බාහිය ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙසාලිය අසල මහාවනයේ කූටාගාරශාලාවේ වැඩවසන සමයෙහි, ඉගැන්වීම පිළිගත් ලිච්ඡවි කුලයට අයත් (වෙසාලි ප්‍රදේශයේ පාලක ජනයා වූ) භක්තිමත් කුමාරයෙක් භික්ෂූන් තම නිවසට පැමිණවා ගෙන ඉමහත් ආචාරශීලීව සංග්‍රහ කළේය. පසුව, භික්ෂූහු එකිනෙකා අතර මෙසේ කතා කොට විස්මයට පත් වූහ: මෙතරම් ගෞරවනීය පුරුෂයෙක් තම බිරිඳට, සම්මතයට වඩා අයහපත් ලෙස ඇඳුම් හැඳ සිටින, තරබාරු කෙනියකට, මෙසේ භක්තිමත්ව සිටීම ආශ්චර්යයක් බව. ඔහුගේ තත්වයට අනුව ඔහුට වඩා පැසසුම් ලබන විවාහයක් ලැබිය හැකි විය. ඔවුන්ගේ විමතිය අසා ගත් බුදුරජාණන් වහන්සේ, මෙම ස්වාමිපුරුෂයා සහ බිරිඳ ජීවිත ගණනාවක් තිස්සේ එකිනෙකාට බැඳී සිටි බව ප්‍රකාශ කළ සේක. එම බන්ධනය කෙතරම් ගැඹුරට විහිදී ගියේදැයි පෙන්වීම සඳහා උන්වහන්සේ බහිය ජාතකය, පාලි ත්‍රිපිටකයේ 108 වැනි ජාතකය, විස්තර කළ සේක.

පෙරාතු කලක, බරණැස් නුවර බ්‍රහ්මදත්ත රජ කරන සමයේ, කුලියට සේවය කරන ගැමි කාන්තාවක් එක් දිනක රජගෙයි මළුව හරහා ගමන් කරන අතරතුර හදිසි ශාරීරික අවශ්‍යතාවකට මුහුණ දුන්නාය. එම අවස්ථාවේ ඇය ඉතාම සංවරව එය නිරාකරණය කළාය. ඇය තම වස්ත්‍රය යහපත් ලෙස රැක ගෙන, තම අවශ්‍යතාව ඉටු කරගෙන, කිසිවක් සිදු නොවූවාක් මෙන් සන්සුන්ව, හැකියෙන් හැකි ඉක්මනින් නැගී සිටියාය.

ඒ මොහොතේම රජතුමා රාජ මාලිගාවේ කවුළුවකින් බැහැර බලා සිටි අතර මුළු සිද්ධියම නිරීක්ෂණය කළේය. ඔහු එය නොසලකා හැරීම වෙනුවට, තමා දුටු දැයින් ස්වයං තර්කයක් ගොඩනඟා ගත්තේය. මෙතරම් අගෞරවජනක මොහොතක් පවා එවැනි සන්සුන් ගෞරවයෙන් හසුරුවන කාන්තාවක්, සැබෑ පිරිසිදුකමින් හා යහපත් සෞඛ්‍යයෙන් යුත් තැනැත්තියක් විය යුතුය යනුවෙන් ඔහු විනිශ්චය කළේය. එබඳු ගුණයන් බිරිඳක් සහ ඇය තුළින් උපදින දරුවන් තුළ වටිනා බැවින් ඔහු එසේ සිතුවේය.

රජතුමා විමසා බැලූ පසු එම කාන්තාව වෙනත් කිසිවකුට අයත් නොවූ බව තහවුරු විය. ඒ පිළිබඳ සෑහීමට පත් රජතුමා ඇය වෙත පණිවිඩයක් යවා, ඇය ඍජුවම රැජින පදවියට උසස් කළේය. උරුම තත්ත්වයක්, රූපශ්‍රීයක් හෝ වනයක් මත නොව, නිරීක්ෂණය කරන ලද එකම එක සංවරත්ව මොහොතක් මත පදනම් වූ වාසනාවේ සම්පූර්ණ පෙරළියක් එය විය.

කාලයක් ගතවෙත්ම රජතුමාට සහ නව රැජිනට පුත්‍රයෙක් ඇති විය. ඒ පුත්‍රයා වැඩී මුළු ලොවම පාමින් සේ පැවසෙන පාලනයක් සහිත චක්‍රවර්තියෙකු බිහි විය. රජතුමාගේ තර්කය මුළුමනින්ම සත්‍යවාදී බව මේ ප්‍රතිඵලයෙන් තහවුරු විය: ආගන්තුකියක අගෞරවජනක මොහොතක් සංවරව හසුරුවූ ආකාරයෙන් ඔහු අනුමාන කළ එම ගුණාංග, ඇය තුළින්, එක්තරා පාලනයක් සුවිශේෂී ලෙස මතකයේ රැඳෙන දරුවෙකුට සැබවින්ම උරුම වී තිබිණි.

මෙම අසිරිමත් වාසනා පෙරළිය සිදුවනු දැකගත් බෝධිසත්වයාණෝ, එම ජීවිතයේ රජු අසල ප්‍රාඡ්ඥ අමාත්‍යවරයෙකු ලෙස සේවය කරමින්, සිදුවූ දෑ පිළිබඳ තම මතය ප්‍රකාශ කළේය. අවධානයට ලක් නොවන වඩාත් කුඩා මොහොතවලදී පවා විශ්වාසවන්තව පවත්වන ලද නිසි හැසිරීම්, එහි නිහඬ විනය සඳහා සම්පූර්ණයෙන්ම සමානුපාතික ප්‍රතිඵල ලබා දෙයි. ස්වභාවයෙන්ම අනියම් බවට නැඹුරු වූවන් පවා පුහුණුව ප්‍රතික්ෂේප කරනවාට වඩා එය වැලඳගැනීම යහපත්ය. සංවරත්වයේ එක් මොහොතක්, නිසි දෑස මගින් නිරීක්ෂණය වූයේ නම්, ජීවිතයේ මුළු ගමන්මග වෙනස් කළ හැක.

ලිච්ඡවි කුමාරයාගේ භක්තිය ගැන තවමත් විමතියෙන් සිටි භික්ෂූන්ට සදාචාරයේ චරිත හඳුන්වා දෙමින් බුදුරජාණන් වහන්සේ තම දේශනය නිමා කළ සේක. වර්තමානයේ එම ස්වාමිපුරුෂයා සහ බිරිඳ, එම දුරස්ථ අතීත ජීවිතයේ එම ස්වාමිපුරුෂයා සහ බිරිඳම බවත්, නිරීක්ෂණශීලී රජු සහ ඔහු තෝරාගත් සංවර කාන්තාව අතර මුලින්ම ගොඩනැඟුණු බන්ධනය මගින් ඔවුන් ජීවිත ගණනාවක් තිස්සේ නැවත එකට ගෙනා බවත් උන්වහන්සේ පැවසූහ. ඔවුන්ගේ කතාවෙන් පාඩම උකහාගත් ප්‍රාඡ්ඥ අමාත්‍යවරයා තමා වූ බව බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රකාශ කළ සේක.

මෙම ජාතකයේ ගැඹුරු අරුත රජු පාහේ කිසිවකින් ගොඩනඟාගත් අනුමාන දාමය මත රැඳේ, එනම් නිහඬව හසුරුවන ලද එක් අසාමාන්‍ය නොවූ මොහොතක් මත. ඔහු රැජිනක් තෝරාගත්තේ රූපශ්‍රීය, වනය, හෝ පවුල් තත්ත්වය වැනි එවැනි තේරීම් සිදු කරන සාමාන්‍ය මිණුම් දඬුවලින් නොවේ. ඔහු අහම්බෙන් හසුවූ චරිතයේ සාක්ෂියක් මත තෝරාගත්තේය—ඔහුගේ වාසියට කිසිවෙකු විසින් සැලසුම් නොකළ, කිසිවෙකුට දීර්ඝ කාලයක් බොරුවට රඟදැක්විය නොහැකි මොහොතක. නිරීක්ෂණය කරනු ලබන බව කිසිවකු බලාපොරොත්තු නොවූ මොහොතවලදී අනපේක්ෂිතව හෙළි වූ චරිතය, හිතාමතා ඉදිරිපත් කරන ලද කිසිවකට වඩා නිරීක්ෂකයෙකුට ඔවුන් සැබවින්ම කවුරුන්දැයි පවසන බව මෙම ජාතකය යෝජනා කරයි.