কাশী পঞ্চক্ৰোশী যাত্ৰা
বাৰাণসীৰ চিৰন্তন ৫০ মাইল পৱিত্ৰ পৰিক্ৰমা
কাশী পঞ্চক্ৰোশী যাত্ৰা স্কন্দ পুৰাণত বৰ্ণিত বাৰাণসীৰ ৫০ মাইল পৰিসীমাৰ ৫ দিনীয়া অত্যন্ত পৱিত্ৰ পৰিক্ৰমা। পাঁচটা পৱিত্ৰ ধাম স্পৰ্শ কৰি ভগৱান শিৱৰ কাশীক্ষেত্ৰ প্ৰদক্ষিণ কৰিলে পৰম মোক্ষ লাভ হয়।
দ্ৰুত ভক্তিমূলক পথ-নিৰ্দেশ (এক দৃষ্টিত)
- •ইয়াৰ স্বৰূপ: কাশী (অবিমুক্ত ক্ষেত্ৰ)ৰ বাহ্যিক ব্ৰহ্মাণ্ডীয় সীমা চিহ্নিত কৰা প্ৰায় ৫০ মাইল (প্ৰায় ৮০ কিলোমিটাৰ) দীঘল অতি প্ৰাচীন আৰু পবিত্ৰ পৰিক্ৰমা। স্কন্দ পুৰাণত বৰ্ণিত এই পথত খোজ কঢ়া ভগৱান শিৱৰ ত্ৰিশূলত ধাৰণ কৰি ৰখা সমগ্ৰ প্ৰকাশিত ব্ৰহ্মাণ্ডক প্ৰদক্ষিণ কৰাৰ সমতুল্য বুলি গণ্য কৰা হয়।
- •দৰ্শন আৰু জপৰ ফল: শাস্ত্ৰীয় ফলশ্ৰুতিৰ মতে, পঞ্চক্ৰোশী যাত্ৰা সম্পূৰ্ণ কৰিলে বহু জন্মৰ সঞ্চিত কৰ্ম ভস্ম হয়, জন্ম-মৃত্যুৰ চক্ৰৰ পৰা মুক্তি লাভ হয় আৰু শিৱলোকত স্থান লাভ হয়।
- •কেতিয়া যাব: অধিক মাস (মলমাস বা পুৰুষোত্তম মাস)ত এই যাত্ৰা সৰ্বাধিক পুণ্যপ্ৰদ বুলি গণ্য কৰা হয়। ইয়াৰ উপৰিও কাৰ্তিক মাস (অক্টোবৰ-নৱেম্বৰ), মহাশিৱৰাত্ৰি (ফেব্ৰুৱাৰী বা মাৰ্চ) আৰু বৈশাখ শুক্ল একাদশীৰ সময়ো অতি শুভ।
- •ক'ত: বাৰাণসী, উত্তৰ প্ৰদেশ, ভাৰত। পবিত্ৰ গংগা আৰু বৰুণা নদীৰ মাজত অৱস্থিত এই পৰিক্ৰমাৰ আৰম্ভ আৰু সমাপ্তি পৰম শ্মশান আৰু স্নানঘাট মণিকৰ্ণিকা ঘাটত হয়।
- •কেনেকৈ (বিধি আৰু নিয়ম):
- •সংকল্প: প্ৰথম দিনা মণিকৰ্ণিকা ঘাটত পবিত্ৰ স্নান কৰি, শ্ৰী কাশী বিশ্বনাথ, ঢুণ্ঢিৰাজ গণেশ আৰু মাতা অন্নপূৰ্ণাৰ সান্নিধ্যত সংকল্প গ্ৰহণ কৰি যাত্ৰা আৰম্ভ কৰা হয়।
- •খালি ভৰিৰে তীৰ্থযাত্ৰা: পৰম্পৰা অনুসৰি ইয়াক পদযাত্ৰা হিচাপে খালি ভৰিৰে, যানবাহনৰ সহায় নোলোৱাকৈ কৰা হয়; ব্ৰহ্মচৰ্য কঠোৰভাৱে পালন কৰা হয় আৰু মৌন অৱলম্বন কৰা অথবা 'ওঁ নমঃ শিৱায়' অবিৰাম জপ কৰা হয়।
- •পাঁচটা পবিত্ৰ ৰাতিৰ বিশ্ৰাম-স্থান, যাক পড়াও বোলে, আৰু সেইবোৰত ধৰ্মশালা নামৰ বিশ্ৰাম গৃহ আছে:
- 1.কৰ্দমেশ্বৰ, প্ৰায় ১৫ কিমি: কৰ্দম ঋষিৰ প্ৰাচীন তপোভূমি।
- 2.ভীমচণ্ডী, প্ৰায় ১৮ কিমি: ৰক্ষাকাৰী শক্তি ভীমচণ্ডী দেৱীৰ ধাম।
- 3.ৰামেশ্বৰ, প্ৰায় ২২ কিমি: বৰুণা নদীৰ তীৰত, য'ত পৰম্পৰা অনুসৰি শ্ৰীৰামে এটা শিৱলিংগ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল।
- 4.শিৱপুৰ, প্ৰায় ১৭ কিমি: পাঁচ পাণ্ডৱে প্ৰতিষ্ঠা কৰা পাঁচটা শিৱলিংগ।
- 5.কপিলধাৰা, প্ৰায় ১০ কিমি: কপিল মুনিৰ তীৰ্থ, পূৰ্বপুৰুষৰ তৰ্পণৰ বাবে এক স্থান।
- •পূৰ্ণাহুতি: পঞ্চম বা ষষ্ঠ দিনা মণিকৰ্ণিকা ঘাটলৈ উভতি আহি, লং বা মিঠাই অৰ্পণ কৰি বা যৱ-বীজ উৎসৰ্গ কৰি, শেষবাৰৰ বাবে স্নান কৰি, শ্ৰী বিশ্বনাথ আৰু সাক্ষী বিনায়ক — দিব্য সাক্ষী গণেশৰ আশীৰ্বাদ লোৱা হয়।
পৌৰাণিক উৎপত্তি আৰু শাস্ত্ৰীয় পৰম্পৰা
স্কন্দ পুৰাণৰ কাশী খণ্ডৰ মতে, যাৰ ১০০ নং অধ্যায়ৰ ৭৬ৰ পৰা ৯৫ নং শ্লোকত এই যাত্ৰাৰ মহিমা বৰ্ণিত হৈছে, কাশী হৈছে বিশ্বনাথ মন্দিৰৰ চাৰিওফালে পাঁচ ক্ৰোশ ব্যাসাৰ্ধৰ এক বৃত্তাকাৰ মণ্ডল। মহাপ্ৰলয়ৰ সময়ত যেতিয়া সৃষ্টি জলত বিলীন হয়, তেতিয়া এই পাৰমাৰ্থিক নগৰী ভগৱান শিৱৰ ত্ৰিশূলৰ তিনিটা কাঁইটত ধাৰণ কৰি ৰখা হয়। এই পবিত্ৰ গোলকৰ ভিতৰত, কেন্দ্ৰৰ পৰা প্ৰায় ১০ মাইল দূৰত্বৰ পাঁচ ক্ৰোশ বাহ্যিক ব্যাসাৰ্ধই পঞ্চক্ৰোশ ক্ষেত্ৰ নামৰ দিব্য মণ্ডল গঠন কৰে, আৰু ইয়াৰ চাৰিওফালৰ পৰিক্ৰমা প্ৰায় পঁচিশ ক্ৰোশ বা ৫০ মাইল। স্বয়ং ভগৱান শিৱে ঘোষণা কৰিছে যে এই পবিত্ৰ বৃত্তৰ ভিতৰত এটা ধূলিকণাও দিব্য চেতনাবিহীন নহয়। প্ৰতিটো শিল শিৱলিংগ, প্ৰতিটো পুখুৰী অমৃতসম, আৰু শ্ৰদ্ধাভৰে লোৱা প্ৰতিটো পদক্ষেপ অশ্বমেধ যজ্ঞৰ পুণ্যৰ সমান।
এই যাত্ৰাৰ প্ৰাচীনত্ব যুগে যুগে পৰম্পৰাৰ দ্বাৰা চিহ্নিত হৈ আহিছে। কথিত আছে যে ভগৱান শ্ৰীৰামচন্দ্ৰে লক্ষ্মণ আৰু মাতা সীতাৰ সৈতে লংকাৰ যুদ্ধত ঘটা ব্ৰহ্মহত্যা দোষৰ পৰা মুক্ত হ'বলৈ এই পৰিক্ৰমা কৰিছিল। তেখেতে পবিত্ৰ বৰুণা নদীৰ তীৰত ৰামেশ্বৰ শিৱলিংগ প্ৰতিষ্ঠা কৰিছিল। একেদৰে, বনবাসৰ সময়ত মহৰ্ষি ব্যাসৰ নিৰ্দেশত পাঁচ পাণ্ডৱ ভাতৃয়ে এই পথ পৰিক্ৰমা কৰিছিল বুলি স্মৰণ কৰা হয়। তেওঁলোকে শিৱপুৰত পাঁচটা শিৱলিংগ প্ৰতিষ্ঠা কৰি শিৱৰ কৃপা আৰু ধৰ্মত অটল থকাৰ শক্তি বিচাৰিছিল।
এই যাত্ৰা কেৱল ভৌগোলিক ভ্ৰমণ নহয়। এই সীমাৰেখাৰ চাৰিওফালে পৰিক্ৰমা কৰি তীৰ্থযাত্ৰীয়ে অবিমুক্তৰ, অৰ্থাৎ যিখন ক্ষেত্ৰ শিৱে কেতিয়াও ত্যাগ নকৰে, তাৰ সুৰক্ষিত পৰিধিৰ ওপৰেৰে খোজ কাঢ়ে আৰু সংকল্প সম্পূৰ্ণ কৰি আৰম্ভণি স্থানলৈ উভতি আহে।
প্ৰধান পবিত্ৰ তীৰ্থ আৰু মন্দিৰসমূহ
সন্ত, মনীষী আৰু ঐতিহাসিক পৰম্পৰা
ভাৰতৰ মহান ঋষি, আচাৰ্য আৰু ভক্তসকলৰ চৰণৰেণুৱে কাশী পঞ্চক্ৰোশীৰ পবিত্ৰ পথ শুদ্ধ কৰিছে:
- •জগদ্গুৰু আদি শংকৰাচাৰ্য (অষ্টম শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ): পৰম্পৰাই মহান আচাৰ্যক কাশীৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে, য'ত তেওঁ আত্মাৰ অদ্বৈত তত্ত্ব, অৰ্থাৎ আত্মনৰ উপদেশ দিছিল।
- •গোস্বামী তুলসীদাস (ষোড়শ শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ): সন্ত-কবিয়ে কাশীত বাস কৰি ৰচনা কৰিছিল; ভক্ত পৰম্পৰাই তেওঁক ইয়াৰ পবিত্ৰ তীৰত ধ্যানমগ্ন হৈ স্মৰণ কৰে।
- •চৈতন্য মহাপ্ৰভু (ষোড়শ শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ): দিব্য প্ৰেমৰ আবেশত কাশী দৰ্শন কৰি ইয়াৰ পথবোৰ হৰিনাম সংকীৰ্তনৰে মুখৰিত কৰিছিল।
- •নাটোৰৰ ৰাণী ভৱানী (অষ্টাদশ শতিকা খ্ৰীষ্টাব্দ): কাশীৰ এজন ভক্তিমতী পৃষ্ঠপোষিকা, যিয়ে মন্দিৰ, কুণ্ড আৰু তীৰ্থযাত্ৰীৰ আশ্ৰয়ৰ বাবে বিশ্ৰাম গৃহ নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে স্মৰণীয়।
পবিত্ৰ শ্লোক আৰু ধ্যান
স্কন্দ পুৰাণ, কাশী খণ্ডৰ পৰা উদ্ধৃত এই ধ্যান-শ্লোকটি তীৰ্থযাত্ৰীসকলে পবিত্ৰ পৰিধিত প্ৰৱেশ কৰোঁতে পাঠ কৰে:
पञ्चक्रोशी-परिक्रान्त्या ये विशन्ति विमुक्तये ।
तेषां पादाम्बुज-स्पर्शैः पुनीतेयं वसुंधरा ॥
पंचक्रोशी-परिक्रान्त्या ये विशन्ति विमुक्तये ।
तेषां पादाम्बुज-स्पर्शैः पुनीतेयं वसुंधरा ॥
"মুক্তিৰ অভিলাষেৰে যিসকল পুণ্যাত্মা কাশীৰ পবিত্ৰ পঞ্চক্ৰোশী পৰিক্ৰমাত প্ৰৱেশ কৰে, তেওঁলোকৰ শ্ৰীচৰণ-কমলৰ পবিত্ৰ স্পৰ্শে এই সমগ্ৰ পৃথিৱী পবিত্ৰ হয়।"
আপুনি জানেনে?
The five night halts of the yatra, Kardameshwar, Bhimchandi, Rameshwar, Shivpur and Kapildhara, mark the sacred boundary of Kashi that pilgrims walk barefoot.
The Kardameshwar Temple, the first night halt, is a stone shrine of the early medieval period beside the Bindu Sarovar associated with Kardama Rishi.
At Kapildhara (the final halt), pilgrims offer grains of barley ('Jau') into the sacred pool, symbolizing the surrendering and burning of all residual karmic seeds before Lord Shiva.
A pilgrimage is deemed spiritually incomplete until the devotee presents themselves before 'Sakshi Vinayaka' near the Vishwanath Temple, who serves as the divine cosmic notary verifying the yatra.
Shiva
হিন্দু ধৰ্মৰ পৰা অধিক
সম্পৰ্কিত শিক্ষা
একেই শিক্ষা, বিভিন্ন পৰম্পৰাত প্ৰতিধ্বনিত