වට්ටක ජාතකය

ජේතවනාරාමයේ දී බුදුරජාණන් වහන්සේ, සාවත්ථි නගරයේ ධනවත් භාණ්ඩාගාරිකයෙකුගේ පුත්‍රයා ගැන මෙම කථාව දේශනා කළ සේක. මේ තරුණයාගේ තමාගේම පැහැදිලි චින්තනය සහ සම්පත් භාවිත කිරීමේ නුවණ එක් කාලයක දී ඔහුගේ ජීවිතය බේරා ගත්තේය, ඔහු විසින් නොකළ වැරැද්දක් නිසා වැරදියට චෝදනා ලැබ මරණ දණ්ඩනයට මුහුණ දුන් විට ය. එම මාරාන්තික අන්තරාය යටතේ ඔහු පෙන්වූ නිසොල්මන් බව සහ ඔහුගේ සැලකිලිමත් චින්තනය අවසානයේ ඔහුට නිදහස ලබා දුන් ආකාරය, පසුව ඔහු ගිහිගෙය සම්පූර්ණයෙන් අත්හැර, භික්ෂු සංඝයාට ඇතුළත් වී, අර්හත් තත්ත්වයේ සම්පූර්ණ අවබෝධය ලබන්නට හේතු විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා මේ ශ්‍රාවකයා උපසම්පදාවට පෙර ම පෙන්වූ ප්‍රඥාව ගැන පුදුම වූ විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ මරණ තර්ජනය යටතේ එවැනි පැහැදිලි චින්තනය ඔහුට අලුත් නොවන බව වදාරා, දුරාතීත පෙර ජීවිතයක එම ගුණය ක්‍රියාත්මක වූ ආකාරය පෙන්වීමට පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 118 වන වට්ටක ජාතකය වදාළ සේක.

පුරාතන කාලයේ බාරාණසී නුවර බ්‍රහ්මදත්ත රජු රජ කළ සමයේ, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ වනයේ සිය ඥාතීන් අතර සැනසිලිමත්ව වාසය කරන වටු පක්ෂියෙකු ලෙස උපන් සේක. වැද්දෙකු එක්වරම වටුවන් බොහෝ දෙනෙකු ඇල්ලූ අතර, බෝධිසත්වයන් වහන්සේද ඇතුළුව, ඔවුන් ගැවසුණු කූඩුවලට ගෙනගොස් දැමූහ. වැද්දාගේ සිරිත වූයේ ඔහු ඇල්ලූ පක්ෂීන් පොහොසත් ධාන්‍යවලින් සහ ජලයෙන් පෝෂණය කර, මස් ප්‍රිය ගැනුම්කරුවන්ට හොඳ මිලට විකිණීමට තරම් තරබාර වන තුරු ය.

අනෙක් ඇල්ලූ වටුවෝ ආසාවෙන් ආහාර ගෙන දිනෙන් දින වඩාත් බර වූහ. නමුත් බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙස නිරීක්ෂණය කළ සේක. සාර්ථකව තරබාර වූ සෑම පක්ෂියෙකුටම සිදු වූයේ කුමක්දැයි එතුමෝ හොඳින් දුටහ: වැද්දා අත දමා, වඩාත් තරබාර එකා ගෙන, පසුබෑමකින් තොරව විකිණීමට හෝ මරා දැමීමට ය. එසේ ලබා දුන් ආහාරය කරුණාව නොව, තමන්ගේ ම ළඟා වන මරණයේ යාන්ත්‍රණය බව එතුමෝ වහාම අවබෝධ කර ගත්හ, එම කූඩුවේ තරබාර වීම වධ බිමට සූදානම් වීම බව ද දැන සිටියහ.

රටාව පැහැදිලිව දුටු බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, තමන් ගලවා ගැනීම සඳහා සැලසුම්සහගත ක්‍රමයක් තීරණය කළ සේක. වැද්දාගේ ආහාරයේ එක ධාන්‍ය ඇටයක්වත් ප්‍රතික්ෂේප කර, ජීවිතය ටික වේලාවක් රැක ගැනීමට පමණක් ප්‍රමාණවත් වතුර පානය කර, දිනෙන් දින තමන්ගේම ශරීරය ක්‍රමයෙන් ක්ෂය වීමට ඉඩ දුන් සේක. කාලයත් සමඟ එතුමෝ අස්ථි මත ඇඳුණු සම පමණක් වූහ, එතරම් කෙට්ටු හා අප්‍රිය වූ බැවින් කිසිම ගැනුම්කරුවෙකු ඔහු කැමති නොවීය.

තරබාර කළ පක්ෂීන් විකිණීමට වේලාව එළඹි විට, එක් පසු එක ගැනුම්කරුවෝ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ දෙස නැවත බැලීමකින් තොරව ගමන් කළහ, ඔහු ඉතා කෙට්ටු හා රෝගී වූ බැවින් එක් කාසියක්වත් වටින්නේ නැතැයි ඔවුන් සිතූහ. ඇතුළත් කූඩුව පරීක්ෂා කළ වැද්දා ම, මේ එක් වටුවා අස්ථි හා සම දක්වා අඩු වී ඇති බව දැක, විකිණීමට නුසුදුසු ය, භෝජනයට පවා වටිනාකමක් නැත යි තීරණය කළේය.

දැන් ඒ පක්ෂියා වටිනාකමක් නැතැයි තීරණය කළ බැවින්, වැද්දා බෝධිසත්වයන් වහන්සේ නොසැලකිලිමත්ව හසුරුවා, ඉතිරි තොගය වෙත අවධානය යොමු කරමින් ඔහුව ලිහිල්ව පහත තැබුවේය. ඒ ආරක්ෂාවක් නොමැති මොහොතේ, දුර්වල වුවත් ශරීරයෙන් තවමත් සම්පූර්ණ වූ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, ඔවුන්ගේ සැලකිලිමත් උපවාසය රැක ගත් ශක්තිය එක් රැස් කර, පියාපත් විහිදා, කිසිවෙකු නැවත අල්ලා ගැනීමට පෙර වනය දෙසට සෘජුව පියඹා ගියහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ, ඒ දුරාතීත ජීවිතයේ දී, තරබාර වීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමේ උපායෙන් මරණයෙන් ගැලවුණු වටුවා තමන් වහන්සේ ම බව භික්ෂූන්ට වදාරමින් දේශනාව අවසන් කළ සේක. එය, එම ජීවිතයේ දී, ඒ භාණ්ඩාගාරිකයාගේ පුත්‍රයා තම පැහැදිලි චින්තනයෙන් පීඩනය යටතේ මරණයෙන් ගැලවුණු ආකාරයට ම සමාන විය. වටුවා ආපසු පැමිණ සහචරයන්ට ප්‍රකාශ කළේ, ලබා දුන් දෙයක් විමසීමෙන් තොරව ම අනුභව කළ නොසිතන සත්වයා එයින් කිසිදු ලාභයක් නොලබන බවයි. සිතීම ම, අවශ්‍ය මොහොතේ පරිස්සමින් යොදවනු ලැබූ විට, මරණය සහ බන්ධනය යන දෙකෙන් ම ඔහුට නිදහස දිනා දුන්නේය.

මෙම ජාතකයේ ගැඹුරු කරුණ ඇත්තේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ විසඳුම කෙතරම් ප්‍රතිවිරෝධී ද යන්න තුළය. ඒ කූඩුවේ සෑම අනෙක් වටුවෙක්ම බඩගින්නේ සිටින පක්ෂියෙකුට ලබාගත හැකි එකම පැහැදිලි යහපත වූ, බහුල ආහාර, පසුපස හඹා ගියහ, එම හඹායාම ඔවුන් සෑම කෙනෙකුම වෙන වෙනම වධ බිමට යොමු කළේය. ආරක්ෂාවට වඩාත් සමාන පෙනුණු දෙය, එනම් ආහාර කිසි විටෙක හිඟ නොවූ කූඩුවක පිරුණු බඩ, ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පමණක් බෝධිසත්වයන් වහන්සේට, අනෙක් සියල්ලන් වටා ගිලී යමින් තිබූ ආශාවට දෘශ්‍ය නොවන සේක් වීමට හැකි විය. සත්වයෙකුගේ ආශාවන් ප්‍රයෝජනයට ගැනීම සඳහා විශේෂයෙන් ගොඩනඟන ලද උගුලෙන් පිටවීම, වඩාත් ප්‍රවේශමෙන් ආශා කිරීමෙන් නොව, ආශාව ම උගුලේ යාන්ත්‍රණය ලෙස හඳුනා ගැනීමෙන් පමණක් කළ හැකිය.