවක් නොමැතිව, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ කුමක් සිදු වී ඇත්දැයි ඇසීවූ සේක. තවම ව්‍යාකූල වූ තරුණයා, ස්ත්‍රියක් ආ බවත්, ඇය වෙනස් ජීවිතයක් ගැන කතා කළ බවත්, තමාට දැන් තමා අයිති කුමකටද, විශ්වාස කළ යුත්තේ කවුරුන්ද යයි නොදන්නා බවත් පිළිගත්තේය. ඔහුගේ ව්‍යාකූලත්වයේ, ඔහු තම පියාට ප්‍රශ්නය පැහැදිලිව ඉදිරිපත් කළේය: රැකගත යුතු සහබදු කවුරුන්ද, හුදෙක් විනාශය වෙත ගෙනයන අය කවුරුන්ද යයි ඔහු දැනගන්නේ කෙසේ ද? එය යෑමට අවසර ඉල්ලීමක් නොව, තමා සෑමවිටම සම්පූර්ණයෙන් විශ්වාස කළ එකම පුද්ගලයාගෙන් මඟපෙන්වීම සඳහා සැබෑ ආයාචනාවක් විය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, කෝපයෙන් නොව, තම පුතා මුහුණදෙන දේ නියත ලෙසම තේරුම්ගත් ආචාර්යවරයෙකුගේ සැලකිල්ලෙන්, ගාථාවකින් ඔහුට පිළිතුරු දුන්නේය. සැබෑ මිතුරෙකු, ඔහු පැවසීය, තම විශ්වාසය දිනාගත හැකි, තම ආදරය ආපසු දිය හැකි, තම වදනට විශ්වාසයෙන් සිටින, ඉවසීමෙන් සිටින, කිසි විටෙකත් සිතින්, වදනින් හෝ ක්‍රියාවෙන් වරද නොකරන කෙනෙකි. එවන් කෙනෙකු, වරක් සොයාගත් විට, ළඟින් තබාගෙන ජීවිතකාලයක් මිතුරෙකු ලෙස ආදරයෙන් සිටිය යුතුය. එහෙත් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනත් ආකාරයකු කෙනෙකු ද ඇත, වෙනස්වනසුලූ, වෙනස් වන, කැළඹුණු සිතක් තම අවධානය මාරු කරන ආකාරයටම, තම පක්ෂපාතීත්වය මාරු කරන අයෙකි, එක් මොහොතක උණුසුම පිරිනමා, ඊළඟ මොහොතේ එය හැරදමමින්.

මෙම වෙනස පැහැදිලි නොවිකාර කිරීම පිණිස, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විශ්වාසදායක නොවන ආකාරය, ගසක් මුදුනේ ඇති වනරිඳුන් මෙන් විස්තර කළේය, සැමවිටම අත්තෙන් අත්තට පැනෙමින්, කිසි දිනක ස්ථාවර නොවෙමින්, කිසි එක් ස්ථානයකට හෝ පුද්ගලයෙකුට ස්ථිර ඇලීමක් කිරීමට නොහැකිව. ඔහු තම පුතාට පැහැදිලිව පැවසීවූයේ, එවන් ස්වභාවයක් ඇති ජනයා වෙත තම හදවත නැමීම, ඔවුන් මුලින් කෙතරම් ආකර්ෂණීය ලෙස පෙනුනත්, නොකරන්නැයි කියන, ඒවා සමඟ කිසි කල් පැවතිය හැකි දෙයක් ගොඩනඟාගත නොහැකි බැවින්. එම ස්ත්‍රිය පෙන්වූ උණුසුම, හරියටම මෙම ආකාරයේ ක්ෂණික, පාදකයක් නැති දෙයක් විය, මොහොතකට දීප්තිමත් වී පසුව පහව ගිය, එය විශ්වාස කළ ඕනෑම කෙනෙකුට හුදෙක් ව්‍යාකූලත්වයත් හානියත් ඉතිරි කරමින්.

ගාථා, හඳුනාගැනීමේ බලයෙන් තරුණයාට පහර දුන්නේය. ඔහු, මුලින්ම දුටුවාසේ, තමාට හැඟුණේ ආදරය හෝ මිත්‍රත්වය නොව, ස්ථිර දෙයක් ලෙස වරදවා වටහාගත් ක්ෂණික කැළඹීමක් බව දුටුවේය. ලජ්ජාවත් සහනයත් එකට ළඟා විය. ඔහු තම පියාගේ පා වඳිමින්, තම මූර්ඛත්වය පිළිගෙන, ඔහු එතරම් ළඟින් හැරදැමීමට සමීප වූ විනයට ආපසු එන්නට අවසර ඉල්ලා සිටියේය. ඔහුගේ පියාගේ ප්‍රතිචාරයේ කිසි දරුණුකමක් තිබුණේ නැත, හුදෙක් නිහඬ පිළිගැනීමක් පමණි, දෙදෙනාම, වනයේ දාරයේ ස්ත්‍රිය කිසි දිනක පැමිණියේ නැතසේම, තම අභ්‍යාසයේ ජීවිතය යාත්‍රා කළහ.

තම සිත ආයෙත් සන්සුන් වීමෙන්, තරුණයා නව බරපතලකමින් භාවනාවට ආපසු හැරිණි, හුදෙක් අවනතවීමක් පමණක් නොව, තම පියා ඔහුට පෙන්වූ අනතුරු ගැන සැබවින්ම පැහැදී. කල් යතම, ස්ථිර පුහුණුව මගින්, පියාත් පුතාත් දෙදෙනාම ගැඹුරු ධ්‍යාන සමාධියක් වැඩූහ, මෙම කතාව කියන්නේ, ඔවුන් මරණින් මතු, උසස් දිව්‍ය තලයක් වූ බ්‍රහ්ම ලෝකයේ, ජීවිත අවසානය තෙක් නිසි ලෙස වැඩූ ගැඹුරු ධ්‍යාන සමාධියේ, ජ්‍යානයේ, ප්‍රතිඵලයක් ලෙස උපත ලැබූ බවයි.

කතාව නිමාකළ විට, වර්තමානයේ නොසන්සුන් තරුණ භික්ෂුවත් ඔහුව පෙළඹවූ ස්ත්‍රියත්, බොහෝ කලකට පෙර ආශ්‍රමයේ මෙම ම නාට්‍යය ක්‍රියාත්මක කළ එම ම ආත්ම දෙකම බවත්, ධර්මය අවසානයේ ග්‍රහණය ලබන තුරු පැරණි අනුභූතියෙන් නැවත ආකර්ෂණය වූ බවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කළ සේක. වනයේ ප්‍රඥාවන්ත තාපස පියා, බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක, එම පෙර උපතේ වෙනත් කිසිවෙකු නොව තමන්ම විය.

අරණ්‍ය ජාතකයෙන් ඉතිරිවන්නේ, ස්ත්‍රීන් හෝ ආශාව ගැන වූ අනතුරු ඇඟවීමක් නොව, ඕනෑම සහසම්බන්ධයක් සඳහා පරික්ෂාවකි: මෙම පුද්ගලයා ඔබ සමඟ සිතින්, වදනින් හා ක්‍රියාවෙන් විශ්වාසයෙන් සිටිනවාද, එසේ නැත්නම් ඔවුහු අත්තක් අතර වනරිඳෙකු මෙන්, වෙනස් යමක් මතු වනතුරු පමණක් උණුසුම් වෙමින් වෙනස් වෙනවාද? වන ආශ්‍රමය කලකට පෙර අතුරුදහන් වී ඇත, එහෙත් පියා තම පුතාට ඉදිරිපත් කළ ප්‍රශ්නය, හදිසි හැඟීමක මොහොතක, කාව විශ්වාස කළ යුතු දැයි තීරණය කළ යුතු වූ ඕනෑම කෙනෙකුට, දැන්ද එකල තරම්ම ප්‍රයෝජනවත් ලෙසම පැවතේ.