ଗୁରୁ ରବିଦାସଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ହର ନାମ ସିମରନ

ହର ନାମ ସିମରନ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦିବ୍ୟ ନାମର ଧ୍ୟାନପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ମରଣ, ଗୁରୁ ରବିଦାସ ଜୀଙ୍କ ଶିକ୍ଷାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହିଛି, ଏକ ଏପରି ଅଭ୍ୟାସ ଭାବେ ଯାହା ଜନ୍ମ, ପଦ ବା ପରିସ୍ଥିତି ନିର୍ବିଶେଷରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ସମାନ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ। ଗୁରୁ ରବିଦାସ ଯେଉଁ ସମାଜରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେଠାରେ ମନ୍ଦିର ଉପାସନା, ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ ଏବଂ ପୁରୋହିତ ପଦ ଜାତି ଦ୍ୱାରା ଦୀର୍ଘକାଳ ସୀମିତ ଥିଲା। ତା ବିପରୀତ, ସିମରନ ଭକ୍ତଙ୍କ ନିଜ ମନୋଯୋଗ ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ନାମ ପ୍ରତି ବାରମ୍ବାର ସେହି ମନୋଯୋଗକୁ ଫେରାଇବାର ଇଚ୍ଛା ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ଦାବି କରେ ନାହିଁ।

ଗୁରୁ ରବିଦାସ ଶିଖାଇଥିଲେ ଯେ ହରଙ୍କ ନିରନ୍ତର ଚିନ୍ତନ କର୍ମର ସଞ୍ଚିତ ଭାର ଭସ୍ମ କରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଅତୀତ କାର୍ଯ୍ୟର ପରିଣାମ, ଯାହା ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରୟାସ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଆତ୍ମାକୁ ବାନ୍ଧି ପାରେ। ଏହି ଶିକ୍ଷା ଏକ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ଅପାର ଗୁରୁତ୍ୱ ରଖିଥିଲା, ଯାହାକୁ ସେ ସମୟର ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କହୁଥିଲା ଯେ ଜନ୍ମ ନିଜେ ସେମାନଙ୍କର ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସ୍ଥିର କରିସାରିଛି। ସିମରନ ସେହି ଦାବିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଡ଼ାଇ ଯାଉଥିବା ମୁକ୍ତି ପଥ ଦେଲା, କାରଣ କର୍ମ ଭକ୍ତି ପ୍ରତି ଉତ୍ତରଦାୟୀ ଥିଲା, ଜନ୍ମରେ ପାଇଥିବା ସାମାଜିକ ପଦ ପ୍ରତି ନୁହେଁ।

ଗୁରୁ ରବିଦାସ ଘୋଷଣା କଲେ ଯେ ହରଙ୍କ ଧ୍ୟାନ ସବୁଠାରୁ ବିନମ୍ର ଭକ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସ୍ତରକୁ ଉଠାଇପାରେ, ଏକ ଦାବି ଯାହା ତାଙ୍କ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଥିବା ଜାତି ବ୍ୟବସ୍ଥାର ତର୍କକୁ ସିଧାସଳଖ ବିରୋଧ କରିଥିଲା। ସେ ଏହା ଯୁକ୍ତି କରି ନ ଥିଲେ ଯେ ଜାତି ଭେଦ ଏକ ଅମୂର୍ତ୍ତ ଧର୍ମତାତ୍ତ୍ୱିକ ଅର୍ଥରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବେ ଅପ୍ରାସଙ୍ଗିକ, ଏବଂ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ। ଚମଡ଼ା ଶ୍ରମିକ ଭାବେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଜୀବନ, ଯିଏ ଜଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧେୟ ଗୁରୁ ହେଲେ, ଏହି ଶିକ୍ଷା ଯେ ପ୍ରକୃତରେ ଲାଗୁ ହୁଏ ବୋଲି ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରମାଣ ଥିଲା, ଠିକ୍ ସେହି ରୂପରେ ଯେଉଁ ରୂପରେ ଏହା ନୀତି ଭାବେ ଦାବି କରେ।

ଗୁରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦେବ ଗୁରୁ ରବିଦାସଙ୍କ ଶିକ୍ଷାକୁ ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କଲେ ଯେ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବରେ ତାଙ୍କର ଏକଚାଳିଶ (୪୧) ଭଜନ ସମାବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଥିରେ ସିରୀ, ଗୌଡ଼ୀ, ଆସା, ଗୁଜରୀ, ସୋରଠ, ଧନାଶ୍ରୀ, ଜୈତସରୀ, ସୁହୀ, ବିଲାବଲ, ଗଉଡ଼ ଏବଂ ରାମକଳୀ ସମେତ ରାଗ ବିସ୍ତୃତ। ଏହି ସମାବେଶ ଏକ ଭକ୍ତକୁ, ଯାହାର ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ମନ୍ଦିର ଉପାସନାରୁ ବଞ୍ଚିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଶିଖ ଧର୍ମର କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଶାସ୍ତ୍ର ଭିତରେ ସିଧାସଳଖ ସ୍ଥାନ ଦେଲା। ହର ନାମ ସିମରନ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କ ନିଜ ପଦଗୁଡ଼ିକ ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବ ପାଠ ଓ ଗାନ ହେଉଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ଏବେ ପାଠ ଓ ଗାନ କରାଯାଏ।

ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବରେ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ବାହାରେ, ଗୁରୁ ରବିଦାସଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ରବିଦାସିଆ ଧର୍ମର ସମର୍ପିତ ଶାସ୍ତ୍ର ଅମୃତବାଣୀ ସତଗୁରୁ ରବିଦାସ ମହାରାଜ ଜୀ ମଧ୍ୟରେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସଂରକ୍ଷିତ। ଏଥିରେ ସେ ଦୁଇ ଶହ ଚାଳିଶ (୨୪୦) ରାଗରେ ତାଙ୍କ ଭଜନଗୁଡ଼ିକୁ ସଙ୍କଳନ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଶିକ୍ଷାର ସର୍ବାଧିକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବିତ ରେକର୍ଡ। ଗୁରମୁଖୀ ଲିପିରେ, ପଞ୍ଜାବୀ ଭାଷାରେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ନିଜ ମାତୃଭାଷା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ମୂଳତଃ ରଚିତ ଅମୃତବାଣୀ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ହର ନାମ ସିମରନ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କ ସମଗ୍ର ଶିକ୍ଷା ପାଇବାର ସୁଯୋଗ ଦିଏ, କେବଳ ଅନ୍ୟତ୍ର ପରେ ସଙ୍କଳିତ ଅଂଶ ନୁହେଁ।

ରବିଦାସିଆ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ହର ନାମ ସିମରନ ପର୍ବ ବା ସଙ୍କଟ ପାଇଁ ସଂରକ୍ଷିତ କେବଳ ଏକ ବେଳେବେଳେର ଭକ୍ତି ନୁହେଁ, ବରଂ ନିରନ୍ତର ଦୈନିକ ଅନୁଶାସନ ଭାବେ ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଏ। ଦିବ୍ୟ ନାମର ପୁନରାବୃତ୍ତି ଧୀରେ ଧୀରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ମରଣ କର୍ମ ଓ ମାୟାର ପକଡ଼କୁ ଆହୁରି କିଛି ଶିଥିଳ କରେ, ଏକ ଏକକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୁକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ। ଏହି ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ସିମରନକୁ ଠିକ୍ ସେଥି ପାଇଁ ସୁଗମ କରେ, କାରଣ ଏଥିପାଇଁ ଫେରିବାର ଇଚ୍ଛା ବ୍ୟତୀତ କୌଣସି ବିଶେଷ ଯୋଗ୍ୟତା ଦରକାର ନାହିଁ, ଦିନ ପରେ ଦିନ, ସେଦିନ କେତେ ସାଧାରଣ ବା କଷ୍ଟକର ହେଲେ ମଧ୍ୟ।

ଗୁରୁ ରବିଦାସଙ୍କ ଦୁଃଖ ଓ ଜାତିରୁ ମୁକ୍ତ ଏକ ନ୍ୟାୟପୂର୍ଣ୍ଣ ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ଦୃଷ୍ଟି ଦୁଃଖହୀନ ନଗର ବେଗମପୁରା ବିଷୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ପ୍ରକାଶିତ। ସେହି ଦୃଷ୍ଟି ନିଜର ଗଭୀରତମ ଯୁକ୍ତି ଏହି ହର ନାମ ସିମରନ ଶିକ୍ଷାରୁ ପାଏ। ଯଦି ଦିବ୍ୟ ନାମ ଜନ୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଯେକୌଣସି ଭକ୍ତକୁ ଉଠାଏ, ତେବେ ଜନ୍ମ ଭିତ୍ତିକ ପଦାନୁକ୍ରମ ଉପରେ ଗଠିତ କୌଣସି ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବୈଧତା ଦାବି କରିପାରିବ ନାହିଁ। ସିମରନର ଅଭ୍ୟାସ ସେହି ସମାନତା ଅନୁସାରେ ସଜାଯାଉଥିବା ଜଗତ ପାଇଁ ଆଶା ଠାରୁ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ତାହାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ନୁହେଁ।

ଗୁରୁ ରବିଦାସଙ୍କ ଶିକ୍ଷା କେବଳ ଏତିକି କହେ ନାହିଁ ଯେ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତ ସାଧାରଣ ଅର୍ଥରେ ଦିବ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମାନ। ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ସବୁଠାରୁ ବିନମ୍ର ଭକ୍ତକୁ ସିମରନ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତରକୁ ଉଠାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଭାବେ ନାମିତ କରେ, ଯାହା ସାମାଜିକ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ନିଜ ତର୍କର ଏକ ଜାଣିଶୁଣି ଓଲଟା ରୂପ, ସର୍ବସାଧାରଣ ପ୍ରବେଶାଧିକାର ପାଇଁ କେବଳ ଏକ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଇଙ୍ଗିତ ନୁହେଁ। ଶିକ୍ଷା ଜାତି ଭେଦ ଭକ୍ତର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ କରେ ନାହିଁ ବୋଲି କହି ସ୍ଥିର ରହି ପାରିଥାନ୍ତା। ବରଂ ଏହା ଆହୁରି ଆଗକୁ ଯାଏ। ଏହା ଦାବି କରେ ଯେ ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗର ପଦାନୁକ୍ରମ ସବୁଠାରୁ ନିମ୍ନରେ ରଖିଥିଲା, ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ଏହି ଏକମାତ୍ର ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ସମର୍ଥ, ସମାନ ସର୍ତ୍ତରେ ଯେମିତି ଅଧିକ ସୁବିଧାପ୍ରାପ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଯେକୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ସମ୍ଭବ।