පලි නොගත් නාග රජු
සංඛපාල ජාතකය
නාගයන්ගේ රජෙකු, දහසය දඩයම්කරුවන්ගෙන් දණ්ඩනය හා ප්‍රසිද්ධ ඇදගෙන යෑම, කිසි විටෙකත් පළිගැනීමට තම බලය භාවිතා නොකර විඳදරාගනී, අවසානයේ අනාගතයෙකු ඔහුගේ නිදහස සඳහා ගෙවන තෙක්.
බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ම ගිහි අනුගාමිකයන් තුළ අගය කළ පොරොන්දුවක්
ජේතවනාරාමයේ දී, පුණ්‍ය දිනවල රැකියෙන රැකගත් විශේෂ ප්‍රතිඥා වන උපෝසථ සීලය විශ්වාසයෙන් රැකගත් ගිහි අනුගාමිකයන් ගැන බුදුරජාණන් වහන්සේ අනුමතියෙන් වදාළ සේක. ඔහුගේ භික්ෂූන්ට ඔහු වදාළේ, පැරණි දැනුමැති මිනිසුන්, ඔවුන් අතරින් කිසිවකු දරාගෙන සිටි ඕනෑම වෛභවයකට වඩා විශාල දෙයක් මේ එකම ප්‍රතිඥාව නොබිඳී රැකගැනීම පිණිස ඉඳිරියේ ත්‍යාග කර ඇති බවයි. එය සනාථ කිරීම පිණිස, ඉතා පැරණි යුගයක කතාව ඔහු වදාළ සේක.
තම පියා අත්හැර යන සිංහාසනයක් සඳහා හදාගත් කුමරෙක්
ඒ පැරණි යුගයේ, බෝධිසත්වයන් රාජගහයේ මගධ රජුගේ ප්‍රධාන අගබිසවගේ පුත්‍රයා වූ දුය්‍යෝධන ලෙස උපත ලැබූහ. තක්ෂිලාවේ අධ්‍යාපනය ලබා ගෙදර හැරී ආ ඔහුව, තම පියා තාපසයෙකුගේ ජීවිතයට පිවිසීමට පෙර සිංහාසනයට පැළඳවීය, මුලින්ම රාජ උද්‍යානයේ හා පසුව මහිංසක රටේ චන්දක පර්වතය ළඟ පත්‍ර කුටියක. එහි පියා ගැඹුරු ධ්‍යාන අවස්ථාවන් හා උපරි ඥාන වඩා ප්‍රවීණ වූහ.
නාගයෙකුගේ ඔටුන්න අපේක්ෂා කළ රජෙක්
රජු ලෙස, දුය්‍යෝධන නගරයේ දොරටු හතරේම දානශාලා ඉදි කර, ඔහුගේ දානගුණය නිසා ඉන්දියාව පුරා ප්‍රසිද්ධ විය. එහෙත් ඔහුගේ හදවත ඉලක්ක කළේ සදාකාලික මානව සිංහාසනයක් හෝ දෙවියන් අතර ප්‍රතිජනනයක් නොව, ජනප්‍රිය විශ්වාසයේ නාග දේවතාවූ රාජ්‍යයමය. මේ එකම අරමුණ ඉදිරියේ තබාගෙන ඔහු සදාචාර නියමය රැකගෙන, පුණ්‍ය දින පිළිපැද්දේය, ජීවිතයේ අවසානයේ ඔහු ප්‍රාර්ථනා කළාක් මෙන්ම ප්‍රතිජනනය ලැබීය, නාගයන්ගේ රජ වූ සංඛපාල ලෙසින්, සර්ප ස්වරූපයක් ගත හැකි නාගයෙකුට නිතර නාගරජ යයි කියනු ලැබෙයි.
තම ම විභූතියෙන් වෙහෙසට පත් නාගයෙක්
සංඛපාල, ඔහු ප්‍රාර්ථනා කළ එම රාජ්‍යයේදීම, සැබෑ තෘප්තියක් ඉතා අල්පයක් ලබන බව ඉතා ඉක්මනින් දුටුවේය. එහි ඉන්ද්‍රිය සුවයන් ඔහුට හිස් බවක් දැනුනි, ඒ වෙනුවට ඔහු අවසාන නිදහස වෙත වගාකළ හැකි මානව ප්‍රතිජනනයක් සඳහා ආශා කළේය. තම ජල යට මාළිගාවේ හැම අවධානයක් හරවාගැනීමෙන් වියදම් නොවී උපෝසථ සීලය රැකගැනීම පිණිස, ඔහු නාග ලෝකය හැර, සාමාන්‍ය සර්ප ස්වරූපයක් ගෙන, මානව ලෝකයේ වදුරු කූලියක ස්ථිරව, එහි ඔහුට කුමක් සිදු වුවද අහිංසාවේ තම ප්‍රතිඥාව රැකගැනීමට දැඩි ලෙස අධිෂ්ඨාන කරගෙන වැතිරෙයි.
කල්පිත සන්ත්‍රාසයකින් කරන ලද අල්ලා ගැනීම
මාංස සෙවීමෙන් සිටි දඩයම්කරුවන් දහසය දෙනෙකු, ඔහුව වදුරු කූලියේ ගැට ගැසී සිටිනු දුටු අතර, ඔහුගේ විශාලත්වයෙන් තැති ගත් ඔවුන්, ඔහුගේ ශරීරයේ වෙනස් ස්ථාන අටකට කණු ගසා, විවෘත තුවාල කළු වේවැල් සිලිටි කැබලි, කටුවලින් සමගින්, පිරවූහ. ඔහුව ඇදගෙන යෑම පිණිස ඔවුන් තුවාලවලින් ලණු එකා, ඔහුව ගම්වලින් ගමට ප්‍රදර්ශනයක් ලෙස ඇදගෙන යන අතර, ඔහුගේ හිස ඔසවා තබා ගැනීම පිණිස, ඔහුගේ නාසික සිදුරු ම සිහින් කණුවකින් විදුම්හ. මේ හැම මොහොතකම, සංඛපාල කිසි විටෙකත් ඔවුන්ට විරුද්ධව තම ඇස් විවෘත නොකළ, ක්‍රෝධය නැඟීමට ඉඩ නොදුන්, තම ශරීරයට වන කිසි තුවාලයක්, තම ප්‍රතිඥාවට තුවාලයක් නොවනු ඇතැයි දැඩි ලෙස අධිෂ්ඨාන කරගෙන.
අනාගතයෙකුගේ නිදහස සඳහා සම්පූර්ණයෙන් ගෙවූ භූමිහිමියෙක්
අලාර නම් ධනවත් භූමිහිමියෙක් මේ පෙළපාළියට මුණ ගැසී, එම දුක් විඳින සත්වයා නිදහස් කිරීමට චලිත විය. ඔහු දඩයම්කරුවන් දහසය දෙනාගෙන් එක් එක් අයට රන් කාසි අතකොටුවක් හා තම ම ගොනෙකු දී, ඔවුන්ගේ බිරින්දෑවරුන්ට ද ආභරණ ද සමගින්, කිසිවෙකුට ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැකි තරම් දරාගත් මුදලක් දුන්නේය. නිදහස් වූ විගසම, සංඛපාල ජලය දෙසට ලිස්සා, දෘෂ්ටියෙන් සැඟවී ගියේය.
ජලයට යටින් ගරුත්වයේ වසරක්
අසීම කෘතඥතාවයෙන් පිරුණු සංඛපාල, පසුව අලාරට පෙනී, ඔහුව ජලයට යට නාග ලෝකයට ගෙන ගියේය, අඹ වතු විසින් වටවූ රත්රන් හා නිල් මැණික් මාළිගාවකි. එහි නාග තරුණියන් තුන්සීයක් ඔහුව සැළකු අතර, පූර්ණ වසරක් දිව්‍ය සුඛයක් සියල්ලම ඔහුට ලබා දී තිබිණ. අලාර අවසානයේ රැඳී සිටීම වෙනුවට තාපසයෙකු වීමට කැමති බව තම ආගන්තුක සත්කාරයාට පැවසූ විට, සංඛපාල ඔහුව නිදහසේ යන්නට ඉඩ දුන්නේය, ඉදිරියේ ඇති වනවාසී ජීවිතයට අවශ්‍ය සියල්ලෙන් බරැති කරගෙන.
අවසානයේ මානව රජෙකු වෙත ගෙන ගිය ඉගැන්වීමක්
අලාර හිමාලය ප්‍රදේශයේ තාපස ජීවිතයට පිවිසී, ඔහුගේ ගමන බරණැස වෙත ළඟා වනතුරු දීර්ඝ කලක් තනිවම එහි වාසය කළේය. රජු, ඔහුගේ ගතියෙන් චලිත වී, ඔහුව මාළිගාවට ආරාධනා කළේය, එහි, පසුව ගාථාවලින් සටහන් කරන ලද සංවාදයක් තුළින්, අලාර සංඛපාලගේ අල්ලා ගැනීම හා ඉවසීම පිළිබඳ මුළු කතාවම පැවසීය. තම ත්‍රාසකාරකයන් එකම මොහොතකින් විනාශ කළ හැකි සත්වයෙකු තුළ එවැනි ගුණයක් දැකීම, ඔහුගේම හදවත පාරිශුද්ධ ජීවිතය වෙත මුලින්ම හරවා ලූයේ එයයි ඔහු පැහැදිලි කළේය.
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හෙළිදරව්ව
කාශ්‍යප මහතෙරුන් තාපසයෙකු වූ පියා ලෙසත්, ආනන්ද හිමියන් අලාරගේ වාර්තාව ඇසූ බරණැස් රජු ලෙසත්, ශාරීපුත්‍ර මහතෙරුන් අලාරම ලෙසත් නම් කිරීමෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉගැන්වීම අවසන් කළ සේක. තමාම, ඔහු හෙළි කළ සේක, දඬුවමෙන් තොරව ඉවසීම ඔහුගේ වේදනාවටත් ඔහුගේම සිංහාසනයටත් වඩා වැඩි කල් පැවති නාගරජ වූ සංඛපාලම ය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ 524 වැනි ජාතකය මේ කතාව මෙසේ වාර්තා කරයි.
කිසි අනතුරක් පැමිණීමට පෙර තෝරාගත් පොරොන්දුවක්
දඩයම්කරුවන්ගේ කල්පිත සන්ත්‍රාසය යටතේ සංඛපාලගේ ඉවසීම, ව්‍යසනයේ මොහොතේ ඇද ගන්නා ලද හදිසි ධෘතියේ ක්‍රියාවක් නොවීය; එය, කිසි දඩයම්කරුවෙකු ඔහුව ඒ වදුරු කූලියේ සොයාගැනීමට බොහෝ පෙරම රැකගැනීමට ඔහු අධිෂ්ඨාන කරගෙන සිටි පොරොන්දුවේ සෘජු අඛණ්ඩවීමකි. තම ම ජල යට රාජ්‍යයේ ආරක්ෂාවෙන් ඈත්ව, විවෘත බිමක නිරාවරණයව වැතිරීම ම, ඔහු අවධානය නොහරවා උපෝසථය රැකගැනීම පිණිස ගත් තෝරාගැනීමකි. එබැවින් පසුව ආ මුළු පරීක්ෂණයම, එය සැබෑ වීමට පෙරම, ඔහු මූලධර්මයක් ලෙස දැනටමත් පිළිගෙන තිබූ අවදානමකි.
ඔබ දැන සිටියාද?
සංඛපාල ජාතකය අංක 524 වන අතර, එකතුවේ දිගු කථා අතුරින් එකකි, එහි සංඛපාල-චරිය කරියාපිටකයේ ශීල (සදාචාරය) පරමිතාවේ ග්‍රන්ථානුකූල නිදර්ශනයක් ලෙස කෙලින්ම දක්නට ලැබේ — ජාතක අතර අඩුම ආරවුල් සහිත පරමිතා-ආරෝපණයන් අතුරින් එකකි.
සම්ප්‍රදාය පවසන්නේ බෝධිසත්වයා, සංඛපාල වීමට පෙර, තපස්වී ජීවිතය සඳහා තම සිංහාසනය ස්වේච්ඡාවෙන් අත්හැරි මගධයේ දුය්‍යෝධන නම් ධාර්මිෂ්ඨ මානව රජෙකු ව සිටි බවයි.
නාගයන් බෞද්ධ විශ්වදර්ශනයේ සුවිශේෂී ස්ථානයක් ගනී: අති බලවත් හා ධනවත්, මානව ස්වරූපයක් ගැනීමට හැකි, එහෙත් සර්ප ස්වරූපයේ රැඳී සිටින අතරතුර සම්පූර්ණ මුක්තිය ලබා ගැනීමට නොහැකි ලෙස සම්ප්‍රදායිකව සලකනු ලැබේ — සංඛපාල මානව ප්‍රතිජනනයක් සඳහා ආශා කළේ හරියටම මේ නිසාය.
වෙළෙන්දා අලාර සම්ප්‍රදායිකව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයන් අතුරින් එකකු වන සාරිපුත්ත සමඟ හඳුනා ගනු ලබන අතර, රාමු කථාවේ රජු උග්ගසේන ආනන්ද හා අනුරූප වේ.
මෙම කථාව බොහෝ විට 'නාග රජු' කථාවල ගැළපෙන කට්ටලයක් ලෙස චම්පෙය්‍ය ජාතකය සමඟ යුගල කරනු ලැබේ, දෙකම මානව වධකයන් අතින් සිරගත වීමේ අන්ත දුක් වේදනාව යටතේ ස්ථිර ගුණධර්මය නිරූපණය කරයි.
සීල (සදාචාරය) පිළිබඳ තවත් කථා
Buddha
බුදුදහම වෙතින් තවත්
සම්බන්ධිත ඉගැන්වීම්
එකම ඉගැන්වීම, විවිධ සම්ප්‍රදායන් හරහා ප්‍රතිධ්වනිත වේ