କାଶୀ ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶୀ ଯାତ୍ରା
ବାରାଣସୀର ପବିତ୍ର ପରିକ୍ରମା
କାଶୀ ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶୀ ଯାତ୍ରା ବାରାଣସୀ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ପାଞ୍ଚ ଦିନର, ପ୍ରାୟ ପଚାଶ ମାଇଲ ପରିକ୍ରମା। ଏହାର ରାତ୍ରି ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥଳଗୁଡ଼ିକ କର୍ଦ୍ଦମେଶ୍ୱର, ଭୀମଚଣ୍ଡୀ, ରାମେଶ୍ୱର, ଶିବପୁର ଓ କପିଲଧାରାରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ତ୍ୱରିତ ଭକ୍ତି ପଥନିର୍ଦ୍ଦେଶିକା (ଏକ ଦୃଷ୍ଟିରେ)
- •ଏହା କ'ଣ: ଆଦିମ ପବିତ୍ର ପରିକ୍ରମା, ବା ପରିକ୍ରମା, ପ୍ରାୟ 50 ମାଇଲ (80 କିଲୋମିଟର) ଦୀର୍ଘ, ଯାହା କାଶୀର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଅବିମୁକ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରର ବାହ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡିକ ସୀମାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ। ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏହି ପରିକ୍ରମା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳ ଉପରେ ଧୃତ ସମଗ୍ର ପ୍ରକଟିତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ପରିକ୍ରମା ସହିତ ସମକକ୍ଷ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
- •କାହିଁକି ଯିବେ / ଜପ କରିବେ: ଫଳଶ୍ରୁତି ନାମକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଫଳ-ଘୋଷଣା ଦୃଢ଼ କରେ ଯେ ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶୀ ଯାତ୍ରା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ଅସଂଖ୍ୟ ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ କର୍ମ ଦଗ୍ଧ ହୁଏ, ଜନ୍ମ-ମରଣ ଚକ୍ରରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଏବଂ ଶିବଲୋକରେ ସ୍ଥାନ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହୁଏ।
- •କେବେ ଯିବେ: ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ସମୟ ହେଉଛି ଅଧିକ ମାସର ପବିତ୍ର ସମୟ, ଯାହାକୁ ମଳ ମାସ ବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ମାସ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ଅନ୍ୟ ଅତି ଶୁଭ ସମୟ ହେଉଛି ଅକ୍ଟୋବର ଓ ନଭେମ୍ବରରେ କାର୍ତ୍ତିକ ଚାନ୍ଦ୍ରମାସ, ଫେବୃଆରୀ ବା ମାର୍ଚ୍ଚରେ ମହାଶିବରାତ୍ରି, ଏବଂ ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳ ଏକାଦଶୀ ସମୟ।
- •କେଉଁଠାରେ: ବାରାଣସୀ, ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶ, ଭାରତ। ପବିତ୍ର ଗଙ୍ଗା ଓ ବରୁଣା ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ, ଏହି ପରିକ୍ରମା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶ୍ମଶାନ ଓ ସ୍ନାନ ସ୍ଥଳ, ପବିତ୍ର ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଘାଟରେ ଆରମ୍ଭ ଓ ସମାପ୍ତ ହୁଏ।
- •କିପରି (ବିଧି ଓ ନିୟମ):
- •ସଙ୍କଳ୍ପ: ପ୍ରଥମ ଦିନ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଘାଟରେ ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କରି, କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ, ଢୁଣ୍ଢିରାଜ ଗଣେଶ ଓ ମାତା ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପବିତ୍ର ସଂକଳ୍ପ, ସଙ୍କଳ୍ପ, ଗ୍ରହଣ କରି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ।
- •ଖାଲି ପାଦ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା: ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ ପଦଯାତ୍ରା ରୂପେ ଖାଲି ପାଦରେ ଚାଲନ୍ତୁ, ଯାନବାହନର ସହାୟତା ବିନା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ କଠୋର ଭାବେ ପାଳନ କରି ଏବଂ ମୌନ ବା 'ଓଁ ନମଃ ଶିବାୟ' ନିରନ୍ତର ଜପ କରି।
- •ପାଞ୍ଚ ପବିତ୍ର ରାତ୍ରି ବିଶ୍ରାମ, ଯାହାକୁ ପଡ଼ାଓ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଧର୍ମଶାଳା ନାମକ ବିଶ୍ରାମ ଗୃହ:
- 1.କର୍ଦ୍ଦମେଶ୍ୱର, ପ୍ରାୟ 15 କିମି: କର୍ଦ୍ଦମ ଋଷିଙ୍କ ପ୍ରାଚୀନ ତପୋଭୂମି।
- 2.ଭୀମଚଣ୍ଡୀ, ପ୍ରାୟ 18 କିମି: ରକ୍ଷାକାରୀ ଶକ୍ତି ଭୀମଚଣ୍ଡୀ ଦେବୀଙ୍କ ପୀଠ।
- 3.ରାମେଶ୍ୱର, ପ୍ରାୟ 22 କିମି: ବରୁଣା ନଦୀ ତଟରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପରମ୍ପରା କହେ ଶ୍ରୀ ରାମ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
- 4.ଶିବପୁର, ପ୍ରାୟ 17 କିମି: ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଲିଙ୍ଗ।
- 5.କପିଲଧାରା, ପ୍ରାୟ 10 କିମି: ମୁନି କପିଲଙ୍କ ତୀର୍ଥ, ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କ ପାଇଁ ତର୍ପଣର ସ୍ଥାନ।
- •ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତି (ଶେଷ, ପୂର୍ଣ୍ଣକାରୀ ଅଗ୍ନି-ଅର୍ପଣ): ପଞ୍ଚମ/ଷଷ୍ଠ ଦିନରେ ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ଘାଟକୁ ଫେରି, ଲବଙ୍ଗ ଓ ପବିତ୍ର ମିଠା କିମ୍ବା ଯବ ଦାନା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ, ଶେଷ ସ୍ନାନ କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ଭଗବାନ ବିଶ୍ୱନାଥ ଓ ସାକ୍ଷୀ ବିନାୟକ, ଦିବ୍ୟ ସାକ୍ଷୀ ଗଣେଶଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତୁ।
ପବିତ୍ର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ପୌରାଣିକ / ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପରମ୍ପରା
ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣର କାଶୀ ଖଣ୍ଡ ଅନୁସାରେ, ଯାହାର ଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟର 76 ରୁ 95 ଶ୍ଳୋକ ଏହି ଯାତ୍ରାର ପ୍ରଶଂସା କରେ, କାଶୀ ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିରକୁ ଘେରି ପଞ୍ଚ କ୍ରୋଶର ଏକ ବୃତ୍ତାକାର ମଣ୍ଡଳ। ମହାପ୍ରଳୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଯେତେବେଳେ ଜଳରେ ଲୀନ ହୁଏ, ଏହି ଅତୀନ୍ଦ୍ରିୟ ନଗରୀ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ତ୍ରିଶୂଳର ତିନି ଫଳା ଉପରେ ଧୃତ ହୋଇ ରହେ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହି ପବିତ୍ର ବୃତ୍ତ ଭିତରେ, କେନ୍ଦ୍ରରୁ ପ୍ରାୟ ଦଶ ମାଇଲ ଦୂରରେ ପାଞ୍ଚ କ୍ରୋଶର ବାହ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡିକ ବ୍ୟାସାର୍ଦ୍ଧ, ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶ କ୍ଷେତ୍ର ନାମକ ଦିବ୍ୟ ମଣ୍ଡଳ ଗଠନ କରେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଘେରୁଥିବା ପରିକ୍ରମା ପ୍ରାୟ ପଚିଶ କ୍ରୋଶ, ବା ପଚାଶ ମାଇଲ ବ୍ୟାପିଥାଏ। ଭଗବାନ ଶିବ ନିଜେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ ଏହି ପବିତ୍ର ବୃତ୍ତ ଭିତରେ ଧୂଳିର ଏକ କଣିକା ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ ଚେତନାରୁ ରହିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରସ୍ତର ଏକ ଶିବଲିଙ୍ଗ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ସରୋବର ଅମୃତ, ଏବଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ପଣରେ ନିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ସମାନ।
ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶୀ ଯାତ୍ରାର ପ୍ରାଚୀନତା ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ପରମ୍ପରା ଦ୍ୱାରା ଅନୁସରଣ କରାଯାଇଛି। ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ ଯେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ର, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ମାତା ସୀତାଙ୍କ ସହିତ, ଲଙ୍କା ଯୁଦ୍ଧରେ ହୋଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହେବା ପାଇଁ ଏହି ପରିକ୍ରମା କରିଥିଲେ। ସେ ପବିତ୍ର ବରୁଣା ନଦୀ ତଟରେ ରାମେଶ୍ୱର ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ। ସେହିପରି, ବନବାସ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇ, ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ, ଏହି ପରିକ୍ରମା କରିଥିଲେ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସେମାନେ ଶିବପୁରରେ ପାଞ୍ଚ ଶିବଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଶିବଙ୍କ କୃପା ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟଳ ରହିବାର ଶକ୍ତି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲେ।
ଏହି ଯାତ୍ରା କେବଳ ଏକ ଭୌଗୋଳିକ ଭ୍ରମଣ ନୁହେଁ। ଏହି ସୀମା ପରିକ୍ରମା କରି, ଯାତ୍ରୀ ଅବିମୁକ୍ତର ରକ୍ଷାକାରୀ ପରିସୀମା ଦେଇ ଚାଲନ୍ତି, ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର ଯାହାକୁ ଭଗବାନ ଶିବ କେବେ ପରିତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସଂକଳ୍ପ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଆରମ୍ଭ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରନ୍ତି।
ପବିତ୍ର ଦେବାଳୟ ଓ ସ୍ଥାନ
ସନ୍ଥ, ଯୋଗୀ ଓ ଐତିହାସିକ ପରମ୍ପରା
ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶୀ ମାର୍ଗର ପବିତ୍ର ଧୂଳି ଭାରତର ମହାନ ଋଷି, ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନରେ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି:
- •ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟ (ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀ.ଅ.): ପରମ୍ପରା ଏହି ମହାନ ଗୁରୁଙ୍କୁ କାଶୀ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଆତ୍ମା, ଆତ୍ମନର ଅଦ୍ୱୈତ ସାର ଶିକ୍ଷା ଦେଇଥିଲେ।
- •ଗୋସ୍ୱାମୀ ତୁଳସୀଦାସ (ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀ.ଅ.): ସନ୍ଥ-କବି କାଶୀରେ ବାସ କରି ରଚନା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରା ତାଙ୍କୁ ଏହାର ପବିତ୍ର ଜଳ ତଟରେ ଧ୍ୟାନମଗ୍ନ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରେ।
- •ଚୈତନ୍ୟ ମହାପ୍ରଭୁ (ଷୋଡ଼ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀ.ଅ.): ଦିବ୍ୟ ପ୍ରେମର ଭାବାବେଶରେ କାଶୀ ଗସ୍ତ କରି, ଏହାର ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକୁ ହରିନାମ ସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥିଲେ।
- •ନାଟୋରର ରାଣୀ ଭବାନୀ (ଅଷ୍ଟାଦଶ ଶତାବ୍ଦୀ ଖ୍ରୀ.ଅ.): କାଶୀର ଜଣେ ଭକ୍ତ ପୃଷ୍ଠପୋଷକ, ଯିଏ ଦେବାଳୟ, କୁଣ୍ଡ ଓ ଯାତ୍ରୀ ଆଶ୍ରୟ ଗୃହ ନିର୍ମାଣ ପାଇଁ ସ୍ମରଣୀୟ।
ପବିତ୍ର ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ଧ୍ୟାନ
ସ୍କନ୍ଦ ପୁରାଣ, କାଶୀ ଖଣ୍ଡରୁ, ପବିତ୍ର ଦିବ୍ୟ ସୀମାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଧ୍ୟାନ-ଶ୍ଲୋକ ପାଠ କରନ୍ତି।
ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶୀ-ପରିକ୍ରାନ୍ତ୍ୟା ଯେ ବିଶନ୍ତି ବିମୁକ୍ତୟେ ।
ତେଷାଂ ପାଦାମ୍ବୁଜ-ସ୍ପର୍ଶୈଃ ପୁନୀତେୟଂ ବସୁଂଧରା ॥
“ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମାମାନେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ପଞ୍ଚକ୍ରୋଶୀ ପରିକ୍ରମା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ସ୍ପର୍ଶ ପାଦତଳର ଧରଣୀକୁ ପବିତ୍ର କରେ।”
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ଯାତ୍ରାର ପାଞ୍ଚ ରାତ୍ରି ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥଳ, କର୍ଦ୍ଦମେଶ୍ୱର, ଭୀମଚଣ୍ଡୀ, ରାମେଶ୍ୱର, ଶିବପୁର ଓ କପିଲଧାରା, କାଶୀର ପବିତ୍ର ସୀମା ଚିହ୍ନିତ କରେ, ଯାହାକୁ ଯାତ୍ରୀମାନେ ଖାଲି ପାଦରେ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି।
ପ୍ରଥମ ରାତ୍ରି ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥଳ କର୍ଦ୍ଦମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ବିନ୍ଦୁ ସରୋବର ପାଖରେ ଥିବା ଏକ ପ୍ରସ୍ତର ଦେବାଳୟ, ଯାହା ଏକ ଆଦି ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ କାଳର ଏବଂ କର୍ଦ୍ଦମ ଋଷିଙ୍କ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ।
କପିଲଧାରା (ଶେଷ ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥଳ)ରେ ଯାତ୍ରୀମାନେ ପବିତ୍ର ସରୋବରରେ ଯବ ('ଯଉ') ଦାନା ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି, ଯାହା ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ସମସ୍ତ ଅବଶିଷ୍ଟ କର୍ମବୀଜକୁ ସମର୍ପଣ ଓ ଦଗ୍ଧ କରିବାର ପ୍ରତୀକ।
ବିଶ୍ୱନାଥ ମନ୍ଦିର ନିକଟସ୍ଥ 'ସାକ୍ଷୀ ବିନାୟକ'ଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଭକ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ନହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବେ ଅସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ବିବେଚିତ ହୁଏ; ସେ ଯାତ୍ରାର ଯାଞ୍ଚକାରୀ ଦିବ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ନୋଟାରି ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି।
Shiva
ହିନ୍ଦୁ dharm ରୁ ଅଧିକ
ସମ୍ପର୍କିତ ଶିକ୍ଷା
ସେହି ଶିକ୍ଷା, ବିଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ